Сыйлы адамлар: Абу Зейд
Оьлюню эсге кёп алыгъыз
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)
«Гьей Абу Зейд, эгер Пайхаммар ﷺ сени гёрген эди буса, ол сени сююп къалар эди» (Абдуллагь ибн Масъуд ).
Хилял ибн Исаф оьзюню къонагъы Мунзир ас-Савриге:
– Гьей Мунзир, юрю, иманыбызгъа бираз заман багъышлайыкъ, – деп айта.
Мунзир огъар:
– Яхшы... Аллагь ﷻ булан ант этемен, Куфагъа гелгенимни мурады – сени муаллиминг ар-Рабиа ибн Хусайм булан ёлугъуп, ону иманыны тюбюнде бираз сама да яшамакъ. Биз ону янына гирме болсун учун ондан ихтияр алдынгмы? Магъа айтгъан кюйде, палиж аврув (паралич) йыкъгъандан берли, ол уьюнден чыкъмай, бары да заманын Яратгъаныбызгъа багъышлай ва адамлар булан бек сийрек ёлугъа.
Хилял:
– Куфа ону таныгъандан берли ол шолай ва аврув ону алышдырма болмады, – деп жаваплана.
Булар ибн Хусаймны янына гирип, саламлаша ва:
– Гьей ар-Рабиа, тангны нечик къаршыладынг? – деп сорай.
Тамаза булагъа:
– Осал ва гюнагьлы кююмде къаршыладым. Рызкъымны ашап, ажжалым гелгенче къарайман, – деп жавап бере.
Хилял бугъар:
– Куфагъа билеген эмчи гелген. Шону сени янынга гелтирмеге ихтияр бер хари магъа, – деп тилей.
Ар-Рабиа:
– Гьй Хилял, гьакъ кюйде, мен билеген дарман – гьакъыкъат. Амма мен адитлени, самудянланы, Рассада яшагъанланы (имансызлыгъы ва этген кёп гюнагьлары саялы Есибиз дагъытгъан бырынгъы халкълар, олар Къуръанда эсгерилген) ва хыйлы оьзгелени гьакъында ойлашаман. Олар бизден гючлю ва оьр болгъан, оланы арасында да эмчилер ва авруйгъанлар болгъан. Сонг буса, эмчилер де къалмады, аврувлар да къалмады, – дей бугъар.
Авур кюстюнюп, ол сонг булай дей:
– Эгер шо аврув болгъан эди буса, биз шондан сав болма къарар эдик.
Мунзир сорав берме ихтияр алып, булай деп билмеге сюе:
– Олай буса, аврув недир дагъы?
Муаллим огъар:
– Аврув – гюнагьлардыр, – деп англата.
Мунзир бирдагъы къайтып:
– Дарман недир дагъы? – деп сорав бере.
Ар-Рабиа:
– Дарман – гечмекни тилемекдир, – деп англата.
Мунзир:
– Сав болув нечик болагъан затдыр? – деп сорав бере.
Къарт муаллим:
– Сен товбагъа тюшесен ва шо гюнагьлагъа дагъы къайтмайсан, – деп англата.
Бу сёзлерден сонг тамаза къонакълагъа тикленип къарай ва:
– Жанлар... Жанлар... Адамлардан яшырылгъан, тек Аллагьдан ﷻ яшырылмагъан жанларыгъызны гьайын этигиз. Шолагъа дарман излегиз, – дей.
Мунзир:
– Шоланы дарманы недир дагъы? – деп сорав бере.
Тамаза:
– Гьакъ юрекден товба этив, – деп англата.
Шо сёзлерден сонг, сакъалы дым болгъанча ол йылап йибере.
Мунзир:
– Шонча да сыйлы яшав яшагъан сонг да, йылаймысан дагъы?! – деп тамаша бола.
Тамаза:
– Гьай аман... Йыламай нечик болайым дагъы? Мен чи шолай адамланы гёргенмен, олар булан тенглешдиргенде биз чи тонавчулардан къалышмайбыз, – деп кюстюне.
Ол Пайхаммарны ﷺ асгьабаларын айта.
Шо мюгьлетде уьйню ичине ону уланы гирип геле ва уьй есиге:
– Гьей атам, анам сагъа татли хабис онгаргъан (будайдан, кабахурмадан ва сари майдан этилген татывлу аш), ол бек къаст этген ва сен шону ашасанг, анам бек сююнежек. Алып гелейими сагъа шону? – деп сорай.
– Гелтир, – деп тамаза разилик бере.
Улан ашны артындан чыкъгъандокъ, эшикге бир тиленчи къагъа.
Ар-Рабиа:
– Гирме къоюгъуз шону, – дей.
Тиленчи уьйге гиргенде, къонакълар огъар багъып къарай ва опурагъы йыртылгъан эсли чагъындагъы адамны гёре. Ону сакъал тюбюне силегейлери агъыза. Бетине къарагъандокъ, бу адам гьакъылдан тайышгъаны билинип тура. Шо мюгьлетде тепси тутуп, ар-Рабианы уланы гирип геле. Гелтирген ашын гелген адамны алдына салмагъа, деп атасы огъар орам эте. Улан да оьзюне буюрулгъан кюйде, къонакъны алдына тепсини сала. Гелген эргиши ашгъа силейгейлерин агъыздыра туруп, ач кюйде ашама башлай. Ашай туруп, бары да ашны битдире.
Улан атасына:
– Гьей атам, Аллагьны ﷻ рагьмусу болсун сагъа! Сагъа деп бу хабисни онгармагъа анам бек къаст этди ва сен шондан ашагъанны биз сюйген эдик. Сен де бу ашны шо адамгъа бердинг, ол буса не ашайгъанны да билмей, – дей.
Тамаза уланына:
– Балам, ол не ашайгъанны билмей буса да, Яратгъаныбыз биле чи, – деп жаваплана.
Ар-Рабиа шондан сонг Яратгъаныбызны бу сёзлерин охуй (маънасы): «Сиз бирдокъда берекет (Аллагьны ﷻ разилигин) алмассыз, эгер бар-барлыгъыгъыздан (малыгъыздан), сюйгенигизден харжламай туруп ва нечакъы харжласагъыз да, Аллагь ﷻ шо гьакъда биле (ва шо саялы тийишли шабагъат берер)» («Али Имран» деген сура, 92-нчи аят).
Хилял тюш намазны заманы ювукъ гелгенни гёргенде, ар-Рабиадан:
– Магъа бир насигьат бер дагъы, – деп тилей.
Тамаза огъар:
– Гьей Хилял, адамлар кёп макътайгъаны сени алдатмасын, неге десе, гьакъ кюйде, адамлар янгыз гёрюнеген якъны биле. Сени къысматынг ишлерингден гьасил болагъанны бил. Аллагьны ﷻ разилигин къазанмакъ учун деп этилмеген не иш де пучуна гетежек, – дей.
Оьз гезигинде Мунзир де:
– Магъа да насигьат бер хари ва шо саялы сагъа яхшылыкълар болсун, – деп тилей.
Тамаза бугъар:
– Гьей Мунзир, билегенингде Аллагьдан ﷻ къоркъ ва сенден яшырылгъан затланы буса, билегенлеге къой. Гьей Мунзир, сизин арагъыздан бирев де гьакъ юрекден товбагъа тюшмей туруп: «Гьей Аллагь ﷻ, мен Сени алдынгда этген ишлериме гьёкюнемен», – деп айтмасын, неге десе шолай айтылгъан сёзлер ялгъан болажакъ. Амма: «Гьей Аллагь ﷻ, геч хари менден», – деп айтсын ва шолайлыкъ дуа болажакъ. Ва: «Аллагьдан ﷻ къайры дагъы худай ёкъ» (Ля илягьа иллаЛагь), «Аллагьгъа ﷻ макътав болсун» (Альхамду лилЛагь), «Аллагь ﷻ Уллу» (Аллагьу ﷻ Акбар), «Аллагь ﷻ таза» (Субхана лЛагь)», – деген сёзлерден къайры оьзге сёзлерде яхшылыкъ ёкъну бил. Олай да, Есибизден яхшылыкъ тилейген ва яманлыкъдан сакъласын деген сёзлерден, яхшылыкъгъа элтеген ва яманлыкъдан сакълайгъан сёзлерден къайры да яхшы сёзлер ёкъ. Сонг да Къуръан калиманы сёзлеринден яхшылары да ёкъ, – деп насигьат бере.
Шондан сонг тамаза жыйылгъанлагъа къарап:
– Болгъан чакъы ажжалны кёп эсге алыгъыз, неге тюгюл, шо – гьали ёкъ, тек сиз шо къачан гелер деп къарагъансыз. Шо кёп болмагъан сайын, шону геливю ювукъ ва къардашлар шо къачан гелерге къарагъан, – дей.
Бу сёзлерден сонг ол йылап йибере ва:
– Биз тангала не этежекбиз?.. – деп, арты булан Къуръанны бу аятларын охуй (маънасы): «…топуракъ чанггъа айлангъанда ва Есинг сыдра-сыдра болуп тизилген малайиклер булан гелгенде, ва шо гюн жагьаннемни гелтирежек…» («Аль-Баляд» деген сура, 21–23-нчю аятлар).
Ол сёйлеп битгенде тюш намазгъа чакъырагъан азанны авазы эшитиле. Тамаза уланына багъып:
– Аллагьны ﷻ чавушуна къулакъасайыкъ, – дей.
Улан да бизге багъып:
– Муну межитге етишдирмеге магъа кёмек этигиз. Аллагь ﷻ берекетли этгир сизин, – деп тилей.
Хилял сонг булай хабарлай эди:
– Ва биз ону гётердик. Онг къолун ол уланыны имбашына салды, сол къолун – мени имбашыма. Эки де якъдан тутгъан кюйде биз шону элтдик. Аякълары буса, ерден сюйреле эди.
Мунзир бурулуп ар-Рабиагъа:
– Гьей Абу Язид! Аллагь ﷻ сагъа намазны уьйде къылмагъа къойгъан чы! – дей.
Тамаза бугъар:
– Къойгъан, тюз айтасан. Амма мен чавушну: «Уьстюнлюкге алгъасагъыз! Насипге алгъасагъыз!» – деген сёзлерин эшитдим. Арагъыздан чавушну насипге чакъырагъан сёзлерин эшитгенигиз болса, шо чакъырывгъа жавап берсин, гьатта шо ерге багъып сюйкелип бармагъа тюше буса да, – дей.
Ар-Рабиа ибн Хусайм Пайхаммарны ﷺ асгьабасы Абдаллагь ибн Масъудну алдында охугъан. Бу асгьаба къылыгъы ва турушу булан оьзгелерден эсе Расулуллагьгъа ﷺ лап бек ошай болгъан. Ар-Рабиа муаллимине, баласы анасына иерчендей, иерчен болгъан. Муаллим буса, муталимин ата биргине-бир уланын сюегендей сюе болгъан.
Ибн Масъуд ар-Рабианы юрек тазалыгъын, гьакълыгъын ва ибадатгъа берилгенлигин гёрген. Шо саялы ар-Рабиа Пайхаммарны ﷺ гёрмегенине, ону асгьабасы болмагъанына ибн Масъуд бек къайгъыра болгъан. Ол:
– Гьей Абу Язид, эгер Пайхаммар ﷺ сени гёрген эди буса, ол сени сююп къалар эди, – деп айта болгъан.
Ибн Масъуд олай да бугъар:
– Сени гьар гёрген сайын, ювашлылар (смиренные) эсиме геле, – деп кёп айтгъан.
Абдаллагь ибн Масъуд булай деп айтагъанда бир де къопдурмагъан. Ар-Рабиа ибн Хусайм ювашлыкъда ва Аллагьдан ﷻ къоркъувда шонча да уллу даражагъа етген, гьатта ону тенглилери огъар ювукъ да гелмеген.
Ону бир ёлдашы булай хабарны етишдирген:
– Бир гезик биз ибн Масъуд булан барагъанда бизин булан ар-Рабиа да бар эди. Биз Евфрат оьзенни ягъасына етишгенде, онда киреч алмакъ учун таш яллатагъан печ бар эди. Печде от яллай эди. Шону учгъунлары якъ-якъгъа учуп, бийикге гётериле эди. Биз ялынны авазын эшитдик. Печни ичине киречге айлансын деп ташлар ташлай эди. Отну гёргенде ар-Рабиа токътап, къартыллап йиберди. Ол Яратгъаныбызны бу сёзлерин охуду (маънасы): «Жагьаннем оланы йыракъдан гёргенде, олар шону ачувлу вашыллавун ва оькюреген авазын эшитежек. Ва оланы байлап (бугъавлагъа) тар ерге ташлайгъанда, олар онда (оьзлеге) балагь чакъырма башлажакъ» («Аль-Фуркан» деген сура, 12–13-нчю аятлар). Сонг ол эсден тайып йыгъылды ва биз буса огъар эс къайтгъанча ону янында турдукъ. Эси къайтгъанда, биз ону уьюне элтдик.
Сав оьмюр бою ар-Рабиа ажжал гелер деп къарай туруп яшай ва шогъар бек гьазирлене. Жан мукъамда ятагъан заманда къызы йылап йибергенде, ол огъар:
– Къызым, негер йылайсан? Сени атанга яхшылыкъ гелди чи, – дей.
Шо сёзлерден сонг ону жаны чыгъа.
(Давамы гелеген номерде)
