Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Утба ибн Газван
Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Утба ибн Газван
Пайхаммарны ﷺ асгьабасы деген оьр ат къазанмакъ
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)
«Утба ибн Газван Ислам динде айрыча ер тутгъан» (бусурманланы башчысы, экинчи халипа Умар ибн аль-Хаттаб ).
Ахшам намаздан сонг, бусурманланы башчысы Умар ибн аль-Хаттаб, гече чыгъып шагьарны тергегенче бираз ял алмакъ учун, уьюне бара.
Амма ол юхлама болмай, неге десе огъар артда гелген билдиривде булай деп язылгъан болгъан: «Бусурманлар дав этип утгъан перслени асгери, ахырынчы урушну ва бютюн уьстюнлюкню алдында, гьар гезик янгы адамлар булан сыдралары тола ва гюч жыйып янгыдан къаршы туруву узатыла».
Билдиривде дагъы да булай язылгъан болгъан: «Перслени утдургъан асгерин дав алатлар булан таъмин этив аслу гьалда Абилла шагьардан геле (гьалиги Басраны янындагъы, шогъар тийип турагъан шагьар)».
Перслени дав алатлар булан таъмин этивюн токътатмакъ учун, Умар Абилланы къолгъа алмагъа деп о якъгъа бусурманланы бакъдыра. Амма бу масъаланы чечмек учун, бусурманланы асгери аз болгъан.
Шолай неге болгъан десе, бары да эргишилер, шоланы ичинде уланъяшлар да, къартлар да дав походлагъа деп йыракъ ерлеге гетгенлик болгъан. Мадина шагьарда буса, бир гиччи асгер бёлюк къалгъан.
Шо заман Умар сыналгъан ва оьзюне хас бир ёл танглай. Шону маънасы – асгер санав якъдан аз буса, шону гючюн башында тургъан адамны къуваты булан толтурмакъ. Ол асгерни башына кимни салайым деп ойлашып турагъанда, ёкъ ерден сююнюп йибере ва:
– Тапдым шолай адамны! Тапдым, – дей.
Юхлама ятагъан мюгьлетде, ол шо адамны къыйматлы хасиятларын эсине гелтире:
– Ол Бадрда, Ухудда, Хандакъда ва оьзге къазаватларда оьзюн герти къоччакъ кюйде танытгъан игит. Ону къылычы итти, окълары тюз ура. Ол эки керен гёчгенлени арасында болгъан: Эфиопиягъа ва Мадинагъа. Олай да, ол Ер юзюнде Ислам динни къабул этген еттинчи адам.
Эртен болгъанда Умар:
– Мени яныма Утба ибн Газванны чакъырыгъыз, – деп буйрукъ бере.
Чакъыргъангъа гёре Утба гелгенде, бусурманланы башчысы огъар дав этежеклени байрагъын тапшура. Шо гиччи асгерде уьч юзден бираз къолай адам болгъан ва имканлыкъ болгъандокъ дагъы да асгерчилер къошулажакъ деп сёз бериле.
Бу асгер походгъа чыкъмагъа гьазир болгъанда, Умар оланы алдына чыгъып, Утбагъа:
– Гьей Утба, мен сени душманланы къаласы Абилланы алмакъ учун, йиберемен. Сен шонда уьст гелмекге Есибизге дуа этемен. Абиллагъа етишгенде сен ондагъы халкъны динибизни къабул этмекге чакъыр. Юрекни оьктем тутмакъдан сакъ бол, неге десе гележек яшавунгда шо зарал гелтирежек сагъа. Мугьаммат Пайхаммарны ﷺ асгьабасы экенингни даим эсде сакъла, шолайлыкъ булан Есибиз сени оьр этген, осал заманынгдан сонг гюч берген. Энни сен адамланы башын тутгъан асгер башчысан. Сёйлейгенде – бары да сагъа тынглай, буюрагъанда – бары да сагъа таби бола. Гьатдан озмаса ва гьакимликге алданмаса, шо не уллу даражадыр! Сени де, мени де шолай болмакъдан Аллагь ﷻ сакъласын! – деп насигьат эте.
Асгери, къатыны ва оьзге тиштайпалар, асгерчилени къатынлары булан Утба ибн Газван ёлгъа чыгъа. Асгер юрюй туруп, къалын къамушлукъгъа ерли етише, Абилла шагьаргъа ювукъ геле. Бу шагьар Тигр оьзенни ягъасындагъы беклик, къала болгъан.
Перслер бу шагьарны дав савутун сакълайгъан ерге айландыра, къала тамларында буса, душмангъа бакъмакъ учун хас ерлер онгара.
Амма бусурманланы асгери санав якъдан аз буса да, Утба шону къолгъа алмагъа бажара. Бусурман асгерде алты юзге адам болгъан, олар булан тиштайпалар да болгъан. Савуту буса – янгыз къылычлар ва сюнгюлер (копья). Шо саялы, уьстюнлюкге етмек учун, толу кюйде баш ишлетмеге тарыкъ болгъан.
Къатынлар учун байракълар этип, Утба оланы сюнгюлеге байлатдырта ва асгерни арты булан юрюмеге буюра. Ол къатынлагъа:
– Биз шагьаргъа ювукъ гелгенде, булут йимик, алатопан салып, сиз бек чанг гётеригиз, – дей.
Асгери булан Утба Абиллагъа ювукъ гелгенде, уьстюне гелген душманны гёрюп, оланы алдына перслени асгери чыгъа.
Ариде чанг гётере туруп, хыйлы байракълар булан ювукъ гелегенлени гёрюп, перслер бир-бирине:
– Къаланы алдына гелгенлер уллу асгерни алгъа чыкъгъанлары, арты булан душманны зор халкъы геле тура. Бекликде биз азбыз чы, – дей.
Перслени юреклерин къоркъув бийлей, оланы гёнгю бузула. Гьал бузукъ болуп бара деп, олар чалтлыкъ булан лап къыйматлы мал-матагьын да жыйып, Тигр оьзендеги гемелерине минип, тез къачывгъа тюше.
Утба бир адамын да тас этмей, Абилланы ичине гире. Шондан сонг, ол ювукъ арадагъы бары да юртланы да, шагьарланы да къолгъа ала. Шо походда Утба, гьатта шолай кёп болар деп бирев де гёзлемеген кюйде, душманны хыйлы малына ес бола.
Булай гьалда Утба ибн Газван гьисап этген кюйде, ону асгерчилери къолгъа алгъан шагьарларда бош турса, енгил яшавгъа уьйренчикли болуп къалажакъ ва оланы къылыгъы, хасиятлары шу якъларда яшайгъан адамланыки йимик болажакъ. Шо саялы, Умар ибн аль-Хаттабгъа язгъан кагъызында Утба Басра деген шагьар тизмекге ихтияр тилей, шо якъланы мекенли суратлай. Умар шолай къурулушгъа рази экенин билдире.
Янгы шагьар нечик тизилежеги гьакъда ойлашгъан сонг, Утба инг башлап жума межит къура. Булайлыкъгъа тамаша болма тюшмей, неге десе Утба ва ону ёлдашлары Есибиз Аллагь ﷻ учун ёлгъа чыкъгъан.
Шондан сонг бары да асгерчилеге уьй этмек учун ерлер бериле. Амма Утба оьзюне уьй этмей, алда йимик чатырны ичинде яшай, неге тюгюл ону ойлары башгъа якъда болгъан, башгъа масъалалагъа ойлаша.
Утба гьис этген кюйде, Басрада яшайгъан бусурманлар дюнья яхшылыкълагъа шонча да бериле, гьатта оьзлер ким экенин унутмагъа башлай. Ону адамлары, гьали-гьалилерде къабугъундан тазаланмагъан дюгю ашдан къолайысын билмей эди буса, энни перслени бал татлиликлерине, оьзге татувлу ашларына бек уьйренчикли болуп къала.
Утба дини учун талчыгъагъан гьалгъа тарый. Ол дюнья яшав, ахырат яшавдан алдынлы болажакъ деп къоркъмагъа башлай.
Куфаны межитинде халкъны да жыйып, Утба олагъа насигьат эте ва: «Гьей адамлар! Дюнья яшав гетеген зат ва тез бите. Шондан сонг барыгъыз да даим яшавгъа гёчежексиз. Шо саялы герти яшавгъа яхшы ишлер булан гёчюгюз. Мугьаммат Пайхаммарны ﷺ артына тюшген адамланы мен еттинчисимен ва амалсыздан терек япыракъ ашайгъаныкъ саялы, эринлерибиз гёгере эди. Гьали буса, мен гёреген кюйде, гьаригиз бир башгъа тюгюл, шагьарны башын тутгъан йимиксиз», – дей.
Шондан сонг, арасында уллусун да белгилеп, Утба адамлары булан савболлашып, Мадинагъа къайта.
Умар аль-Фарукъну янына гелгенде, Утба Басрагъа башчылыкъ этегенинден оьзюн азат этмекни тилей, тек халипа шогъар рази болмай. Утба нечик тилесе де, Умар бирт де рази болмай ва огъар Басрагъа къайтмакъны буюра. Нечакъы сюймесе де, Утба бусурманланы халипасыны буйругъун кюте. Тюени уьстюне мине туруп, Утба: «Гьей Есим, Басрагъа бармагъа къойма хари мени! Гьей Есим, Басрагъа бармагъа къойма хари мени!» – деп такрарлай.
Яратгъаныбыз ону дуасын къабул эте: Мадинадан йыракъгъа да гетмей, тюеси сюрюнюп, Утба ерге йыгъылып, жанындан айрыла…
(Давамы гелеген номерде)
