Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу

Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу

(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)

Абдуллагь бин Жахш  Нахлге етишгенче, айтылгъан якъгъа багъып бара. Бираздан о ерден кишмиш, терилер ва оьзге маллар булан юкленген кериван оьте.  Шо кериван булан Амр бин аль-Хадрами, Усман бин Абдуллагь бин аль-Мугира, Навфал бин Абдуллагь ва оьзгелер болгъан. Бусурманлар бир-бири булан гьакълашып булай айта: «Бугюн гери урулгъан ражаб айны ахырынчы гюню ва биз олар булан ябушсакъ, адатларыбызгъа къаршы чыкъгъан боларбыз; эгер биз олагъа шу гечени вакътисинде тиймесек, олар Макканы къадагъа этилген топурагъына етишежек». Артда да бусурманлар ойлаша-ойлаша туруп, булагъа чапгъын этме герек деген пикругъа геле.

Оланы бириси Амр бин аль-Хадрамиге окъ уруп, оьлтюре. Сонг булар Усманны ва аль-Хакамны есирге ала, Навфал буса, къачып къутула. Бу ишден сонг, олар эки есир ва бары да малы булан кериванны Мадинагъа гелтире. Расулуллагь ﷺ бу ишге разисизлигин билдире ва: «Къадагъа этилген айда мен сизге дав этмегиз деген эдим!» – дей. Шолай деп айтып, ол къолгъа тюшген кериван ва есирлер булан бир зат да этмей къоя. Бутпереслер бу ишден сонг, бусурманланы гери урулагъан айда дав эте деп айыплай. Узакъ къалмай Пайхаммаргъа ﷺ Яратгъаныбыздан вагьйу геле. Онда булай айтыла (маънасы): «Олар сагъа (гьей Мугьамматﷺ) гери урулагъан айда дав этмеге яраймы деп сорай. Айт: «Шу айда дав этмек – уллу гюнагь, амма адамланы Аллагьны ﷻ ёлундан къыркъмакъ, Огъар инанмай къалмакъ, аль-Гьарам межитге (гирмеге къоймамакъ) ва шондан (ерли) адамланы къуваламакъ – Аллагьны ﷻ алдында дагъы да уллу гюнагь, неге десе питне адам оьлтюрювден де яман…» («Аль-Бакъара» сура, 217-нчи аят).

Бу вагьйудан ачыкъ кюйде англашылагъаны йимик, бутпереслер бусурман асгерчилеге этген айыпланы кюрчюсю ёкъ, неге десе бары да гери урувланы инг башлап Ислам динге дав юрютегенлер башлагъан ва гьакъ ёлдагъыланы артына тюшюп, оланы къыйыкъсыта болгъан. Бусурманлар Макканы топурагъында («аль-Гьарамда») яшамаймы эди дагъы? Бусурманланы малын тонамакъ ва Пайхаммарны ﷺ оьлтюрме къарамакъ – гери урулагъан ишлерден тюгюлмю дагъы? Олай буса, янгыз гери урулагъан айлагъа гелип къалдымы оланы «сыйлылыгъы»? Бутпереслер яймагъа башлагъан хабарланы кюрчюсюнде ялгъан ва адилсизлик болгъанына шеклик ёкъ.

Бу ишден сонг узакъ къалмай Пайхаммар ﷺ есирлени азат эте, оьлтюрюлген адамланы къардашларына буса виру (адам оьлтюргенде берилеген гьакъ) тёлей. Эсгерилген бу бары да походлар Бадрдагъы къазаватны алдында болгъан ва оланы бириси де тонав ва адам оьлтюрюв булан байлавлу болмагъан. Амма башында Карза бин Жабир этген имансызланы вагьшилиги тонав ва адам оьлтюрювге ёл ача. Гьакъыкъатда бу ишни бутпереслер башлагъан бола, ондан алда этилген зулмуну ва къыйыкъстывну айтмагъанда. Абдуллагь бин Жахшны  отряды булан болгъан ишден сонг, къурайшитлеге бек къоркъагъан гьал тувмагъа башлай. Бутпереслеге къаршы турув башлана. Олар англагъан кюйде, Мадина буланы гьар кериваны этген абатын биле, сатыв-алывун тергевню тюбюнде сакълай. Ондан къайры, бусурманлар яшайгъан шагьарындан 300 чакъырым арекде де дав этмеге, адамланы есирге алмагъа, душманын оьлтюрме, ону малын алмагъа ва сонг парахатына гери къайтмагъа бажарагъанын гёре.

Шолайлыкъ булан, Макканы имансызлары Шам булан юрюлеген сатыв-алывуна токътавсуз къоркъунчлукъ тувгъанын англай. Амма Жухайнны ва Бану Дамрны къавумлары йимик, ярашывлукъ этмекни орнунда, къурайшитлер сейир болмагъа къарамай, некъадар, бирден-бир оьчлю болалар. Олар алдагъы ойларына гёре, бусурманлагъа къаршы дав этмеге ва оланы уьйлеринде къырмагъа токъташа. Имансызланы бу негетлери Бадрдагъы къазаватда оланы тюп болувгъа гелтире.

Муна шу заман – гьижраны экинчи йылында, шагьбан айда (624-нчю йылны февраль айы) – Яратгъаныбыз Пайхаммаргъа ﷺ къыбланы алышдыртагъан вагьйуну йибере. Энниден тутуп къыбла Иерусалимге багъып тюгюл, Маккадагъы Гери урулагъан межитге багъып бола.

Бадрдагъы къазават

Биз алда эсгерген кюйде, Маккадан Шамгъа барагъан къурайшитлени кериваны Пайхаммарны ﷺ къолуна тюшмей, оьтюп гете. Шо кериван гери къайтма заман гелгенде, ону гьакъында хабар жыймакъ учун, Пайхаммар ﷺ Талгьа бин Убайдуллагьны  ва Сайит бин Зайдны  темиркъазыкъ бойгъа йибере. Олар аль-Хавра деген ерге етише ва янындан кериван оьтгенче шонда къала. Шо кериванда Абу Суфьян да болгъан. Бутпереслени гьакъында билингенде, олар Мадинагъа алгъасап, шо гьакъда Пайхаммаргъа ﷺ билдире.

Мингден артыкъ тюе булангъы шо кериванда маккалыланы хыйлы байлыгъы топлангъан. Малны багьасы элли минг алтын дирхамны оьлчевюнде болгъан. Кериванны сакълайгъан къыркъ къаравулчусу болгъан. Мадинаны асгерчилерине душмангъа дав, сиясат ва экономика зарал этмеге онгайлы мюгьлет тува.

Расулуллагь ﷺ бусурманланы алдына булай сёз булан чыгъа: «Бу дюр къурайшитлени кериваны, ону ичинде оланы байлыгъы жыйылгъан. Барыгъыз шогъар багъып, балики, Аллагь ﷻ сизге уьстюнлюк савгъат этер!» Пайхаммар ﷺ биревню де походгъа гючден чыгъармагъан, гьар ким оьзю сююп бара. Амма кериванны орнунда маккалыланы асгерине къаршы дав этмеге тюшежек деп биревню де эсине гелмей. Натижада бу къаршы турув Бадрдагъы къазаватгъа айлана. Шо саялы хыйлы асгьабалар Мадинада къала. Олар ойлашгъан кюйде, бу гезик де, алдагъы походларда йимик, башгъа артыкъ иш болмажакъ.  

Бусурманланы асгер гючю ва асгер ёлбашчылары 

Пайхаммар ﷺ булан бирче шо походда уьч юзден къолай асгерчилер болгъан (313, башгъалар айтагъан кюйде – 314 яда 317 адам болгъан). Шоланы ичинде 80 мугьажир, Авс къавумдан 61 ва хазражилерден 170 адам. Олар бу походгъа онча да агьамият бермеген ва мекенли гьазирленмеген. Бусурманланы янгыз эки аты болгъан, бириси аз-Зубайр бин аль-Аввамныки , экинчиси – аль-Микдад бин аль-Асвадныки . Ондан къайры, етмиш тюе де болгъан. Оланы гьарисинде гезиги булан эки яда уьч адам минип гезеген. Уьчевге бир тюеси Пайхаммарны ﷺ, Али ибну Али Талибни  ва Мурсид бин Абу Мурсид аль-Ганавини  болгъан. Пайхаммар ﷺ имам гьисапда Мадинада Ибну Умму Мактумну  къойгъан, тек ар-Равхи деген ерге етишгенде Абу Любаб бин Абд аль-Мунзирни  гери къайтарып, Мадинаны уллусу этип белгилей.

Бусурманланы асгер гючлерине Мусаб бин Умайр аль-Къураши  башчы этип белгилене, байрагъы да акъ тюслю болгъан. Пайхаммар ﷺ бусурманланы асгерин экиге бёле.

1. Мугьажирлени бёлюгю, байракъчысы – Али бин Абу Талиб .
2. Ансарланы бёлюгю, байракъчысы – Саад бин Муаз .

Онг якъдагъы асгер гючлеге аз-Зубайр бин аль-Аввам  уллусу этиле. Сол якъдагъыланы уллусу – аль-Микдад бин Амр . Оьрде айтылгъан кюйде, янгыз бу экевню аты болгъан. Артда къалгъан гючлеге Кайс бин абу Саасаа  башчылыкъ эте. Умуми башчылыкъны буса, Пайхаммар ﷺ оьзю юрюте.

Бусурманланы асгери Бадргъа багъып бара

Башында Пайхаммар ﷺ булан гьазирленмеген бу асгер ёлгъа чыгъа. Ол Мадинадан чыгъып, Маккагъа элтеген ёл булан бара ва ар-Рауха деген къуюгъа етишгенде токътай. Бу ерден тербенип, ол онг якъгъа, Бадргъа багъып бурула ва бираздан Рахкан деген къакъаны оьтюп чыгъа. Рахкан Бадргъа элтеген эниш ерни ва ас-Сафра деген тав ёлну арасында болгъан. Шондан сонг, Расулуллагь ﷺ бу тав ерден оьтюп, ас-Сафрагъа ювукъ геле. Мундан ол Басбас бин Амр аль-Жуханини  ва Ади бин Абу з-Загбаны  кериванны гьакъында билсин, деп Бадргъа багъып бакъдыра. 

(Давамы гелеген номерде)

Адил Ибрагьимов