Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Хаббаб ибн аль-Аратт
Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Хаббаб ибн аль-Аратт
Тамаша къалдырагъан къаттылыкъ
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)
Бир гюн Хузаа къавумлу Умм Анмар дейген къатынигиши Маккадагъы къул сатагъан базаргъа бара. О-бу иш этмек учун, ол оьзюне къул сатып алмагъа сюе ва ону загьматындан хайыр гёрерге умут эте. Базаргъа гелип, къул сайлама башлагъанда бу къатын бир уланъяшны эс эте – чыныкъгъан къаркъаралы бу яшны къараву да гьакъыллы адамныкидей гёрюне. Айтылгъан багьасын берип, бу къатын сатып къул ала ва ону булан гери къайтмагъа деп ёлгъа чыгъа.
Бираздан Умм Анмар бу къул яшны къылыч этмеге уьйретсин, деп янгы къуллукъчусун савут этеген маккалы налчыны (кузнец) янына йибере. Гьакъыллы ва къолгъа уста къул узакъ къалмай налчы касбугъа уьйрене ва уллу даражалагъа етише. Хаббаб дейген бу улан оьсгенде ва уллу болгъанда, Умм Анмар ону учун устахана ижарагъа ала, тарыкъ-герек алатлар булан ону таъмин эте. Натижада къулун ишлетип, бу къатын къазанмагъа башлай.
Биразлардан Хаббабны аты Маккада генг яйыла ва кёплер ондан къылыч сатып алмагъа сюе. Бу чыгъарагъан савут ажайып уста кюйде этилип, бек къыйматлана болгъан.
Яш йыллыгъына да къарамайлы, Хаббаб терен гьакъыллы адам болгъан. Ишлеп битип бош заманында, башдан аякъгъа ерли гюнагьлагъа тарыгъан адамланы гьакъында ол терен ойлагъа бата болгъан. Арапланы авамлыгъы ону бек гьайран эте, гьатта ол оьзю де шолай къарангылыкъдагъы адам экенин гьис эте. Ол оьз-оьзюне: «Къачан буса да, бу пакарсыз заманлар битер…» – деп айта болгъан.
Биринчи алты адамны арасындан
Ону умутлары узакъгъа созулмады. Авамлыкъны къарангылыгъы сейир болуп, гьакъыкъатны нюрю яйылмагъа башлангъанын гёрмеге Хаббабгъа насип болду. Шо ярыкъ хашим тухумлу Абдулланы уланы Мугьамматдан ﷺ яйылмагъа башлады. Ону янына барып, Хаббаб ол айтагъангъа тынглады ва Расулуллагьну ﷺ сёзлеринден гелеген нюр ону юрегин ярыкъ этип йиберди. Пайхаммаргъа ﷺ къолун узатып, Хаббаб Аллагьдан ﷻ къайры дагъы худай ёкъгъа ва Мугьаммат ﷺ – Ону къулу ва Элчиси экенге шагьатлыкъ эте. Шолайлыкъ булан, Хаббаб динге гелген, Пайхаммаргъа ﷺ инангъан алтынчы адам бола.
Хаббаб динге гелгенин яшырма сюймей, неге десе Есибиз Аллагьгъа ﷻ инангъаны ва Пайхаммарны ﷺ янында туруву ону юрегин бек тамаша гьислерден толтура ва ол шо гьислени яшырмагъа болмагъан. Шо гьакъда билгенде Умм Анмар бек ачувлана ва оьзю булан Сибаа ибн Абд уль-Узза дейген уланкъардашын алып, Хаббабны янына бара. Ёлда булагъа Хузаа къавумну бир-нече жагьил адамлары да къошула. Хаббабны янына гелгенде, ол ишлеп тура болгъан. Алгъа чыгъып, Сибаа огъар:
– Сени гьакъынгда бизге бир янгылыкъ етишди, гьатта биз шогъар инанып да битмедик, – дей.
– Не янгылыкъдыр шо? – деп, Хаббаб билмеге къарай.
Сибаа огъар:
– Хабарланагъан кюйде, сен оьзюнгню дининге арт бердинг ва Бану Хашим къавумлу бир адамны артына тюшдюнг, – дей.
Хаббаб сабур кюйде:
– Мен биргине-бир Есибизге инанагъан болдум ва сизин ташсуратларыгъызны инкар этдим, олай да, Мугьаммат ﷺ – Аллагьны ﷻ къулу ва Ону Элчиси экенге шагьатлыкъ этдим, – деп жаваплана.
Хаббаб айтгъан сёзлени маънасы Сибаагъа ва ону ёлдашларына етишгенде, олар барысы да ону уьстюне атылып, аякълары, къоллары булан ону яман тёбелеме башлай. Гьатта устаханадагъы чёкючлер, темир гесеклер булан да ура. Хаббаб эсден тайып ерге йыгъылгъанча олар ону токъалап тургъан.
Оьз къулуна еси этген ишни гьакъындагъы хабар шоссагьат сав Маккагъа яйыла. Адамлар Хаббабны къаттылыгъына тамаша бола, неге тюгюл гьалиге ерли Мугьамматны ﷺ артына тюшгенлени бириси де гьакъ динге гелгенин ва ташсуратланы къойгъанын ачыкъдан булай билдирмеген болгъан. Хаббаб этген ишге къурайшитлени уллулары ажайып бола, неге десе тухум-тайпасы ёкъ, амалсыз ва ихтиярсыз налчы, Умм Анмарны къулу, къоркъмай булай оьзлени ташсуратларын ер этежекге, ата-бабаларыны динин сан этмей сёйлежекге оланы оюна да гелмей болгъан. Булайлыкъ ишни башы экенин олар англай ва шолай болуп да чыкъды. Хаббабны къоччакълыгъы ону хыйлы ёлдашына гюч бере ва олар бирисини артындан бириси Ислам динни къабул этгегин билдирмеге башлай.
Аллагьгъа ﷻ инанмакъдагъы къаттылыкъ
Башында Абу Суфьян ибн Харб, аль Валид ибн аль-Мугира ва Абу Жагьл ибн Хишам булан, къурайшитлени уллулары Каабаны янында жыйылып, Мугьамматны ﷺ даъватына гёре тувулунгъан гьалгъа байлавлу пикру алышдырма гирише. Натижада, сав этип болмас даражагъа етишгенче, аврувну заманында тез ёкъ этмеге токъташа. Гьар тухум, оьзюндеги адам Мугьамматны ﷺ артына тюшгени билинсе, имандан къайтгъанча яда оьлгенче, шону гьызарлап, къыйнап, не этип де токътатмагъа герек деп буюрула.
Хаббабны къыйнамакъ деген буйрукъ Сибаа ибн Абд уль-Уззагъа ва ону адамларына тапшурула. Гюнню лап къызгъан вакътисинде, топуракъны гюнеш яллатып барагъан заманда, уьстюндеги опурагъын да йыртып, тёшюне темир къалайлар да салып, Хаббабны Макканы майданына чыгъарта ва огъар сув бермекни къадагъа эте. Хаббаб лап инжингенде, зулмучулар огъар:
– Гьы, гьали не айтарсан Мугьамматны ﷺ гьакъында? – деп сорай.
Хаббаб:
– Ол дюр Аллагьны ﷻ къулу ва Ону Элчиси. Авамлыкъны къарангылыгъындан ярыкгъа чыгъартып, ол бизге гьакъ дин булан гелген, – деп жавап бере.
Хаббабны яман токъалап, къыйнайгъанлар огъар:
– Аль-Лат ва аль-Уззаны гьакъында не айтарсан? – деп бирдагъы сорав бере.
Хаббаб олагъа:
– Шолар дюр бир пайда да этмейген, зарал да гелтирмейген сангырав ва сокъур ташсуратлар, – дей.
О заманда олар къызгъан ташлар гелтирип, Хаббабны ялан аркъасына салып, аркъасы къызартылгъан этге ошагъан чакъы къоя.
Умм Анмар да уланкъардашы Сибаа йимик Хаббабгъа бир языгъы чыкъмай. Бир гезик устаханадан оьтюп барагъан Мугьаммат ﷺ Хаббаб булан сёйлейгенин гёрюп, ол бек ачувлана. Шондан сонг ол гьар гюн устаханагъа гирип, къызгъан темир гесеклени, башы гююп эсден тайгъанча, Хаббабны башына сала болгъан. Шолай этегенде Хаббаб ону да, уланкъардашын да налатлай болгъан. Шону булан Хаббабны къыйналагъаны битмей. Маккалы бутпереслер ону дагъы да кёп къыйнагъан ва эсгик этген. Этилеген шонча авур азаплагъа да къарамайлы, Хаббаб бюдюремей ва гьакъ ёлдан тайышмай. Динин къойса гёрежек яхшылыкъланы да ол шексиз кюйде гери ура болгъан.
Мадина шагьаргъа гёчюв
Пайхаммар ﷺ асгьабаларына Мадинагъа гёчмеге ихтияр бергенде, Хаббаб ёлгъа гьазирленмеге башлай. Амма ол Маккадан чыгъып да битгенче, Умм Анмаргъа байлавлу ону налатларын Есибиз къабул эте. Ёкъ ерден бу къатынны башы бек авруп йибере. Авур аврувундан Умм Анмар ит йимик гьанцыллай. Ону авлетлери эмчи излеп, анасына кёмек ахтара. Артда да олагъа: «Бу къатын баш аврувундан къутулма болар, эгер башына гюйдюрюв (прижигание) этсе», – деп билдире. Умм Анмар башыны тёбесине къызгъан темир сала туруп, бу къыйынлыкъ алдагъы баш авруйгъанын унутдурта.
Мадинада Хаббаб биринчилей парахатлыкъны сезе. Хыйлы йылны узагъында къыйналып тургъан Хаббабны ерли халкъ, ансарлар бек арив къаршылай, къонакъ эте. Бир зат да пуршав этмейген кюйде ибадатгъа берилип, ол герти насипни гёре: Аллагьгъа ﷻ къуллукъ эте, Пайхаммарны ﷺ ваъзасындан билим ала. Хаббаб узакъ оьмюр яшап, сыйлы болгъан дёрт халипаны гьакимлигин гёре.
Ону ёлдашлары булай хабарлай: «Бек авруп, жан мукъамдагъы заманында биз Хаббабны уьстюне гелдик. Хаббаб бизге:
– Шу ерде сексен минг дирхем акъча бар. Аллагь ﷻ булан ант этемен, мен шоланы бирт де яшырмагъанман ва гьар тарыкълыгъа шондан алмагъа къойгъанман, – деди.
Сонг ол йылап йиберди. Огъар:
– Не учун гёнгюнг булай бузулду? – деп сорады.
Хаббаб:
– Шу дюньяда бир байлыкъ да жыймай нече-нече тенглим гетгени йылайгъанымны себеби. Мен буса, шу байлыкъ жыйгъанман ва шо саялы магъа къатты такъсыр болажакъдан къоркъаман, – деди».
Хаббаб ибн аль-Аратт 73 йыллыкъ заманында Куфа деген шагьарда (гьали Иракъны топурагъында) гьижраны 37-нчи йылында оьлген. Ону артындагъы жаназа намазны Али ибн Абу Талиб къылгъан. Шондан сонг, ону къабуруну къырыйында ол:
– Есибиз Аллагь ﷻ Хаббабгъа рагьмусун яйсын, неге десе ол Ислам динни гьакъ юрекден къабул этген эди, буйрукъгъа гёре гьижра этген эди ва герти сыйлы адам йимик яшады, – деди.
(Давамы гелеген номерде)
