Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Жафар бин Абу Талиб
Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Жафар бин Абу Талиб
«Мен женнетде къангъа батгъан къанатлары булан Жафарны гёрдюм…» Пайхаммарны ﷺ гьадиси
Абд Манафны тухумунда (Пайхаммарны ﷺ ата-бабаларыны бириси) Расулуллагьгъа ﷻ ажайып бек ошайгъан беш эргиши болгъан. Шо ошашлыкъ шонча да тамаша болгъан, гьатта осал гёрегенлер Пайхаммар ﷺ шо беш адамны бириси деп адаша болгъан.
Шоланы биринчиси – Абу Суфьян ибн аль-Харис ибн Абд уль-Мутталиб болгъан. Ол Пайхаммарны ﷺ агъайыны уланы да ону эмчек къардашы да болгъан.
Экинчиси – Кусам ибн аль-Аббас ибн Абд уль-Мутталиб болгъан. Ол да Пайхаммарны ﷺ агъайыны уланы болгъан.
Уьчюнчюсю – ас-Сайиб ибн Убайд ибн Абду Язид ибн Хишам болгъан. Бу адам имам аш-Шафиини уллатасы болгъан.
Дёртюнчюсю – аль-Гьасан ибн Али. Бу Пайхаммарны ﷺ къызыны уланы болгъан.
Бешинчиси буса – Жафар ибн Абу Талиб болгъан. Ол Али ибн Абу Талибни къардашы ва Пайхаммарны ﷺ зукъариси болгъан.
Энни Жафар ибн Абу Талибни яшаву ва ол этген ишлер булан таныш болайыкъ.
Къурайшит къавумну арасында абурлу адамлардан саналагъан ва оьр даражасына къарамайлы, Абу Талиб кёп яшлы, осал яшайгъан адамлардан болгъан.
Ону амалсыз яшайгъанлыгъы бир йыл къургъакълыкъ болгъанлыкъдан бирден-бир оьрчюй. Шо вакъти мол тюшюм болмай, хыйлы гьайван оьле ва кёп адам ачлыкъгъа тарый.
Хашимитлени арасында шо заманларда лап бай ва мадарлы яшайгъанлардан Мугьаммат ибн Абдулла ﷺ ва ону агъайы аль-Аббас болгъан.
Бир гезик Мугьаммат ﷺ аль-Аббасгъа: «Гьей, агъайым! Сени къардашынг Абу Талибни агьлюсю уллу ва къургъакълыкъ саялы, янгурланы ёкълугъундан кёплер ачлыкъгъа тарыгъан. Шону янына да барып, ону яшавлугъун енгил этейик: мен ону яшларындан бир уланын, сен башгъасын алайыкъ ва шоланы оьсдюрейик. Шолайлыкъ булан ону агьлюсюнде ашайгъан авузланы аз этербиз», – деп таклиф эте.
Аль-Аббас рази болуп: «Дурус айтасан, сен гьаманда йимик, яхшылыкъгъа ва рагьмулукъгъа чакъырасан», – дей.
Сонг олар Абу Талибни янына гелип, ойлашгъанын англата ва: «Бу къыйынлы заманларда биз сени авур гьалынгны бираз енгил этмеге сюебиз ва уллу агьлюнге тынч болмакъны ёрайбыз, неге десе хыйлы адам авур гьалгъа тарыгъан», – деп билдире.
Абу-Талиб рази бола ва: «Менде Акиланы (Алини агъасы) къоюгъуз ва къалгъан якъда ойлашгъан кююгюзге гёре этигиз…», – дей.
Мугьаммат ﷺ оьз агьлюсюне Алини, аль-Аббас буса – Жафарны ала.
Яратгъаныбыз Мугьамматгъа ﷺ пайхаммарлыкъ тапшургъанда жагьил адамланы арасында лап биринчи Али Есибиз Аллагьгъа ﷺ инана ва бусурманлыкъны къабул эте.
Жафар да агъайы аль-Аббасны агьлюсюнде оьсе, уллу бола ва оьзбашына юрюйген чагъына етишгенде Ислам динни къабул эте.
Лап башындан тутуп Жафар ибн Абу Талиб къатыны, Умайсны къызы Асма булан гьакъыкъатны ярыкъ ёлу булан юрюйгенлерден бола.
Олар Ислам динни тюз ёлдагъы Абу Бакрны таъсиринден къабул эте, о заманларда Пайхаммар ﷺ аль-Аркамны уьюне гирмеген вакъти болгъан.
Хашимитли улан ва ону яш къатыны, бары да биринчи бусурманлар йимик, къурайшитлени янындан хыйлы яманлыкъ ва къыйынлыкълар толу кюйде башдан гечире. Амма олар Есибиз йиберген бары да сынавлардан бюдюремей оьтмеге бажара, неге десе женнетге элтеген ёл къыйын ва авур экенни бек яхшы биле болгъан. Буланы яшавун аччы этеген лап яман зат – къурайшитлер олагъа ибадат этмеге къоймайгъанлыкъ ва динни оьзлер сюеген кюйде юрютмеге бажармайгъанлыкъ болгъан. О заманларда динни душманлары биринчи бусурманланы гьар абатын дегенлей тергеп, гьызарлап юрюй болгъан.
Шу гьалгъа тарыгъан Жафар ибн Абу Талиб къатыны ва оьзге бусурманлар булан Эфиопиягъа гёчмек учун Мугьаммат Пайхаммардан ﷺ ихтияр тилей. Аявлу адамларындан айрылмагъа сюймесе де, Расулуллагь ﷺ шолайлыкъгъа разилигин бере.
Уьйлерин къоюп, тувгъан ва оьсген якъларын ташлап, турагъан еринден айрылмагъа сюймейген адамланы гёчмекге рази этмек учун Жафаргъа тынч болмагъан. Ол ва ону ёлдашларыны биргине-бир «айыбы» – олар Аллагьны ﷻ динин юрютегенлик болгъан.
Амма оьзлени якъламакъ учун о вакътилерде бусурманланы таман чакъы гючю болмагъан ва Пайхаммаргъа ﷺ оьз асгьабаларын бутпереслени яманлыгъындан сакъламакъ учун дагъы ёл къалмагъан.
Эфиопиягъа гёчюв
Шолайлыкъ булан, башында Жафар ибн Абу Талиб булан гёчмеге чыкъгъанлар Эфиопиягъа геле. Олар мунда эфиопиялы негус дейгенни (пача титул) якълавун таба, ол адилли ва яхшы адам болгъан. Ислам динни къабул этген вакътиден башлап гёчюп гелгенлер мунда биринчилей рагьатлыкъны сезе, къоркъмай-тартынмай ибадатгъа бериле ва оланы яшаву таза насипли агъымгъа тюше.
Къурайшитлер шо гьакъда эшитгенде, бусурманлар Эфиопиягъа гёчгенни англагъан мюгьлетден тутуп оланы гери къайтартып туснакъгъа салмакъны яда оьлтюрюп ёкъ этмекни гьакъында ойлашмагъа башлай. Эфиопияда булагъа якълав ва динин юрютмеге парахат яшав болгъанны душманлар ичине сыйышдырмагъан.
Умму Салама (сонггъа таба ол Пайхаммарны ﷺ къатыны бола) гёрген ишлени гьакъында булай хабарлай: «Эфиопияны топурагъына абат алгъандокъ, биз илиякълы хоншулар булан таныш болдукъ ва динибизге бир пуршав да ёкъну сездик. Биз рагьат кюйде Есибизге ибадат этмеге башладыкъ, кимесе бирев гьызарлажакъдан эркин болдукъ. Шо гьакъда къурайшитлер билгенде олар негусгъа оьзлени эки гючлю адамын йиберди: Амр ибн аль-Асны ва Абдулла ибн Абу Рабианы. Шолар булан бирче къурайшитлер негусгъа ва ону кешишлерине Гьижазда къыйматланагъан савгъатлар да гелтирди. Къурайшитлени элчилери негус булан бизин масъалабыз гьакъда сёйлегенче инг алдын кешишлени савгъатлар булан сююндюрмеге герек болгъан.
Эфиопиягъа гелгенде къурайшитлер бары да кешишлер булан ёлугъуп, олагъа эркин кюйде савгъатлар берди. Шолайлыкъ булан оланы гьарисине: “Эфиопия пачаны топурагъына ата-бабаларыбызны динин къойгъан бир-нече гьакъылсыз жагьиллерибиз гелген. Олар бизин къавумну арасына питне салгъан. Биз шо гьакъда пачагъызгъа билдиргенде, сиз огъар оланы бизге берсин деп ой беригиз”, – деп тиледи. Кешишлер барысы да: “Яхшы, шолай этербиз”, – деп жавапланды.
Шондан сонг къурайшитлени эки де элчиси негусну янына гелип, аслам савгъатлар берип, ону бек сююндюрдю ва булай деп сёйледи:
– Гьей, Эфиопияны пачасы! Сени пачалыгъынгда бизин къавумну бир-нече къачакълары яшынгъан. Олар юрютеген дин бизге де, сизге де белгисиз. Бу адамлар бизин динибизни гери урду, сизинкин де къабул этмеди. Къавумубузну уллулары, башчылары сен шоланы бизге къайтарсын деп тилеп йиберди. Бизин гьакъыл тёбелерибиз шолардан гелеген къоркъунчлукъну яхшы биле.
Негус оьз кешишлерине багъып къарагъанда, олар бу кепде сёйлеп башлады:
– Гьей, пача, шо гьакъ кюйде герти. Оланы къавуму оьз адамларын яхшы таный ва олар этген ишлени де бек арив биле. Сен шоланы гери къайтар, оьз халкъы шо гьакъда сюйгенин эте турар.
Кешишлеринден булай лакъыр эшитгенде пача бек ачувлана ва булай токъташдыра:
– Есим булан ант этемен, шу адамланы оьз яныма чакъырып, олар не сюегенни ва негер чакъырагъанны билмей туруп, оланы биревге де къайтармажакъман. Эгер шоланы гьакъында айтылагъан зат герти буса, къайтаражакъман. Амма иш башгъалай болуп чыкъса, мен оланы якълажакъман ва олар булан парахатлыкъда яшажакъман, гьатта мени якълавум олагъа тарыкъ болгъан чакъы».
Умму Салама арты булан булай узата: «Сонг негус оьзю булан ёлукъмакъ учун бизин артыбыздан йибере. Негусну янына гиргенче ич арабызда пикру алышдырыв болду. Бирлерибиз: “Пача динибиз гьакъда соражакъ, шо саялы бар затны бар кююнде айтайыкъ, динибизни ачыкъ этейик. Барыбызны да атындан Жафар ибн Абу Талиб сёйлесин, къалгъанларыбыз иннемей турсун”, – деп таклиф этди.
Эфиопияны пачасы булан ёлугъув
Шондан сонг биз негусну янына гирдик, ол оьз кешишлерин де чакъыргъан болгъан. Яшыл опуракълы, уллу папахлы кешишлер пачаны сол ва онг янында олтуруп, алдына китапларын салды. Пачаны янында Амр ибн аль-Ас ва Абдулла ибн Абу Рабиа да болгъан.
Жыйылгъанлар гьазир болгъанда негус бизге соравлар берди:
– Халкъыгъызны динин къоюп, бу сиз ойлашгъан не диндир? Неге сиз мени динимни яда дюньядагъы башгъа оьзге динни къабул этмедигиз?
Жафар ибн Абу Талиб алгъа чыгъып, булай сёйледи:
– Гьей, пача! Биз авам халкъ эдик, ташсуратлагъа баш ие эдик, мурдар оьлген гьайванны этин ашай эдик, гюнагь ишлер кёп эте эдик, къардашлыкъ аралыкъланы юрютмей эдик, хоншулагъа абур да ёкъ зат эди, гючлюбюз буса, осалгъа басгъын этип тургъан. Шу гьалда Есибиз Аллагь ﷻ бизге Пайхаммар ﷺ йибергенче тура эдик. Ол бизин арабыздан чыкъгъан адам ва ону тазалыгъын, инамлыгъын, адиллигин бек яхшы билебиз. Ол Аллагьгъа ﷻ къуллукъ этмеге чакъырды бизин, олай да ташлагъа ва ташсуратлагъа баш иймекден айырды, гьатта ал заманларда ата-бабаларыбыз шолагъа инанып тургъан буса да…»
(Давамы гелеген номерде)
