Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу
Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)
«Пашманлыкъны йылы»
Къамавдан чыкъгъан сонг, Пайхаммар ﷺ алда йимик динге чакъырывун узата; къурайшитлер буса, къамавну тайдырса да, бусурманлагъа этеген басгъынны токътатмай ва Гьакъ ёлгъа тюшмеге сюегенлени, Есибизге таби болгъанланы алдын алмагъа къаст эте.
Абу Талиб агъасыны уланын якълайгъанын узата. Амма огъар сексен йылдан артыкъ болагъангъа гёре ва битмейген къайгъылар, айрокъда артдагъы уьч йылны узагъындагъы ишлер, ону савлугъуна яман таъсир эте. Къамав ачылгъан сонг, бир-нече ай гетип, ол бек авруп къала.
Къурайшитлени Абу Талибге ахырынчы геливю
Абу Талиб оьлген сонг, ону къардашына яманлыкъ этсе, арапланы арасында оьзлеге яман айтылажакъдан къоркъуп, бутпереслер Пайхаммар ﷺ булан Абу Талиб бар ерде бирдагъы керен сёйлемеге токъташа. Шолай гьукмугъа гелген сонг, олар ахырынчылай ону янына бара. Оланы санаву йигирма адамгъа ювукъ болгъан, шоланы арасында Утба бин Рабиа, Шайба бин Рабиа, Абу Жагьл бин Хишам, Умайя бин Халяф, Абу Суфьян бин Харб ва оьзгелер болгъан.
Олар: «Гьей Абу Талиб, сен билесен биз сагъа нечик гьюрмет этегеникни ва сагъа болгъан ишге биз нечик къайгъырагъанны да билесен. Бизин ва сени агъангны уланыны арасындагъы ишлени де билесен. Ягъари, таъсир эт шогъар, бизин парахат къойсун ва биз де огъар тиймес учун, огъар тийшлини бизден алып бер ва бизге тийишлини ондан алып бизге бер. Сонг да, бизин ва биз юрютеген динибизни къойсун, биз буса, огъар ва ол юрютеген динге тиймесбиз», – деп огъар сёйлей.
Берилген таклифге яхшы кюйде тынглап, Абу Талиб Пайхаммарны ﷺ артындан йибере ва гелгенде, огъар: «Гьей агъамны уланы, шу адамлар сени абурлу къавумдашларынг ва олар сагъа нени буса да бермеге ва сенден нени буса да алмагъа гелген», – дей. Шолай деп айтып, ол къурайшитлер бир-биревге пуршав этмес ёлну таклиф этгенин ачыкъ эте. Берилген таклифге гёре Пайхаммар ﷺ булай жавап къайтара: «Мен сизге бир-бир сёзлер уьйретип ва шо сёзлени айтгъаныгъыз булан сиз араплагъа ва арап тюгюллеге башчылыкъ этмеге болажагъыгъызны айтсам, нечик гёрерсиз?».
Мугьаммат Пайхаммар ﷺ булай сёйлегенде, олар эки гёнгюллю бола ва не этежегин билмей, неге десе бир-нече сёз айтмай къойгъан булан, булай уллу пайданы къолдан нечик чыгъармагъа бола. Абу Жагьл: «Не сёзлердир шо? Сени атанг булан ант этемен, биз шо сёзлени айтмай къоймасбыз ва шолай дагъы да он сёз тагъымны айтарбыз!» – деп сорай. Пайхаммар ﷺ олагъа: «Сиз: “Аллагьдан ﷻ къайры дагъы худай ёкъ”, – деп айтыгъыз ва Ондан къайры оьзгеге баш иегенигизни къоюгъуз», – деп англата.
Бу сёзлени эшитгенде, разисизлик билдирип, олар харс уруп аваз эте ва: «Гьей Мугьаммат ﷺ, не эте сен хыйлы худайланы бир худайгъа айландырмагъа сюемисен? Гертиден де, сен тамаша иш этесен!» – дей. Ондан сонг олар бир-бири булан гьакълаша ва: «Бу адам сиз сюегенден сизге бир зат да бермес, гетигиз ва арагъыздагъы эришивню Аллагь ﷻ чечмей туруп, аталардан гелген динигизни юрютюп туругъуз!» – деген ойгъа гелип, гери къайта.
Абу Талибни оьлювю
Аврувдан къутулмагъан кюйде, узакъ къалмай Абу Талиб оьле. Бу иш пайхаммарлыкъ берилгенли 10-нчу йылда, ражаб айда, къамав ачылып ярым йыл гетгенде болгъан. Башгъа кюйде айтылагъаны йимик, ол рамазан айда, Хадижа оьлгенче уьч гюн алда оьлген.
Абу Талиб Пайхаммарны ﷺ якълап тургъан ва булай алгъанда бусурман динни яймагъа имканлыкъ береген, къурайшитлени ва авам адамланы къаршылыгъындан сакълайгъан къала йимик болгъан. Амма Абу Талиб ата-бабаларыны динине амин къалгъан ва шо саялы толу уьстюнлюкге етишмеге болмагъан. Хабарланагъан кюйде, бир гезик аль-Аббас бин Абд аль-Мутталиб Пайхаммаргъа ﷺ: «Неге сен агъайынгны къутгъармадынг, ол чу сени, гьакъ кюйде, якълап тургъан ва сен саялы адамлагъа къаршы тургъан?» – деп сорагъанда, Расулуллагь ﷺ: «Мен болмагъан эдим буса, ол ялынны лап тюп къатында болажагъы шексиз эди», – деген.
Хадижаны оьлювю
Абу Талиб оьлюп, эки яда уьч айдан сонг, бусурманланы анасы Хадижа да оьле. Ол бу дюньядан рамазан айда, оьзюне 65 йыл, Пайхаммаргъа ﷺ – 50 йыл болагъанда гетген.
Хадижа Есибиз Пайхаммаргъа ﷺ берген лап уллу ниъматлардан болгъан. Ол Расулуллагь ﷺ булан 25 йыл яшагъан ва къыйынлы вакътилерде огъар языгъы чыгъып янында болгъан, лап авур заманларында да, дин яймакъ ишинде де кёмек этген, ону булан бирче душманлагъа къаршы тургъан, гьар якъдан къол ялгъап яндавурунда тургъан.
Абу Хурайрадан булай етишген: «Бир гезик Жабрайыл малайик Пайхаммарны ﷺ янына гелип: “Гьей Аллагьны Элчиси ﷺ, Хадижа экмекге (яда яшгъа, сувгъа) татув къошгъан. Ол сени янынга гелгенде, Есингни ва мени атындан ону булан савболлаш ва женнетде огъар къавгъа эшитилмейген ва арыгъанлыкъны сезмес ичи бош жавгьардан гьазирленген уьй этилгени булан ону сююндюр”, – деген» (аль-Бухари).
Къайгъыны артыдан къайгъы
Къайгъылы бу эки агьвалат арты-артындан бола ва Пайхаммарны ﷺ юрегин аччы пашманлыкъ бийлей. Уьстевюне, къурайшитлер огъар этеген къаршылыгъын да токътатмай. Абу Талиб оьлген сонг, къурайшитлер ол сав заманында бирт де этмес яманлыкъларын эте Пайхаммаргъа ﷺ. Шолай, бир гезик къурайшитли бир пакарсыз Пайхаммарны ﷺ башына чанг себелей, Расулуллагь ﷺ шо гьалда уьюне къайта. Бир къызы йылай туруп ону янына гелип уьстюн тазалама башлагъанда, Пайхаммар ﷺ огъар: «Гьей къызым, йылама, гьакъ кюйде, Аллагь ﷻ сени атангны къоруп сакълажакъ» (аль-Бухари).
Муна шолай, бир къайгъыгъа башгъасы къошулуп, Пайхаммар ﷺ гёнгю бузулгъан кюйде Таиф деген шагьаргъа (Маккагъа ювукъдагъы ер) чыгъа. Ол мундагъы халкъ, динге чакъырыв этилгенде, сесленер яда турмагъа ер берер ва душманлагъа къаршы турувда якълавчу болур, деп умут эте болгъан. Амма Пайхаммар ﷺ онда турмагъа ер де тапмай, якълыкъ да, кёмек де гёрмей. Уьстевюне, Таифде яшайгъанлар ону бек хатирин къалдыра, къурайшитлер де этмеген пасатлыкъ эте.
Маккалылар къатты гьызарлавгъа янгыз Пайхаммарны ﷺ тутмай, ону асгьабаларын да къыйнай. Шо саялы Пайхаммарны ﷺ ювукъ къурдашы Абу Бакр ас-Сиддикъ Эфиопиягъа гёчмеге чыгъа, тек Ибн ад-Дагина дейген адам, огъар бир яманлыкъ да этилмесге сёз берип, ону гери къайтарта.
Шо йыл Пайхаммарны ﷺ башына балагьлар бирини артындан бири тюшеген саялы, ол шо йылгъа «пашманлыкъны йылы» деп ат тагъа ва шо ат булан бу йыл тарихге де гире.
Савда булан уьйленив
Пайхаммарлыкъ берилген 10-нчу йылда шаввал айда Мугьаммат Пайхаммар ﷺ Савда бинт Зама булан уьйлене. Имангъа гелген сонг, бу къатын оьзге бусурманлар булан Эфиопиягъа гёчгенлени арасында болгъан. Ону биринчи эри ас-Сакран бин Амир болгъан, ол да имангъа гелип, бусурманлар булан Эфиопиягъа гёчген болгъан. Ол ондамы яда Маккагъа къайтгъандамы (мекенли белгисиз) гечине. Эри оьлюп, герекли болжалны заманы гетгенде, Пайхаммар ﷺ гелешип, ону къатын этип ала. Хадижадан сонг, Пайхаммар ﷺ биринчи алгъан къатын Савда болгъан.
(Давамы гелеген номерде)
