Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу

Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу

Мадина шагьарны адамлары Пайхаммар ﷺ булан экинчилей ёлугъа

(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)

Пайхаммарлыкъ берилген 13-нчю йылында (622-нчи йыл, июнь ай) гьаж булан байлавлу адатланы кютмек учун, Ясрибден (Мадинаны алдагъы аты) Маккагъа етмишден къолай адам геле. Шо бусурманлар, динге гелип битмеген, къавумдашлы сапарчылар булан геле. Ёлдагъы заманда бусурманлыкъны къабул этгенлер бир-бирине: «Макканы тавларында, къачакъ йимик, гьызарлавдан яшынып, Пайхаммарыбыз ﷺ къачан болгъанча туражакъ?» – деп сорай.

Маккагъа гелгенде олар яшыртгъын кюйде бир-нече керен Пайхаммар ﷺ булан байлавлукъ тута ва ташрикден сонг (Къурбан байрам битип, зуль-гьижжа айны 11-и, 12-си, 13-чю гюнлери) Мина даген къакъада ёлукъмагъа сёйлеше. Бу ёлугъувну гьакъында бирев де билмейген кюйде, гечени къарангысында оьтгермеге тарыкъ, деп де сёйлешине.

Бу ёлугъув Аллагьны ﷻ динин яймакъ булан байлавлу сонггъу тарихге бютюнлей таъсир этген. Ансарланы башын тутгъанланы бириси – Кааб бин Малик аль Ансари – шо гьакъда булай хабарлай:

– Биз гьаж къылма чыкъдыкъ ва ташриклени бир гюнюнде бизин булан ёлугъажакъгъа Пайхаммар ﷺ сёз берди. Ёлукъмагъа гьакълашгъан гече бизин булан уллубуз – Абдуллагь ибн Амр да бар эди. Бизин булан бутперес къавумдашларыбыз бар буса да, биз ону да чакъырдыкъ, тек муратларыбызны айтмадыкъ. Огъар багъып биз: «Гьей Абу Жабир, гьакъ кюйде, сен бизин уллусусан ва абурлу адамыбызсан ва тангалагъы гюн жагьаннемни отуна ягъарлыкъ болмас учун, биз сени ташсуратлагъа баш иймекни къоймакъгъа чакъырабыз!» – дедик. Шондан сонг, биз ону бир Аллагьгъа ﷻ инанмагъа чакъырдыкъ ва Пайхаммарны ﷺ гьакъында айтдыкъ. Болажакъ ёлугъувну да ачыкъ этдик. Ол биз айтгъан бары да затны къабул этди ва арабыздагъы адам болду.

Пайхаммар ﷺ булан узакъдан къаралгъан ёлугъув

Шо гече биз оьзге къавумдашларыбыз булан токътагъан ерибизде юхламагъа ятдыкъ. Гечени уьч пайындан бир пайы гетгенде, биз туруп, Пайхаммар ﷺ булан ёлукъмагъа деп ёлгъа чыкъдыкъ. Тавуш этмей астаракъ чыкъгъан сонг, Акаба деген къакъаны ичинде жыйылдыкъ. Биз етмиш уьч эргиши ва эки къатынгиши бар эдик. Къатынгишилер – Умму Амара Нусайбат бинт Кааб ва Умму Мани Асма бинт Амр. Шо ерибизде Пайхаммар ﷺ гелгенче къарап турдукъ. Ол агъайы аль-Аббас бин Абд аль-Мутталиб булан гелди. Пайхаммарны ﷺ агъайы о вакътилерде бусурманлыкъны къабул этип битмеген эди, буса да агъасыны уланы юрютеген ишлеге къошулма сюйдю. Оланы негетлери гьакъмы деп билмеге сююп, ол сёйлеме биринчи башлады.

Лакъырны башы

Гелме тарыкълылар барысы да жыйылгъанда динге ва дав юрютювге байлавлу сёйлешивлер башланды. Шолай этилсе бу адамлагъа нечик къыйын болажагъын аль-Аббас англатмагъа къарай туруп, булай деди:

– Гьей хазраджитлер (Мадинада яшайгъалагъа барысына да, шону ичинде Авс къавумгъа да, араплар хазраджитлер деп айта болгъан), Мугьаммат ﷺ бизин арабызда не гьалда экенни сиз билесиз. Къавумдашлары ону бек гьюрметлей ва шагьарында огъар бирев де тиймеге болмай. Гьакъ кюйде, сизден къайры дагъы биревге де ол къошулмагъа сюймеди. Эгер ол чакъырагъангъа гёре этмеге болажакъ бусагъыз ва душмандан ону къоруп сакъламакъны бойнугъузгъа ала бусагъыз, башлагъан ишигизни узатыгъыз. Эгер шунда сизден айрылгъан сонг, ону ташламагъа хыялыгъыз бар буса, шу ерде ону къоюп да къоюгъуз, неге десе шагьарында ол бизин якълавубузну тюбюнде.

Кааб шогъар булай жавапланды:

– Гьей, Пайхаммарны ﷺ агъайы, сен айтгъанны биз эшитдик. Энни сен сёйле, гьей Расулуллагь ﷺ ва сени учун да, сени Есинг учун да бизден не сёз де алмагъа боласан!

Бу жавапдан англашылагъан кюйде, олар танглагъан ёлундан таймажакъ, берген сёзюн ер этмежек, чыкъгъан ёлунда къатты кюйде туражакъ ва алдына не къыйынлыкъ ёлукъса да, бюдюремей шону къаршылажакъ. Шондан сонг, Пайхаммар ﷺ олагъа айтма сюегенин айта ва олар ант эте.

Ант беривню пунктлары

Жабирни сёзюнден булай билдириле:

– Биз: «Гьей Расулуллагь ﷺ, нечик ант бермеге герекбиз?» – деп сорадыкъ. Ол булай деди: «Биринчиси – не гьалда да магъа тынглажакъгъа ва таби болажакъгъа. Экинчиси – байлыкъда да, ярлылыкъда да малыгъыздан харжлажакъгъа. Уьчюнчюсю – динибиз чакъырагъан яхшылыкълагъа башгъаланы да чакъыражакъгъа ва оланы гери урулагъан ишлерден аман сакълажакъгъа. Дёртюнчюсю – айып этегенлени айыбына да къарамайлы, Есибизге къуллукъ этежекге. Бешинчиси – мен сизин яныгъызгъа гелгенде оьзюгюзню, къатынларыгъызны ва яшларыгъызны якълайгъада йимик, шо кюйде мени де якълажакъгъа. Шо ишлер саялы Есибизден сизге болажакъ шабагъат – женнетдир» (Агьмат, аль-Гьаким ва Ибн Хиббан).

Шо сёзлени эшитгенде, аль-Бара бин Марур биринчилерден болуп, ону къолун ала ва: «Тюз, сени гьакъ пайхаммарлыкъ булан Йибергенни аты булан ант этемен, биз сени, озокъда, якълажакъбыз. Оьзюбюзню лап къыйматлы затларыбызны якълайгъанда йимик, якълажакъбыз сени. Гьей Расулуллагь ﷺ, бизин антыбызны къабул этип ал! Аллагь ﷻ булан ант этемен, биз тувмадан асгерчилербиз ва инамлы адамларбыз ва шолайлыкъ бизде наслудан наслугъа геле!»

Шо заман аль-Барини сёзюн бёлюп, Аб уль-Хайсам бин ат-Тайхан булай айта: «Гьей Расулуллагь ﷺ, гьакъ кюйде, бизин шу адамлар булан бир-бир байлувлукълар байлай (Мадинада ва ону къырыйларында яшайгъан ягьудилер демек). Биз сен айтгъанланы этип, сонг Яратгъаныбыз сагъа кёмек гёрсетип, къавумдашларынга къайтмагъа сююп, бизин къоюп гетмежекмисен?» О заман Пайхаммар ﷺ иржайып, булай айта: «Ёкъ, яшавда да, оьлюде де биз бирче болажакъбыз: мен сизин булан болажакъман, сиз – мени булан ва сизге къаршы тургъанлагъа мен дав этежекмен, о кюйде, сиз ким булан парахатлыкъда яшай бусагъыз, мен де шолар булан парахатлыкъда яшажакъман».

Дыгъар байлав

Дыгъарны бары да пунктлары къабул этилген сонг ва эки арада англашылмайгъан зат къалмагъанда, адамлар антын къол алыву булан беклешдире. Жабир булай хабарлай: «Биз ону янына бирерлеп геле эдик, ол буса, бизден сёз алып, шо саялы женнет болажакъ дей эди». Ёлугъувдагъы эки тиштайпа буса, антын авзу булан айтып, ону къолун алмады, неге десе Пайхаммар ﷺ ят къатынгишилени къолун алмай эди.

Он эки тамаза

Бу дыгъар байланып битгенде, Пайхаммар ﷺ жыйылгъанлагъа оьзлени арасындан он эки башчы сайлама тилей. Шо уллулар оьз къавумларында дыгъар юрюлеген кюйге жаваплыкъны бойнуна ала. Оланы шоссагьат сайлай. Уллуланы тогъузаву Хазрадж къавумдан, уьчевю – Авс къавумлу. Хазраджитлени уллулары: Асад бин Зурар, Саад бин ар-Рабиа, Абдуллагь бин Раваха, Рафи бин Малик, аль-Бара бин Марур, Абдуллагь бин Амр, Убада бин ас-Самит, Саад бин Убада, аль-Мунзир бин Амр.

Авс къавумну уллулары: Усайд бин Худайр, Саад бин Хайсама, Рифаа бин Абд аль-Мунзир.

Шу уллулар сайлангъан сонг, Пайхаммар ﷺ олардан бирдагъы сёз ала. Бу гезик олар уллулар гьисапда сёз бере ва Пайхаммар ﷺ олагъа: «Марьямны уланы Иса пайхаммарны маслакдашларыдай сиз оьз къавумугъузну гьайын этмеге герексиз. Мен буса, оьз къавумумну гьайн этежекмен», – деген. Пайхаммар ﷺ имангъа гелген къавумдашларын гёз алгъа тутгъан болгъан. Шо сёзлерден сонг, олар: «Яхшы», – деген.

(Давамы гелеген номерде)