Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу

Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу

Маккалылар Пайхаммаргъа ﷺ даъват этмеге четим этеген кюй

(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)

Шо гюнлерде къурайшитлени башгъа затда да гьайы болгъан: ачыкъдан даъват этив бир-нече ай юрюлюп тура, шо замангъа буса, гьажны вакътиси геле. Гьар якъдан араплар гелмеге башлажакъ ва даъват таъсир этмес учун, олагъа Мугьамматны ﷺ гьакъында не буса да айтмагъа тюшежек.

Бу масъалагъа гёре пикру алышдырмакъ учун, олар аль-Валид бин аль-Мугираны уьюнде жыйыла ва уьй еси булай сёйлей: «Биригиз айтгъаны башгъасы айтгъанына къаршы чыкъмайгъан кюйде, сизге не йимик буса да бир ойгъа гелмеге тарыкъ». Жыйылгъанлар огъар: «Айт, ёра», – деп тилей. Аль-Валид буса: «Ёкъ, сиз айтыгъыз, мен тынгларман», – дей. Олар: «Биз ону гьакъында гележекни билеген сигьручу (кахин) деп айтарбыз», – деп билдире. Аль-Валид шогъар рази болмай ва: «Ёкъ, Аллагь ﷻ булан ант этемен, ол кахин тюгюл. Биз гележекни айтагъанланы гёргенбиз, ол буса, оланы йимик авзуну тюбюне шыбышламай ва къапия булан сёйлемей», – дей. Олар: «Шолай буса, биз ол гьакъылдан тайышгъан деп айтарбыз», – деп чыгъа. Аль-Валид шогъар да рази болмай ва: «Биз гьакъылдан тайышгъанланы гёргенбиз ва шо нечик болагъанны билебиз, ону буса тайышгъанлыгъы ёкъ ва гьакъылы мукъ тюгюл», – дей. Олар: «Шолай болгъанда, биз огъар шаир деп айтарбыз», – дей. Аль-Валид бу гезик де рази болмай ва: «Ол шаир тюгюл, неге десе шиъру не зат экенни билебиз, ону сёзлери буса, шиъру тюгюл», – дей. Олар: «Буса биз огъар сигьручу деп айтайыкъ», – деп ойлаша. Аль-Валид шогъар да къаршы чыгъа ва: «Ол сигьручу тюгюл, неге десе биз сигьручуланы гёргенбиз, ол буса, тююрлер байламай ва шолагъа уьфюрмей», – дей. Не ойлашагъанны билмей олар: «Не айтайыкъ дагъы?» – деп сорай. Аль-Валид: «Аллагь ﷻ булан ант этемен, ол арив сёйлей ва сиз не айтсагъыз да шо ерсиз болажакъ. Шо саялы огъар сигьручу деп айтгъан къолайдыр ва ону сигьрулу сёзю атаны уланындан, агъаны – инисинден, эрин – къатынындан, къардашны – къардашындан айырмагъа бакъгъан деп айтайыкъ», – деп гьукму чыгъара. Жыйылгъанлар бу ойгъа рази болуп, шолай этежегине сёйлеше.

Башгъача хабарланагъан кюйде, аль-Валид таклиф этилген бары да ойланы инкар этгенде, олар: «Олай буса, кемчилиги ёкъ оьз оюнгну айт», – деп тилей. Ол буса: «Ойлашмакъ учун бираз заман беригиз», – деп айтгъан болгъан.

Есибиз «Аль-Муддассир» деген сураны йиберген, шону ичиндеги тогъуз аят – он сегизинден йигирма алтысына ерли – аль-Валидге тие ва ол ойлашагъан кюю ачыкъ этиле.

Яратгъаныбыз булай айта (маънасы): «Ол ойлашып, токъташа (Къуръанны гьакъында не айтаргъа). Ёкъ болгъур, ол не токъташа?! Бирдагъы керен ёкъ болгъур, ол не токъташа дагъы?! (Ол токъташгъаны яман. Неге тюгюл Аллагьны ﷻ каламына сигьру ва Пайхаммаргъа ﷺ сигьручу деп айтгъаны булан аль-Валид даим такъсыргъа лайыкълы). Сонг ол ойгъа бата. Сонг ол къашларын тююп, къатты къарай. (Неге тюгюл, ол Къуръанда бир кемчилик де тапмай ва негер илинмеге билмей, шо саялы Къуръангъа байлавлу не айтажакъны, негер илинежекни билмей). Сонг ол бурулуп арт бере ва (гьакъыкъатны къабул этмей) оьктемлик эте. Сонг: “Бу янгыз айтып тапшурулгъан сигьру. Шо янгыз адамланы сёзю”, – дей (амма аль-Валид Къуръан Есибизден гелгенге шекленмеген ва адамланы тюгюл, Есибизни каламы экенни биле). Ва Мен ону Сакаргъа (жагьаннемге) ташлажакъман» («Аль-Муддассир» деген сура, 18–26-нчы аятлар).

Сонг олар рази болгъан гьукмусун яшавгъа чыгъартмагъа къаст эте. Олар ёл бойда олтуруп, Маккагъа гелеген гьар адамгъа Пайхаммарны ﷺ гьакъында айта туруп, ондан аман сакъланмагъа ёрай.

Оьзюню асарында имам ат-Тирмизи булай яза: «Гьажны вакътиси гелгенде, Расулуллагь ﷺ адамлар жыйылагъан ерлени айланып чыгъып, Есибизге таби болмагъа чакъыра. Абу Ляхаб буса, ону артындан юрюп: “Тынгламагъыз огъар, ол чу – ялгъан айтагъан жинаятчы”, – деп айта болгъан. Булай гьал тувмакълыгъы булан, гьаж къылмагъа гелгенлер уьйлерине Пайхаммарны ﷺ ва ол чакъырагъан динни гьакъында билип гете болгъан. Натижада Пайхаммарны ﷺ гьакъында хабар гьар якъгъа яйыла».

Даъватгъа къаршы этилеген тюрлю кюйлер

Къурайшитлер Мугьаммат Пайхаммарны ﷺ даъватын токътатып болмайгъанны гёрюп, шогъар не къаршылыкъ болдурайыкъ деп ойлаша ва бир-нече кюйлер этмеге токъташа. Шоланы маънасын къысгъача айтайыкъ.

1. Мысгъыл, иришхат, сан этмейгенлик, яла ябыв ва эсгик этив. Шоланы мурады – иманы барланы шекли этмек, ругьундан тюшюрмек. Къурайшитлер Пайхаммаргъа ﷺ къайдагъы увакъ айыплар эте, сёгюшюв сёзлер айта. Масала, олар Расулуллагьны ﷺ сигьручулукъда айыплай, тайышгъан ва ялгъан айта деп сёйлей. Ол ярлы асгьабаланы арасында олтурагъанда, къурайшитлер мысгъыллап: «Гьакъ кюйде, (имансызлар) жинаятчылар (дюнья яшавда) иманы барлагъа гёнгю кюлей. Оланы арасында иманы барлар оьтегенде бир-бирине юмчум эте (кюлей туруп: “Муна булар, дюньяны есилери”, – дей)».
2. Пайхаммар ﷺ айтагъан сёзлени къынгырлашдырмагъа гьаракат этив, ялгъан къошуп, халкъ арада шеклик тувдурмакъ, даъватны маънасын алышдырмагъа къаст къылыв. Простой адамлар этилеген ваъза-насигьатгъа ойлашып болмас учун, булайлыкъ кёп керенлер такрарлана. Масала, Къуръанны гьакъында олар булай айта болгъан (баянлыкъны маънасы): «Ва имансызлар булай айта: “Бу (Къуръан) – башгъа адамлар булан (ягьудилер ва хачперслер булан) бирче ол (Мугьаммат ﷺ) ойлашып чыгъаргъан янгыз ялгъан”. Гьакъ кюйде, олар (шолай деп айтагъанлар) адилсизлик эте ва ялгъан айта. Олар (дагъы да) булай айта: “Бу – бырын халкъланы ёмакълары. Ол (Мугьаммат ﷺ) шоланы язып онгармагъа тилеген ва оланы огъар эртен-ахшам (гёнгюнден уьйренсин деп) охуй”. Жаваплан (оланы ялгъанына, гьей, Мугьаммат ﷺ): “Ону (Къуръанны) кёкдеги ва ердеги (бары да) сырны Билеген тюшюрген. Гьакъ кюйде, Ол – гече (иманы барланы), Рагьму эте (олагъа)”» («Аль-Фуркъан» деген сура, 4–6-нчы аятлар).
3. Къуръанны бырын ёмакълар булан тенглешдирип, шолайлыкъ булан Аллагьны ﷻ Китабындан адамланы агьамиятын къайтармакъ. Хабарланагъан кюйде, бир гезик ан-Назир бин аль-Харис къурайшитлеге булай айтгъан болгъан: «Гьей, къурайшитлер, енгип бажармайгъан иш болгъан сизге. Мугьаммат сизин арагъызда оьсген ва даим илиякълы, гертини айтагъан ва таза адам, тек ону башына акъ гиргенде ва сизге гелтирегенни гелтиргенде, сиз огъар сигьручу дедигиз. Ёкъ, Аллагь ﷻ булан ант этемен, ол сигьручу тюгюл, неге десе биз сигьручуланы ва олар тююнлерине уьфюреген кюйню гёргенбиз. Ва сиз огъар гележекни айтагъан адам дегенсиз. Ёкъ, Аллагь ﷻ булан ант этемен, ол гележекни айтагъан адам тюгюл, неге десе къартыллайгъан ва къапия булан сёйлейген гележекни айтагъанланы гёргенбиз. Ва сиз огъар шаир дегенсиз. Ёкъ, Аллагь ﷻ булан ант этемен, ол шаир тюгюл, неге десе шаирлик не зат экенни ва шиъру къурув нечик болагъанны билебиз. Ва сиз огъар тайышгъан дегенсиз. Ёкъ, Аллагь ﷻ булан ант этемен, ол тайышмагъан, неге десе тайышгъанлыкъ нечик болагъанны гёргенбиз, онда буса, тайышгъанлыкъны бир белгиси де ёкъ. Гьей, къурайшитлер, оьз гьалыгъызгъа агьамият беригиз, неге десе, Аллагь ﷻ булан ант этемен, сиз бир уллу ишге къаршы болгъансыз!»

Сонггъу вакътиде ан-Назр сапаргъа чыгъып, Хира деген ерге гетип, перс пачаланы ва Рустамны да, Исфандиярны да гьакъындагъы хабарлагъа тынглап, эсинде сакълай. Маккагъа къайтгъанда буса, Пайхаммар ﷺ болагъан ерлерде, ондан артда къалмай юрюй. Расулуллагь ﷺ адамлар булан ёлугъуп, гьакъ динни гьакъында айтагъанда, ан-Назр шоссагьат: «Мугьаммат ﷺ менден къолай сёйлемей», – деп, перс пачаланы ва Рустам булан Исфандиярны хабарларын айтмагъа башлай. Айтып битип, ол адамлагъа: «Мени хабарларымдан эсе, Мугьаммат ﷺ айтгъанны артыкъ ери бармы?» – деп сорай болгъан.

Ибн Аббас етишдирген кюйде, ан-Назр йырав тиштайпаланы сатып алып, кимесе бирев Пайхаммарны ﷺ ёлуна тюшмеге юреги авагъанны билегенде, шо адамгъа бир йыравун йибере болгъан. Динни къабул этмеге сюеген адамны Аллагьны ﷻ ёлундан тайышдырмакъ ва башын чырмамакъ учун, шо йырав ону яхшы ашатып, алдында йырлап айлана болгъан.

(Давамы гелеген номерде)

Адил Ибрагьимов