Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Салим мавля Абу Хузайфа
Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Салим мавля Абу Хузайфа
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)
«Эгер Салим сав болгъан эди буса, менден сонг бусурманланы башын тутмагъа ону гёрсетер эдим» Умар бин аль-Хаттаб.
Айша етишдирген кюйде, Салим мавля болгъан (эркинлик берилген къул). Абу Хузайфа ону азат этгенде, Салим олар булан бирче оланы агьлюсюнде яшагъан. Бир гезик Сухайлны къызы – Абу Хузайфаны къатыны Пайхаммарны ﷺ янына гелип: «Гьакъ кюйде, Салим эргишини чагъына гирген ва олар англайгъанны англай ва бизин яныбызгъа геле. Мени эсиме гелеген кюйде, Абу Хузайфа шолайлыкъны ушатмай», – деген. Пайхаммар ﷺ бугъар булай таклиф берген: «Огъар сютюнгден бер ва сен ону учун гери урулагъан болажакъсан ва Абу Хузайфаны алда пашман этеген иш арадан таяр». Ол шолай этип геле ва: «Гертиден де, мен огъар сютюмден ичиргенде, Абу Хузайфа алдагъы ойларындан къутулду», – дей (Муслим).
Шолайлыкъ булан, Сахля бин Сухайл, Абу Хузайфаны къатыны, Салимни гьакъында сорама геле, ол буса лап яхшы асгьабаланы бириси болгъан. Абу Хузайфа ону оьзюне авлет этип алгъан болгъан (булайлыкъ гери урулгъанча алдын) ва къатыны булан Салимни оьз уланы йимик оьсдюре. Гишини яшын оьзюнюкидей тутмагъа къадагъа этилгенде, Есибиз Аллагь ﷻ шо гьакъда Къуръанда булай айта (маънасы): «Олагъа (сакълангъан яшлагъа) атасыны атын айтып сёйлегиз…» («Аль-Азхаб» деген сура, 5-нчи аят). Салим, чагъына гёре яш экенге, алда йимик Сахляны янына гире болгъан. Ол оьрюм чагъына етишгенче Сахляны янына гирип тургъан. Булайлыкъ Абу Хузайфаны талчыкъдыра, амма ол да, къатыны да Салимге гирмесин деп айтмагъа болмай, неге десе ону оьз баласыдай гёре болгъан. Шо заман эр-къатын не этейик деп Пайхаммаргъа ﷺ сорамагъа токъташа. Расулуллагь ﷺ ол къатынгъа: «Огъар сютюнгден бер ва сен ону учун гери урулагъан болажакъсан ва Абу Хузайфаны алда пашман этеген иш арадан таяр», – деп ёрав бере. Сахля улангъа сютюн ичиргенде, Пайхаммар ﷺ айтгъан кюйде болма да бола. Бу – айрыча болгъан бир иш ва шо къайдадагъы оьзге ишлерден къалышына, неге десе ят къатынгишини сютюн ичиргенлик уллу чагъындагъы яшгъа (эки йылдан эсли) къадагъа этилмек учун саналмай. Эмчек ана болмакъ учун ичирилген яшгъа эки йылдан аз болмагъа тарыкъ.
Абу Хузайфа ва Салим Есибиз Аллагьгъа ﷻ инангъан ва Пайхаммарны ﷺ артына тюшген лап биринчи адамлардан болгъан. Абу Хузайфа Салимни алда йимик сюе ва дин къардашлыгъын юрюте. Ондан къайры, Салим булан дагъы да ювукъ болмакъ учун, ол инисини къызын огъар эрге бере ва герти къардашлар да бола.
Къуръанны лап яхшы охуйгъанланы бири
Амма гюнлени бирисинде олар айрыла. Абу Хузайфа динин сакъламакъ учун, Эфиопиягъа гёчмеге борчлу бола, Салим буса, кёп сюеген Пайхаммарыны ﷺ къырыйында къала. Ол Расулуллагьны ﷺ янындан таймай, Есибиз тюшюреген вагьйудан бир затны да къутгъармай ала. Салим Къуръан аятланы гёнгюнден уьйрене ва юваш кюйде шоланы Пайхаммарны ﷺ артындан такрарлай. Ол Къуръанны сакълавчулары, ону гёнгюнден билеген лап биринчи хафизлерден болгъан. Оьзлени гьакъында Пайхаммар ﷺ булай айтгъан Салим дёртевню бири болгъан: «Шу дёртевден Къуръангъа уьйренигиз: Абдулла ибну Масъуддан, Салим мавля Абу Хузайфадан, Уба бин Каабадан ва Муах бин Жабальдан ».
Биразлардан Салим янгыдан Абу Хузайфа булан ёлугъа. Мадинагъа гёчген сонг, олар экиси де Пайхаммар ﷺ булан бирче Бадр къазаватда дав этген.
Шондан сонг олар бир къазаватдан да, походдан да къалмай, Яратгъныбызны динин оьр этмек учун, Пайхаммарны ﷺ байрагъыны тюбюнде дав этген. Бу гьал Расулуллагь ﷺ герти дюньягъа гёчмей ва бусурманланы башына Абу Бакр ас-Сиддик гелмей туруп узатылып тургъан.
Мусайлама деген ялгъан пайхаммаргъа къаршы давдагъы ортакъчылыкъ
Бир гюн Абу Бакр асгер онгарып, Мусайлама дейген ялгъан пайхаммарны дагъытмакъ учун, аль-Ямамагъа бусурманланы бакъдыра. Абу Хузайфа ва Салим лап биринчилерден болуп, оьзге бусурманлагъа къошулуп, ялгъанны токътатмакъ, гьакъыкъатны оьр этмек учун, алгъа чыгъа.
Бусурман асгерни башында Икрима ибну Абу Жагьл ва Халит бин Валит тургъан. Бу урушда иманы барлар ажайып къоччакълыкъ гёрсетген. Амма имандан чыкъгъан душманны асгеринде шайлы артыкъ адам болгъан ва олар оьзлени имансызлыгъын якъламакъ учун оьжетли ябушгъан. Урушну натижасы, утмакълыкъ бир-нече керен ялгъан пайхаммар Мусайламаны асгерине чыгъа. Гьатта бир мюгьлетде имансызлар Халит бин Валитни чатырын да гьужум этип ала, шо вакътиде ичинде ону къатыны болгъан. Мусайламаны бир адамы шону якълагъан саялы, Халитни къатыны есирликге тюшмей къутула.
Бу гьал бусурманланы ругьун гётерип, энниден сонг оланы бириси де артындагъы гюнню гьакъында ойлашмай, жанындан айрылма гьазир болуп, динин якъламакъ деген мурат булан бирден-бир къатты ябуша.
Халит бин Валит асгерни тизилишин алышдырып, мугьажирлени байрагъын Салим мавля Абу Хузайфагъа, ансарланы байрагъын Сабит бин Къайсгъа тапшура. Шо мюгьлетде Зайд ибну аль-Хаттаб (Умар аль-Хаттабны иниси) алгъа чыгъып, Есибизни разилиги учун, дин къардашланы къатты турмагъа, жанын къызгъанмай дав этмеге чакъыра ва булай айта: «Гьей адамлар! Яратгъаныбызны динин «азув тишлеригиз» булан тутугъуз (демек къатты болугъуз), душмангъа къаршы ябушугъуз ва оланы басгъынына чул бермегиз ва вёрегиз артгъа таймагъыз! Гьей адамлар! Аллагь ﷻ булан ант этемен, Мусайламаны ва ону янындагъыланы ёкъ этмей яда оьзюм оьлмей туруп, мен энниден тутуп бир сёз де айтмажакъман!»
Ислам диндеги къардашлыкъ ва сююв
Шо сёзлерден сонг Зайд ибну аль-Хаттаб бусурман асгер булан душманны лап къалын ерине чапгъын этип, къылычы булан хыйлы душманны къыра ва оьзю де оьле.
Сонг Абу Хузайфа алгъа чыгъып: «Гьей, Къуръанны адамлары! Оьзден ишлеригиз булан Сыйлы Китапны безендиригиз!» – деп чакъырыв эте.
Ол ёлдашлары булан душманны уьстюне чаба, ва оланы бириси де бир абатгъа да артгъа тартылмай, къоччакъ кюйде ябуша.
Абу Хузайфадан сонг Салим алгъа чыгъып: «Менден таба дин къардашларыма яхшылыкъ болмаса, Къуръан сакълавчу гьисапда менден не пайда!» – дей. Ол байракъны оьрге гётерип, душманны уьстюне бара ва шоссагьат ону онг къолун уруп гесе. Салим байракъны сол къолу булан гётере, тек сол къолун да гесе. Ол бир мюгьлетге токътап, гесилген къолларындан къалгъан гесеклери булан байракъны гётерип, сыдрада къалмагъа къаст эте, тек къаны гетип, бошап, ерге йыгъыла.
Уруш битгенде Халит бин Валит дав майданда яралангъанланы айланып чыгъагъанда гьаран тыныш алагъан Салимни гёре. Оьзюне ювукъ гелген Халитни гёргенде, Салим:
– Гьей Халит, бусурманланы иши нечикдир? – деп сорай.
– Яратгъаныбыз бизге уьстюнлюк савгъат этди, – деп ол жавап бере.
– Мени къардашым Абу Хузайфа нечикдир? Ол не гьалдадыр? – деп Салим сорай.
– Ол ажжалын къоччакъ кюйде къаршылады, шагьит болуп оьлдю, – деп Халит билдире.
Салим оьзюн ону янына элтмеге тилей.
– Ол сени аякъ тюплерингде.
Салим Абу Хузайфагъа иелип, гесилген къоллары булан ону гёзлерин ябып, аста тавушу булан:
– Гьей Абу Хузайфа биз мунда бирче эдик, Аллагьны ﷻ пурманы болса, онда да бирче болажакъбыз, – дей.
Пана дюньядан айрылагъанда бу ону ахыр сёзлери болду.
(Давамы гелеген номерде)
