Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу

Жамиятны ругь даражасыны агьамиятлыгъы

(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)

Терен гьакъылыны ва адамлар булан гелишли къатнама болагъанлыгъыны яхшылыгъындан Мугьаммат Пайхаммар ﷺ янгы жамиятны кюрчюсюн салмагъа болду.

Бу гьал Расулуллагь ﷺ булан аралыкъ тутагъан инсанлагъа ажайып таъсир эте, неге тюгюл Пайхаммар ﷺ оланы уьйрете ва тарбиялай болгъан. Аллагьны Элчиси ﷺ адамланы юреклерин тазалай, яхшы къылыкълы болмагъа уьйрете, агъа-инилик ва къардашлыкъгъа чакъыра, яхшы ишлер этмеге ёл гёрсете, оьзден хасиятланы яя, ибадат этмеге, Аллагьгъа ﷻ таби болмагъа жанына сала.

Хабарланагъан кюйде, пелен адам Пайхаммаргъа ﷺ: «Ислам динде лап яхшысы недир?» – деп сорагъан. Пайхаммар ﷺ огъар: «Ислам динде лап яхшысы – сен адамланы ашатып ва къаршылап болмакъ, таныйгъанны да, танымайгъанны да», – деп англатгъан (аль-Бухари).

Билдирилеген кюйде, Абдуллагь бин Салям булай айтгъан болгъан: «Пайхаммар ﷺ Мадинагъа гелгенде, мен ону гёрмеге бардым ва бетине къарап ол ялгъанчы тюгюлюн гёрдюм ва ол айтгъан лап биринчи сёзлер: “Гьей адамлар, парахатлыкъны яйыгъыз, бир-биригизни ашатыгъыз, къардашлыкъны юрютюгюз, башгъалар юхлайгъанда гечелер намаз къылыгъыз ва сиз парахатлыкъ булан женнетге гирерсиз”, – деген эди» (ат-Тирмизи).

Мугьаммат Пайхаммар ﷺ: «Шо гиши женнетге гирмес, эгер хоншусу ону яманлыгъындан сакъланма болмай буса», – деп айтъан болгъан (Муслим).

Аллагьны Элчиси ﷺ айтгъан булай сёзлер бар: «Бусурманлар адамны къаркъарасы йимик: гёзю авруй буса, сав къаркъара къыйнала, башы авруй буса, къалгъан къаркъара да шону сезе» (Муслим).

Расулуллагь ﷺ булай эсгергени сакълангъан: «Гьей, Аллагьны ﷻ къуллары, бир-биригизге бакъгъан очлюкню къоюгъуз, бир-биригизни гюллемегиз, бир-биригизге арт бермегиз ва агъа-инидей болугъуз! Бусурман гишиге уьч гюнден артыкъ айрылма ихтияр бермегиз (демек, къатнавну къоймасын)» (аль-Бухари).

Пайхаммар ﷺ адамланы рагьмулу ишлеге акъчасын харжлама чакъыргъан. Ол бу ишни къыйматлыгъын кёп эсгерген, натижада оланы юреклери шогъар ава болгъан. Пайхаммар ﷺ: «Садагъа гюнагьланы сёндюре, отну сув сёндюрегенде йимик», – деп айтгъан (Агьмат, ат-Тирмизи).

Ругь тарбияны дарслары

Расулуллагь ﷺ адамланы тилемекден сакъланмагъа бек чакъыра болгъан, чыдамлыкъны къыйматлыгъын англатгъан ва сабур турмакъны агьамиятын эсине сала гелген. Ол айтагъан кюйде, гьар тилек тилеген гишини бетиндеги тырналгъан дамгъа йимик. Булайлыкъ уьзюрю себеп ёкъ заманда адамлардан тилемесе яхшы дегенни англата. Ондан къайры, Пайхаммар ﷺ гьар тюрлю ибадатлар саялы болагъан шабагъатланы адамлагъа англатгъан ва оьзюне йиберилеген вагьйюну гьакъында айтгъан. Булай ахтарыв инсанлагъа салынагъан даъватны борчун ва шо даъватны яймакъны тарыкълыгъын гёрсете. Ону англамакъны ва уьстюнде ойлашмакъны чы айтмай да къой.

Пайхаммарны ﷺ бу кюйдеги дарслары асгьабаланы ругь оьсювюне болушлукъ эте. Ол булагъа ругь байлыкъ не зат экенни англата ва оьзюню уьлгюсю булан асил къылыкъ нечик болагъанны гёрсете. Бу дарсланы натижасында асгьабалар оьзлер де, тарихде гьали болгъанча болмагъан кюйде, асил къылыкълы инсанлар бола.

Мугьаммат Пайхаммарны ﷺ асгьабалары жамиятны лап яхшы адамлары эди. Олар таза юрекли, асил къылыкълы, терен билимли инсанлар болгъан. Есибиз оланы сыйлы Пайхаммаргъа ﷺ ёлдаш этип яратгъан, асгьабалар Аллагьны ﷻ динин тораймагъа ва яймагъа гьаракат этген.

Ондан къайры, лап уллу ва бажарывлу ёлбашчы Расулуллагь ﷺ, ич ва тыш якъдан да шонча исбайы инсан болгъан, гьатта тазалыгъы адамлагъа ажайып таъсир этип, оланы юреклерин алышдыргъан, яхшы къылыкълы этген, ол саялы жанын берердей оларда гьашыкъ гьислер тувдургъан. Пайхаммар ﷺ сёз айтып битгенче, асгьабалар шону этме башлай болгъан. Гьал булай экенге гёре Мугьаммат Пайхаммар ﷺ аз заманны ичинде уллу алышынывлар этген, Мадина шагьарда къурулгъан жамият инсан тарихинде лап асил ва оьр даражалы болгъан.

Ругь оьсгенлик янгы жамиятны гьар ягъындан оьр даражагъа гётере. Аякъгъа тургъан ажайып жамият яшавда ёлукъма болагъан не къыйынлыкъгъа да бюдюремей къаршы турма бажаргъан ва гьатта тарихни барышын алышдыргъан.

Ягьудилер булангъы дыгъар

Пайхаммар ﷺ Мадинагъа гёчген ва бусурман жамият токъташгъанны гёрген сонг, ол оьзюню аралыкъларын бусурман тюгюллер булан да ёрукълашдырма герек деп гьисап этген. Шо якъдан алгъанда, ону аслу мурады – бары да инсан урлукъ учун парахатлыкъ, къоркъунчсузлукъ ва яхшылыкъ болдурмакъ эди. Ювукъ арада буса, Мадина шагьарда яшайгъан бары да халкъланы арасында гелишлик болурмакъ болгъан. Шо муратлагъа гёре Мугьаммат Пайхаммар ﷺ инсаплы законланы къабул этген. Гьали болгъанча дюньяда олай законлар бирт де болмагъан.

Алда да айтылгъан кюйде, Мадинадагъы ансарланы ва мугьажирлени бусурман тюгюл лап ювукъ хоншулары ягьудилер болгъан. Олар бусурманланы сюймесе де, шо вакътиде бир къаршылыкъ да гёрсетмеген ва эришмеген. Расулуллагь ﷺ олар булан дыгъар байлагъан. Шогъар гёре, ягьудилер оьз динин юрютмеге ва малына сюйген кюйде еслик этмеге ихтиярлы болгъан. Пайхаммар ﷺ олар булан эришмеге яда къаршы турмагъа хыял этмеген, оланы малына да гёз къаратмагъан, яшайгъан еринден къувалама да негети болмагъан.

Ягьудилер булангъы дыгъарны пунктлары

Бану Авф деген ягьуди къавум иманлылар (бусурманлар) булан бир жамиятгъа гире. Ягьудилер – оьз динин, бусурманлар – оьз динин юрюте. Оланы (ягьудилени) къулчулукъдан азат этилгенлерине де, ягьудилени оьзлерине де тиймесликге сёз бериле. Бу къавумгъа гирмейген ягьудилеге гёре де гьукму шо кюйде.
Ягьудилер – оьзлени, бусурманлар – оьзлени чыгъышларын эте.
Дыгъар байлагъан якъны къайсына буса да чапгъын этилсе, олар бир-бирине кёмек этмеге тарыкъ.
Дыгъар байлагъанлар бир-бири булан гелишли, яхшы яшама ва бир-бирине яхшы ёравлар бермеге тарыкъ; оланы аралыгъы багъыйлы гьалгъа кюрчюлене ва гюнагь ишлер болма герекмей.
Дыгъар байлагъанлар башгъасы этген яманлыкъ саялы жаваплыкъны алмай.
Зулмугъа тарыгъанлагъа кёмек этмеге тарыкъ.
Дав юрюлген чакъы заман, бусурманлар булан бирче ягьудилер де чыгъышлар этмеге герек.
Дыгъаргъа гёре, шону тюбюне къол салгъанлар учун Ясриб (Мадина) тиймеге ярамайгъан шагьар санала.
Шу дыгъар байлагъанланы арасында авур гьалгъа тарытардай не йимик буса да эришивлюк, къалмагъал болса, эришивлюкню басылтмакъ учун, Къудратлы Аллагьгъа ﷻ (Къуръан къанунлагъа) ва Яратгъаныбызны Элчиси ﷺ чыгъаргъан гьукмугъа бакъмагъа тарыкъ.
Къурайшитлени янын тутмагъа ва олагъа кёмеклешме къадагъа этиле.
Ясрибге чапгъын этилсе, эки де ян бир-бирине кёмек этежекге сёз бере; гьар ян шагьарны оьзю турагъан якъдан якълажакъ.
Бу дыгъар зулмучугъа яда гюнагь иш этгенге якълавчу тюгюл.

Дыгъар байлангъан сонг, шагьар ва ону ювукъ ерлери бирлешген пачалыкъгъа айлана. Тахшагьары – Мадина, ёлбашчысы – Мугьаммат Пайхаммар ﷺ.

Бу пачалыкъда аслу гьакимлик ва ахырынчы сёз бусурманланыки болгъан. Мадина шагьар буса, бусурман дюньяны герти тахшагьары бола. Парахатлыкъны ва аманлыкъны дазуларын генглешдирмек учун Пайхаммар ﷺ тувулунагъан гьалгъа гёре, булай дыгъарланы оьзге къавумлар булан да байлама башлай.

(Давамы гелеген номерде)

Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу