Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу
Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу
Уьч йылны узагъында айры къалыв
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)
Дёрт жуманы ичинде бутпереслер учун бек агьамиятлы дёрт агьвалат болду: башлап Ислам динни Гьамза къабул этди, арты булан – Умар, сонг Мугьаммат Пайхаммар ﷺ къурайшитлени таклифлерин гери урду, ондан сонг буса, Бану Хашим ва Бану Абд аль-Мутталиб къавумлар не иш болса да, Мугьамматны ﷺ якълажакъгъа сёйлешди.
Гьал булайына айлангъанда къурайшитлер не этегенин билмей, неге тюгюл Пайхаммарны ﷺ оьлтюрсе, Макка оланы къанындан толажакъ ва гьатта тюбюкъарадан къырылмакъ да бары англашыла. Шолайлыкъны англагъанда, къурайшитлер оьлтюрмек дегенни къоя ва гьали болгъанча этмеген башгъа адилсизликни этмеге къарай.
Адилсизликни ва душманлыкъны дыгъары
Къурайшитлер Бану Кинан къавумну топурагъында, Мухассаб деген ерде жыйылып, Бану Хишам ва Бану Абд аль-Мутталиб къавумлар булан сатыв-алыв юрютмежегине ва олар булан уьйленмежегине ант эте. Олай да, Пайхаммарны ﷺ жазаламакъ учун оьзлеге бермей туруп, шо къавумлар булан къатнамажагъын, уьйлерине гирмежегин, сёйлемежегин де билдире. Шо гьакъда хас кагъыз онгарыла ва ону ичинде «оьзлеге такъсырламакъ учун Пайхаммарны ﷺ бермей туруп, хашимитлер булан бирт де парахат яшамажагъын ва олагъа языкъсынмажагъын» яза.
Шо дыгъарны къабул этген сонг, ону текстин Каабаны ичинде иле ва Бану Хашимни ва Абу Ляхабдан къайры Бану Абд аль-Мутталиб къавумланы бары да халкъы (бусурманлар да, имангъа гелмегенлер де) айрылып, Абу Ляхаб яшайгъан авулгъа гёче. Бу иш пайхаммарлыкъ йиберилген еттинчи йылны мугьаррам айында болгъан. Уьч йылны узагъында эсгерилген къавумну адамлары шо авулда оьзгелерден айрылып яшай. Ашамлыкъ сурсат да, оьзге тарыкъ-герек де олагъа гелмей, ёл бегетиле. Бутпереслер Маккагъа гелеген бары да ашамлыкъны ва малны сатып ала. Натижада бусурманланы гьалы бек яман бола, гьатта япыракълар ва гьайванны терисин ашайгъан гьалгъа тарый. Маккада яшайгъанлар ачлыкъдан къыйналагъан къатынгишилени ва яшланы тавушларын эшите болгъан.
Къавумгъа алынгъанлагъа етишеген аш бютюнлей яшыртгъын гелтириле болгъан. Яшайгъан еринден буса, олар янгыз гери урулагъан айларда (зуль-къаада, зуль-гьижжа, мугьаррам ва ражаб айлар) чыкъмагъа ва шо заман аш сурсат сатып алмагъа болгъан. Алагъанын да Маккадан оьтюп барагъан кериванлардан ала болгъан. Амма маккалылар оьтюп барагъан сатывчулагъа артыкъ багьа берип, хашимитлер бир зат да алмай къала болгъан. Заманда бир Гьаким бин Хизам эгечиси Хадижагъа будай гелтире болгъан. Бир гезик ону алдына Абу Жагьл чыгъып, пуршав этмеге къарай, тек арагъа Аб уль-Бухтури къошулуп, сурсат ерине етише.
Абу Талиб Пайхаммарны ﷺ аманлыгъы саялы къоркъа болгъан ва адамлар юхлама ятагъан заманда, ол агъасыны уланын бары да гёреген кюйде оьзюню тёшегине ятдыра болгъан. Халкъ юхугъа батгъанда буса, Абу Талиб уланын, инисин яда оьзге къардашын Пайхаммарны ﷺ ерине ятдыртып, ону башгъа ерге чыгъарта болгъан. Ондан къайры, Пайхаммар ﷺ ва асгьабалар гьажны вакътисинде авулундан чыгъып, халкъ булан ёлугъуп, Есибизни динине гелмеге чакъырыв эте болгъан.
Дыгъарны бузув
Булай гьалда бусурманлар уьч йыл яшай, тек пайхаммарлыкъ йиберилген 10-нчу йылны мугьаррам айында оьрде эсгерилген дыгъар бузула. Шону себеби – къурайшитлени арасында эришивлюк тувгъанлыкъ: уллулары ойлашгъан бу адилсиз дыгъаргъа къавумдагъы бир-бир башгъа адамлар рази болмагъан. Оьзлер йимик адамлар булай къыйналагъангъа оланы юреги чыдамагъан.
Языгъы чыкъгъанланы арасында Амр ибн Хишам да болгъан, ол гечелер яшыртгъын кюйде хашимитлеге аш гелтире болгъан. Ол Зухайр бин Абу Умайя аль-Махзумини (Пайхаммарны ﷺ эгечиси Атика бинт Абд аль-Мутталиб дейген эгечисини уланы) янына барып: «Гьей Зухайр, ана якъдан къардашларынг сен билеген шулай къыйынлы гьалда турагъан заманда, ашама ва ичмеге нечик боласан?» – деп сорай. Зухайр: «Балагь болсун сагъа, янгыз мен не этип боламан? Есим булан ант этемен, янымда кимесе бирев сама да болгъан эди буса, мен шо дыгъарны бузар эдим», – деген. Хишам огъар: «Мен шолай адамны тапдым», – дей. Зухайр: «Кимдир шо?» – деп сорай. Хишам: «Менмен», – деген. О заман Зухайр: «Бизге уьчюнчю ёлдаш изле буса», – дей. Бу лакъырдан сонг, Хишам ахырына чыкъма сююп, аль-Мутим бин Ади дейген адамны янына барып, Бану Хишам ва Бану Абд аль-Мутталиб къавум къардашларыны гьалын эсине салып, адилсизлик этеген къурайшитлени янын тутагъаны саялы, огъар айып эте. Аль-Мутим: «Балагь болсун сагъа, мен не этип боламан? Мен чи янгызман!» – деп ачувлана. Хишам огъар: «Мен экинчи адамны тапгъанман», – дей. Аль-Мутим: «Кимдир шо?» – деп сорай. Хишам: «Менмен», – дей. Аль-Мутим: «Бизге уьчюнчю ёлдаш изле буса», – дей. Хишам: «Мен шолай этдим», – деп жаваплана. Аль-Мутим: «Кимдир шо?» – деп сорай. Хишам: «Зухайр бин Абу Умайя», – деп англата. О заман аль-Мутим: «Бизге дёртюнчю ёлдаш тап», – дей. О заман Хишам башгъа адамны излеп, Аб уль-Бухтури бин Хишамны янына гелип, огъар да аль-Мутимге айтгъанын айта. Аб уль-Бухтури: «Бизге бешинчи ёлдаш тап», – дей. Хишам о сёзлерден сонг, Зам бин аль-Асвадны янына гелип, къардашларыны гьалын, оланы къыйыкъсытылгъан ихтиярларын эсине сала. Ол Хишамгъа: «Сен мени чакъырагъан ишге кёмекчилер бармы?» – деп сорай. Хишам: «Бар», – дей ва оьзю булан рази болгъанланы атларын айтып, булар барысы да аль-Гьажун деген тавну янында ёлугъуп, дыгъарны бузажакъ учун гьаракат этежегине сёйлеше. Зухайр: «Мен олар булан биринчи сёйлермен», – дей.
Эртенинде олар къурайшитлер жыйылагъан ерге бара. Олар булан бирче арив опуракъ гийген Зухайр да болгъан. Етти керен Каабаны айланып, ол адамланы янына гелип: «Гьей маккалылар, бир зат да сатма, алма имканлыгъы ёкъ саялы, хашимитлер оьле турагъанны гёре туруп, гийинмеге ва ашыгъызны ашамагъа нечик боласыз? Шо дыгъар йыртылып пара-пара этилмей туруп, олтурмасгъа Аллагь ﷻ булан ант этемен» – дей. Каабагъа ювукъда эре тургъан Абу Жагьл: «Шолай болмас, шону йыртмагъа мен биревге де къоймасман!» – деп билдире. Амма Зама бин аль-Асвад: «Сен чи бир уллу ялгъанчысан! Биз шо дыгъарны башындан тутуп ушатмай эдик!» – деп айта. Аб уль-Бухтури оьз гезигинде: «Зама дурус айта, шонда язылгъанны биз ушатмайбыз ва къабул этмейбиз!» – дей. Аль-Мутим бин Ади: «Сиз экигиз де тюз айтасыз, башгъачалай айтагъан адам буса, ялгъан айта! Биз Каабаны Есине чакъырыв этебиз ва шо дыгъаргъа да, онда язылгъангъа да арт беребиз», – дей.
Амр бин Хишам: «Бу ишни гьакъында гече сёйлешген ери ва къабул этген ери башгъа ерде болгъан!» – дей.
Шо заман Каабаны ювугъунда Абу Талиб олтуруп тура болгъан. Ол шо ерге гелгенни себеби – Есибиз Пайхаммаргъа ﷺ шо дыгъаргъа термит деген жан-жаныварны йиберип, олар къардаш аралыкълагъа, адилсизликге ва зулмучулукъгъа тиеген бары да ерни ашагъанны билдиргенлик болгъан. Дыгъарны кагъызында янгыз Есибиз Аллагьны ﷻ эсгереген ер къала. Расулуллагь ﷺ шо гьакъда агъайына билдире, ол буса, къурайшитлени янына барып, къардашы оьзюне етишдирген хабарны айта. Бу янгылыкъ ялгъан болуп чыкъса, Абу Талиб агъасыны уланын душманлагъа бережек бола. Амма айтылгъан зат герти болуп чыкъса, къурайшилер дыгъарны бузмагъа герек болажакъ. Къурайшитлер Абу Талиб булан рази бола ва адамлар жыйылып, дыгъар илинген ерге бара. Олар тамаша болса да, тек гертиден де, «Аллагьны ﷻ аты булан» деген сёзлерден къайры, дыгъарны къалгъан янын термитлер ашагъан болгъан. Шолайлыкъ булан, кёплер сююнген кюйде, бу дыгъарны гючю тая ва шо мюгьлетден тутуп Пайхаммар ﷺ ва ону булан къамавдагъы халкъ авулундан чыкъма, эркин яшамагъа башлай.
(Давамы гелеген номерде)
