Пайхаммар ﷺ тувгъанча бираз алдын
Пайхаммар ﷺ тувгъанча бираз алдын
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде.)
Шо заманланы вакътисинде (Абраханы чапгъыны ва ону асгерини тюп болуву) къурайшитлер къакъаланы арасында ва тав башларда къачып яшына. Елевчюлени даву кётюрлюкге айлангъанда ва къоркъунчлукъ тайгъанда олар уьйлерине, парахат яшавуна къайта.
Бу ишлер Пайхаммар ﷺ тувгъанча элли яда элли беш гюн алда бола (миляди тарх булан 571-нчи йыл).
Болгъан агьвалатланы гьакъындагъы хабар дюньяны ер-ерине яйыла. Эфиопия Рим булан ювукъ аралыкъ юрюте, Персия буса, Рим ва ону якълылары булангъы гьалгъа тергев бере. Шо саялы, узакъ къалмай Йеменге перслер геле. Бу эки де пачалыкъ цивилизация дюньяны бир гесеги болгъан, Маккагъа эфиопиялыланы чапгъыны буса, Кааба бойлагъа сав дюньяны къаравун бакъдыра ва бу Сыйлы Ерлер агьамиятлы экенин белгилей.
Абд аль-Мутталибни он уланы болгъан: аль-Харис, аз-Зубайр, Абу Талиб, Абдуллагь, Гьамза, Абу Ляхаб, аль-Гьидак, аль-Маквам, Сафар ва аль-Аббас. Ондан къайры, Абд аль-Мутталибни алты къызы да болгъан: Умм аль-Гьаким (аль-Байда), Барра, Атика, Сафия, Арва ва Умайма.
Пайхаммарны ﷺ атасыны аты Абдуллагь болгъан. Абдуллагьны анасы Фатима бинт Амр болгъан. Абд аль-Мутталибни уланларыны арасында Абдуллагь лап саламат ва инг аривю, исбайы бойлусу болгъан. Атасы да ону барысындан артыкъ сюе болгъан. Абд аль-Мутталибге он улан тувгъанда ва олар ону якъламагъа болардай чагъына етишгенде, ол Яратгъаныбызгъа этген назрусуну гьакъында билдире ва олар барысы да шогъар рази бола.
Есине берген назруну яшавгъа чыгъарыв
Ол уланларыны атларын окъну уьстюнде язып, шоланы Хубал деген ташсуратны къаравулчусуна бере. Ол шо окъланы бирисин чыгъарта ва шонда Абдуллагьны аты язылып чыгъа. Шондан сонг Абд аль-Мутталиб бичакъ да алып, уланы булан Каабагъа багъып гете ва онда баласын къурбан этмеге сюе. Амма къурайшитлер, айрокъда Бану Махзум деген къавумну адамлары, анасыны уланкъардашлары ва иниси Абу Талиб огъар шолай этмеге къоймай. Абд аль-Мутталиб: «Берген назрум булан нечик болайым дагъы?» – деп сорай. Адамлар огъар гележекни билеген ерли бир къатындан кёмек излемекни гьакъында ёрав бере ва ол шону янына бара. Ол къатын огъар чёп салып сайламагъа таклиф эте: бир окъну уьстюнде Абдуллагьны атын язмакъ, башгъасында буса «он тюе» деп язмакъ. Эгер «Абдуллагь» булангъы окъ чыкъса, янгыдан чёп салмагъа тарыкъ болажакъ, тек тюелени санавуна дагъы да он къошулмагъа тюше ва тюелер чыкъгъанча чёп дагъы да, дагъы да чыгъартылмагъа герек. Сонг уланны орнунда шо тюелени къурбан этмеге тарыкъ. Шолай этмеге токъташып, ол окъланы уьстюнде айтылгъан кюйде язып, оланы бирисин чыгъарта ва ону уьстюнде «Абдуллагь» деп язылгъаны чыгъа. Чёп салыв узатыла ва гьар гезик тюелеге он къошула. Артда да «юз тюе» деген окъ чыгъа ва шоланы Абдуллагьны орнунда къурбан эте.
Абд аль-Мутталиб союлгъан тюелени этинден гьар сюйгенге алмагъа къоя: адамлар да, къыр жанлар да шо этден пайдалана.
Абд аль-Мутталиб уланы Абдуллагьгъа къатын этип Амина бинт Вахб бин Абд Манаф бин Зухра бин Килябны ала. Бу тиштайпа къурайшит къавумда о замангъа тухум-тайпасына гёре лап айтылгъаны, гёрмеклиси болгъан. Ону атасы Бану Зухра деген тухумну башчысы ва бек абурлу адамлардан болгъан. Абдуллагь ону къатын этип Маккада ала. Тойдан сонг Абд аль-Мутталиб ону Мадинагъа кабахурма алмакъ учун йибере, ол буса ёлда оьле. Башгъа айтывгъа гёре, Абдуллагь сатыв-алыв ишлер булан Шамгъа гетип, къурайшитлени кериванына къошула. Ёлда ол авруп къала, Мадинагъа етишгенде буса, оьле ва ан-Набиги аль-Жуди дейгенни уьюнде гёмюле. Огъар шо заман янгыз йигирма беш йыл битген бола ва ол Мугьаммат Пайхаммар ﷺ тувгъанча оьле.
Пайхаммарны ﷺ тувуву
Адамланы лап яхшысы Маккада раби-уль аввал айны 12-нде, итнигюн, эртен вакъти, Пилни йылында тувгъан.
Ибн Саад етишдирген кюйде, Пайхаммарны ﷺ анасы Амина булай хабарлай болгъан: «Мен ону тапгъанда, ичимден Шамны къалаларын ярыкъ этеген кюйде нюр чыкъды».
Айтывлагъа гёре, Мугьаммат ﷺ дюньягъа гелгенче алдын пайхаммар туважакъны гьакъында хас белгилер болгъан. Масала, Парфияны пачасы Хосровну къаласында он дёрт багъана авгъан, бутпереслер баш иеген от сёнген болгъан.
Яш тапгъанда анасы шоссагьат Абд аль-Мутталибге яшыны яшы тувгъан деп яхшы хабар билдирмек учун адам йибере. Бек сююнген Абд аль-Мутталиб яшны къолуна алып, ону Каабагъа гелтире ва Яратгъаныбызгъа шюкюрлюк билдирип, баракалла сёзлер айта. Шондан сонг яшгъа Мугьаммат (Макътавгъа лайыкълы) деген ат тагъа, бу ат о заманларда бек сийрек ёлугъа болгъан.
Пайхаммарны ﷺ эмчек аналары ва эмчек къардашлары
Анасындан сонг Пайхаммарны ﷺ ичирген лап биринчи къатын Сувайба болгъан. Яшны агъайы Абу Ляхаб бу къаравашны эркин этген болгъан. Пайхаммар ﷺ булан бирче Сувайба Масрух дейген оьз уланын да ичире. Ондан алда ол Гьамза бин Абд аль-Мутталибни де ичирген.
Ер-ерге гёчмей, бир ерде яшайгъан арапларда адатлангъан кюйге гёре, яшларын ичирмек учун бедуинлерден къатынгишилер чакъыра болгъан. Шолайлыкъ булан олар яшлары гьар-тюрлю аврувлардан аврумасын, савлугъу къатты болсун, нерва системасы беклешсин, гиччиден тутуп ана тилин яхшы билсин учун гьаракат эте болгъан. Абд аль-Мутталиб де Мугьаммат ﷺ учун ичиреген адам излей ва артда да Бану Саад къавумлу Гьалима бинт Абу Зувайб дейген къатынны таба. Шо къавумлу ону эрини аты – аль-Харис бин Абд аль-Узза, тек огъар кёбюсю гезикде Абу Кавша деп айта болгъан.
Шолайлыкъ булан Пайхаммарны ﷺ бир-нече эмчек агъа-инилери ва къызардашлары бола. Оланы арасында – Абдуллагь бин аль-Харис, Аниса бинт аль-Харис, Хузафа (яда Жузафа) бинт аль-Харис, ол аш-Шайба деген аты булан танывлу ва Мугьамматгъа ﷺ гиччиде къарагъан, Абу Суфьян бин аль-Харис бин Абд аль-Мутталиб (Пайхаммарны ﷺ зукъариси). Ондан алда Гьалима Пайхаммарны ﷺ агъайы Гьамза ибн Абд аль-Мутталибни де ичирген. Шолайлыкъ булан, Гьамза Пайхаммарны ﷺ эки якъдан эмчек агъасы болгъан: Сувайбаны ва Гьалиманы янындан.
Гьалима шагьат болгъан тамаша ишлер
Мугьаммат ﷺ берекетли яш экенни Гьалима оьз гёзлери булан гёре. Болгъан ажайып затланы гьакъында ону хабарындан билмеге болабыз. Ибн Исгьакъ етишдирген кюйде, Гьалима айтагъангъа гёре, эри ва ичиреген гиччи яшы булан ол башгъа къатынлар булан бирче юртундан чыгъып, эмчек ана тарыкъ агьлюлени излей болгъан. «Шо ач йыл ашамлыкъ сурсатларыбыз битген эди. Эшегимге минип ёл чыкъдым, башгъалагъа дагъы да къыйын эди. Бизин булан бир тамчы сют де бермейген къарт тиши тюе де бар эди. Эшегим бар саялы, башгъалагъа къарагъанда, мени учун ёл бираз тынч оьтдю, оьзгелер ачдан ва авур ёлдан къыйнала эди. Артда да Маккагъа етишдик ва эмчек ана тарыкъланы излемеге башладыкъ. Бары да къатынлар етим саялы Мугьамматны ﷺ алмагъа сюймей эди.
Бираздан бары да гелген къатынлар ичирмек учун оьзлеге яшлар тапды, мен буса тапмадым. Бош кюйде гери къайтмагъа турагъанда, мен эриме: “Аллагь ﷻ булан ант этемен, мен яшсыз уьйге къайтмагъа сюймеймен ва шо етим яшны алмагъа сюемен”, – дедим. Харис магъа: “Шолай этсенг яманлыкъ болмас. Сен шолай этсенг, балики, Есибиз бизге Оьз берекетин берер”, – деп жавапланды.
(Давамы гелеген номерде)
