Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Умайр ибну Саад

Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Умайр ибну Саад

«Умайр ибну Саад йимик адамларым болгъанны сюер эдим, шолайланы кёмегинден бусурманланы ишлеринде таянмагъа болур эдим»

Умар ибн аль-Хаттаб

Алдагъы номерде айтылгъан бу асгьабаны жагьил йылларыны гьакъында язгъан эдик. Энни ону эсли йыллары булан да таныш болайыкъ. Хомсну (Суриядагъы шагьар) халкъы оьз пачаларын даим ушатмай ва оланы уьстюне арза эте болгъан. Оьзлеге ёлбашчылыкъ этмеге деп кимни йиберсе де, олар ол адамда не йимик буса да кемчилик табып, шо гьакъда халипагъа билдире ва къыйышывлу башгъасын йиберсин деп тилей болгъан. Асгерчи жаясындагъы окъларын бирерлеп тергейгенде йимик, альФарукъ халипа да бек тетикли кюйде оьз ёлдашларын тергей ва бу къуллукъгъа Умайр ибну Сааддан къолай бирев де къыйышмас деген ойгъа геле. Шо вакътиге Умайр аш-Шамны бойларында асгер башчы гьисапда дав эте болгъан. Шогъар да къарамайлы, Умар ону гери къайтара ва Хомсгъа ёлбашчылыкъ этмеге йибере.

Ёлбашчы гьисапда Хомсгъа геливю

Хомсгъа гелгенде Умайр ерли халкъны жамият намаз къылмагъа чакъыра. Намаз къылып битген сонг, ол оланы алдына чыгъып сёйлей. Инг башлап Есибиз Аллагьгъа I шюкюрлюк этип, Мугьаммат Пайхаммаргъа r салават салып, ол булай башлай: – Гьей, халкъ! Гьакъ кюйде, Ислам дин – бек гючлю къала ва къатты къапу. Бу динни кюрчюсю буса – адиллик, къапулары – гьакъыкъат. Эгер де къаласы бузулса ва къапулары тозулса, шо динни сыйлылыгъы ва сыкълыгъы кётюр болажакъ. Шондан сонг Умайр гиччи ваъзасында айтгъан кюйге гёре ёлбашчылыкъ этмеге башлай. Бир йылны узагъында Хомсгъа ёлбашчылыкъ этген вакътини ичинде Умайр ибну Саад бусурманланы халипасына бир кагъыз да язмай, ортакъ хазнагъа дирхем де, динар да йибермей. Умар оьз язывчу-писирине: «Умайр ибну Саадгъа тапшурув яз ва ону ичинде: “Бусурман халипаны шу кагъызын алгъанда, Хомсну къой ва ону янына ортакъ хазна учун жыйылгъан бары да акъчаны да алып, гел”, – дегенни эсгер», – деп яздырта.

Мадинагъа къайтыв

Халипадан булай кагъыз алгъан сонг, Умайр оьзюню аз-маз малын гиччи торбагъа да салып, инбашына къазанын ва намаз жувунагъан къуманын илип, къолуна сюнгюсюн (копьё) да тутуп, Хомсну ва ёлбашчылыкъ этеген эмиратын къоюп, яяв аякъдан Мадинагъа багъып чыгъа. Ерине етишгенде Умайр бек арыгъан гьалда бола, ону таралмагъан узун чачы чырмалып бетине ябуша, азгъан юзюнде авур сапар оьтгени билине. Бусурман халипаны алдына тургъанда, ол Умайрны бу гёрюнюшюне бек тамаша бола ва:

– Гьей, Умайр, сагъа не болгъан? – деп сорай. – Бусурманланы пачасы, бир зат да болмагъан магъа! Аллагьгъа ﷻ шюкюр савлугъум да яман тюгюл. Мен оьзюм булан сав дюньяны алып юрюймен ва шону мююзлеринден тутгъанман, – деп ол жавап бере. Умар булай жавапгъа гьайран бола.

– Не дюньяны алып юрюйсен оьзюнг булан? – деп ол огъар сорав бере.

– Мени булан аш биширеген къазаным, сув ичеген хабам, опуракъ жувагъан хадирам ва намаз жувунмакъ учун къуманым бар. Шолайлыкъ булан, гьей бусурманланы пачасы, сав дюнья мени шу малымда, артыкъ затларда буса, мен ва оьзгелер гьажатлы тюгюлбюз, – деп Умайр англата.

– Сен яяв гелгенмисен? – деп Умар бирдагъы сорав бере.

– Гелгенмен, халипа.

– Сени халкъынг уьстюне минип гелмеге болардай бир гьайван сама да бермедими? – деп Умар тамаша бола. – Ёкъ, бермеди, мен де олардан тилемедим, – деп Умайр англата.

– Бусурманланы хазнасы учун гелтирген затынг къайда? – деп Умар бирдагъы сорав бере.

– Мен бир зат да гелтирмедим чи, – деген жавап чалына.

– Неге? – деп халипа ажайып тамаша бола.

– Мен Хомсгъа гелгенде, лап иманы къатты адамланы къуршап, олагъа герекли налогланы жыймагъа тапшурдум. Олар шоланы жыйып, алып гелегенде, мен гьар гезик шо маяланы гьакъында: «Не этейик?»

– деп пикру алышдыра эдим. Натижада, гьажатлы ерли халкъны арасында шоланы оьлеше эдим, – деп ол халипагъа ишни гьалын англата. Шо заман Умар оьз язывчу-писирине

– Умайрны Хомсгъа ёлбашчылыкъ этеген буйрукъну янгырт, – деп буюра. Амма шолайлыкъны эшитгенде, Умайр:

– Этме хари шолай! – деп тилей.

– Мен шолайлыкъны бек ушатмайман. Гьей, бусурманланы башчысы, мен дагъы бир ерде де ёлбашчы болмагъа сюймеймен. Ярай буса, Мадина шагьарны къырыйындагъы юртда къардашларым булан яшамагъа къой мени. Умар шо тилевню гери урмагъа болмай, шогъар рази бола.

Пана дюньягъа арт берив

Умайр къардашларына, юртгъа къайтгъан сонг узакъ заман гетмей, Умар халипа ёлдашыны яшав гьалын билмеге сюе. Аль-Харис дейген ювукъ адамына ол булай тапшурув эте:

– Гьей, Харис, Умайр ибну Саадны янына бар ва къонакъ гьисапда онда къал. Ол эсен-аман, бир затда да хайырлы тюгюл кюйде яшайгъанны гёрсенг, бир зат да айтмай, сырынгны билдирмей гери къайт. Амма ол амалсыз яшай буса, огъар шу акъчаны бер. Шолай деп айтып Умар огъар 100 динары булангъы акъча кисе (кошелёк) бере. Буйрукъгъа гёре Харис ёлгъа чыгъа ва Умайр булан ёлугъуп:

– Аллагьны ﷻ яхшылыгъы болсун сагъа, – деп саламлаша.

– Сагъа да Есибизни яхшылыгъы ва берекети болсун, – дей Умайр да ва арты булан огъар къайдан гелгенин сорай.

– Мадина шагьардан гелдим, – деп ол жавап бере.

– О якъдагъы дин къардашлар ва къызардашлар нечикдир? – деп Умайр ондагъы гьалны билмеге сюе.

– Эсен-аман, – деп Харис англата.

– Бусурманланы башчысы нечикдир? – деп Умайр ону да сорай.

– Ол да эсен-аман, – деп Харис жаваплана.

– Есибиз Аллагь ﷻ токъташдыргъан дазуланы сакълаймы ол? – деп Умайр билмеге сюе.

– Озокъда. Этген гюнагьы учун ол уланын токъалап оьлтюрмеге аз къойгъан, – деп Харис болгъан ишни хабарлай. Умайр тамаша болуп:

– Гьей, Аллагь, кёмек эт Умаргъа. Ол Сени бек сюегенге мен шекленмеймен, – дей. Аль-Харис ону янында уьч гюн къонакълай тура ва гьар гюн Умайр огъар арпа ундан этилген чёрек бере болгъан. Шондан сонг аль-Харис янындагъы акъчаны чыгъартып, уьйню есине бере.

– Бу не затдыр? – деп Умайр тамаша бола. Аль-Харис огъар:

– Бу акъчаны сагъа бусурманланы пачасы йиберген, – деп англата.

– Сен шоланы огъар къайтар ва менден салам айта туруп, шо акъчада гьажатлыгъым ёкъну билдир, – дей Умайр. Бу ерде арагъа болгъан хабарны эшитип тургъан Умайрны къатыны сугъула. – Гьей, Умайр, ал шо акъчаны, – деп ол тилемеге башлай.

– Сен шо акъчада гьажатлы бусанг, алып харжла шоланы. Эгер де гьажатлы тюгюл бусанг, шоланы оьлеш, неге десе мунда ярлы яшайгъанлар кёп бар. Бу сёзлени эшитгенде аль-Харис къолундагъы бары да акъчаны тезтез Умайргъа да тутдуруп, чыгъып гете. Умайр шо акъчаны гиччи къол киселеге бёлюп, амалсыз яшайгъанлагъа оьлешмеге башлай. Аль-Харис Мадина шагьаргъа къайтгъанда, Умар огъар:

– Нечик болдунг, не гёрдюнг? – деп сорай.

– Гьей, бусурманланы башчысы, ажайып ярлылыкъны гёрдюм, – деп жавап бере. – Динарланы бердингми огъар? – деп халипа сорашывун узата. –Гьей, бусурманланы пачасыы, бердим, – дей ол.

– Не этди ол шо акъчагъа? – деп Умар арты булан сорай. – Билмеймен, тек эсиме гелеген кюйде, ол шо акъчадан оьзюне бир зат да къоймас, – деп аль-Харис оьзюню ойларын ачыкъ эте. Умар Аль-Фарукъ Умайргъа шулай буйругъу булангъы кагъыз йибере: «Эгер сен шу кагъызны алсанг, мени яныма гелмей туруп, шону къолунгдан чыгъарма».

Халипа булан ахырынчы ёлугъуву

Умайр ибну Саад кагъызны алгъандокъ шоссагьат Мадинагъа багъып чыгъа. Ерине етишгендокъ ол тувра Умар халипаны янына бара. Бусурманланы пачасы ону исси кюйде къаршылап, яннавурунда олтурта ва:

– Гьей, Умайр, динарланы не этдинг? – деп сорай.

– Гьали оланы гьакъында сорамагъа не этмеге тарыкъ, гьей, Умар, сен чи оланы магъа бергенсен, – деп Умайр тамаша бола. – Мен къатты кюйде ойлашгъан кюйде, сен шоланы не этгенингни гьакъында айтмагъа герексен, – деп Умар халипа соравун янгыдан бере.

– Байлыкъ да, адамлар да кёмек этмеге болмажакъ гюн учун мен шоланы оьзюме къоюп сакъладым, – деп Умайр жавап къайтара. Умарны гёзлери сувланып, ол:

– Мен шагьатлыкъ этемен, сен гьатта оьзюнг бек гьажатлы бусанг да, башгъалагъа кёмек этмеге алгъасайгъанлардансан, – дей. Шо ёлугъувдан сонг узакъ заман гетмей Умайр бу пана дюньяны къоюп, шонча да гьасирет Пайхаммарны ﷺ дюньясына къошула. Ол айлана халкъгъа динни ярыгъын, Расулуллагьны ﷺ насигьатын ва Аллагьны ﷻ буйрукъларын яя туруп яшап гетген. Умар аль-Фарукъ ол оьлгенни эшитгенде бек пашман бола, юреги къайгъыдан тола. Шо заман ол: «Умайр ибну Саад йимик адамларым болгъанны сюер эдим, шолайланы кёмегинден бусурманланы ишлеринде таянмагъа болур эдим», – деген.

АДИЛ ИБРАГЬИМОВ