Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу

Бусурманланы агъа-инидей болмакълыгъы

(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)

Мугьаммат Пайхаммар ﷺ Мадинада межит къургъаны, адамлар ону янгыз ибадат учун яда бир-бири булан ёлугъуп, ювукъ болмакъ учун тюгюл. Ол халкъны бар-барлыгъыны гьакъында да ойлаша болгъан, айрокъда Маккадан гёчгенлени гьакъында. Шо саялы Расулуллагь ﷺ мугьажирлени ва ансарланы агъа-инидей этген (побратимство). Бу иш тарихде бирт де болмагъан кюйде асил кюйде оьтген.

Пайхаммарны ﷺ сиптечилиги булан мугьажирлер ва ансарлар Анас бин Маликни уьюнде агъа-инидей болажагъын белгилеген. Шо адамланы санаву 90 болгъан, яртысы – мугьажирлер, бирев яртысы – ансарлар. Расулуллагь ﷺ оланы агъа-инидей этген ва булайлыкъ малындан къуру къалгъан мугьажирлени гёнгюн ачмакъ учун этилген. Неге десе агъа-инидей болгъан сонг, бириси оьлсе, къан къардышыдай башгъасы варис санала болгъан.

Булай гьал Бадрдагъы къазават болгъанча сакъланып тургъан. Шондан сонг Къудратлы Аллагь ﷻ бу аятны йиберген (маънасы): «Амма сонг имангъа гелгенлер, тек олай да гёчгенлер ва сизин булан бирче дав этгенлер – олар сизден (гьей мугьажирлер ва ансарлар), тек къан къардашлар бир-бирине ювукъ (варис гьисапда)…» («Аль-Анфаль» деген сура, 75-нчи аят). Шондан сонг агъа-инидей саналагъан дин къардашланы арасындагъы варислик борчлар тая, тек къардаш аралыкъ сакълана.

Агъа-иниликни терен гьакъылы

Имам аль-Гъазали айтагъан кюйде, шо агъа-иниликни (побратание) яхшылыгъындан жагьилияда яйылгъан къавум къаршылыкъланы, оьчлюкню басылтма бажарылгъан. Натижада адамлар янгыз дин къайдалагъа гёре яшай. Тухум-тайпасына, гённю тюсюне, тувгъан ерине гёре башгъалыкъланы агьамияты арадан тая. Гьар ким оьзгелерден къоччакълыгъына яда иманны къаттылыгъына гёре къалышынмагъа болагъан бола. Пайхаммар ﷺ етишген агъа-инилик гьислени дыгъарны даражасына гётерген ва шо янгыз сёз булан дазулунмагъан. Агъа-инилик адамланы яшавуна ва оланы мал-матагьына тиеген даражагъа артгъан. Булай къардашлыкъ булан байлангъан адамлар дин къардашын оьзюнден алда гёре, олагъа языкъсанагъан бола ва агъасына-инисине йимик янаша. Янгы жамият адам урлукъгъа ювукъ аралыкъланы ажайып уьлгюсюн гёрсете.

Мугьажирлер Мадинагъа гелгенде, Пайхаммар ﷺ Абд ар-Рагьман бин Авфны Саад бир ар-Рабиа булан агъа-инидей этгени гьакъда хабарлана. Ва Саад Абд ар-Рагьмангъа: «Гьакъ кюйде, мен ансарлардан лап байыман ва мен сагъа бар-барлыгъымны яртысын берермен. Ва, къара, мени эки катынымны къайсын ушатсанг, мен сагъа шону къоярман, заманы битгенде (къатынгишиге янгыдан эрге чыкъмагъа яратылагъан идданы вакътиси), сен шону къатын этип аларсан», – деген. Абд ар-Рагьман бин Авф огъар: «Шолайлыкъда гьажатлыкъ ёкъ», – деп жаваплангъан ва: «Мунда адамлар сатыв-алыв булан доланагъан базар бармы?» – деп сорагъан. Саад: «Кайнука базар бар», – деп жавап берген. Абд ар-Рагьман базаргъа увмабишлакъ ва кама элте, сонг шонда сатыв этмеге башлай. Ону сатыв-алыву шонча да гелимли бола, гьатта бир гезик ол Пайхаммарны ﷺ янына гелгенде, ону опурагъында атир ийислерден къалгъан сари тамгъалар болгъан. Расулуллагь ﷺ огъар: «Сен къатын алдынгмы?» – деп сорай. Ол: «Алдым», – дей. Пайхаммар ﷺ: «Кимни алдынг?» – деп сорай. Абд ар-Рагьман: «Ансарлардан бир къатынны алдым», – деп жавап бере. Пайхаммар ﷺ: «Уьйленмек учун, къалын (магьр) гисапда не бердинг?» – деп сорай. Ол: «Кабахурманы сюегини авурлугъунда алтын бердим», – дей (аль-Бухари).

Бир гезик ансарлар Пайхаммаргъа ﷺ: «Пальма тереклени бизин ва къардашларыбызны арасында пайла дагъы», – деп тилеген болгъан. Ол оланы тилевюн гери уруп: «Ёкъ», – деген. О заман олар мугьажирлеге: «Бизин пальмаларыбызгъа сиз къарагъыз, биз буса, емиши бишгенде сизге пай чыгъартажакъбыз», – деген. Мугьажирлер шогъар рази бола.

Оьрде айтылгъан сёзлер ансарлар мугьажирлеге нечик яхшы янашгъанын, оланы кёп сююп къабул этгенин гёрсете, гьатта олар учун оьзлени де къызгъанмай, не этме де гьазир болгъанлар. Мугьажирлер де оьзлеге гёрсетилген янашывну къыйматлама бажаргъанлар. Чомарт янашывдан олар артыкъ пайдаланмагъа сюймеген, гёрсетилген кёмекден яшавлукъ этмеге тарыкъ чагъын алып, артыгъына гёз къаратмагъан.

Гьакъыллы ва дурус сиясатны натижасында тувгъан агъа-инилик бусурманланы хыйлы масъалаларын чечмеге болушлукъ этген. Тарих гёрмеген булай къардашлыкъ сонггъу наслулагъа ажайып уьлгю.

Агъа-иниликни дыгъары бусурманланы арасында къардашлыкъны беклешдиргенден къайры, къавум аралыкъланы да ёрукълу этген ва жагьилияны бырын заманларындан гелеген оьчлюкню, бир-бирин сюймейгенликни арадан тайдыргъан.

Дыгъарны бир-бир пунктлары

Дыгъар шу сёзлерден башлана болгъан: «Бу грамота къурайшит къавумлу бусурманланы Ясрибни бусурманлары ва оланы артына тюшгенлер булангъы аралыкъларыны гьакъындагъы Яратгъаныбызны Пайхаммары Мугьамматдан ﷺ.

Булар башгъа адамлардан айры, бирлешген бир жамият.
Къурайшитлерден чыкъгъан мугьажирлер бирикген сав бир жамият ва бир-бирине вирлер тёлежек (оьлтюрсе, яраласа, тёленеген гьакъ) ва адатлагъа, бусурманланы арасындагъы адилликге гёре, есирге тюшгенлерин гьакъ тёлеп къутгъаражакъ. Ансарланы гьар къавуму, ал заманларда йимик, вирлер тёлежек ва олардан гьар гюп адатлагъа, бусурманланы арасындагъы адилликге гёре, есирге тюшгенлерин гьакъ тёлеп къутгъаражакъ.
Адатлагъа гёре, есирни къутгъармакъ учун, тёлев гьакъ берип яда вирлер чыгъарып, бусурманлар оьз арасындан биревню де ташлап къоймажакъ.
Бусурманланы арасында питне яягъан яда адилсизлик болдурагъан, гюнагь этеген, оьчлюкню отун ягъагъан оьзлени арасындан ким болса да, шоланы алдын алажакъ, шолайлагъа иманы барлар къаршы туражакъ.
Олар шолай адамгъа къаршы чыкъмакъ учун гючюн бирикдирежек, гьатта шо гиши оьзлени арасындагъы кимни уланы болса да.
Бусурман бусурманны имансыз саялы оьлтюрмежек.
Бусурман имансызгъа кёмек этемен деп бусурмангъа къаршы чыкъмас.
Аллагьны ﷻ якълаву – умуми ва Есибиз гьар кесни якълавну тюбюне ала, лап гёрмексизлигине ерли.
Оланы артына тюшген ягьудилеге кёмек этилежек ва тенг ихтитярлар берилежек; бирев де оланы къыйыкъсытмас ва олагъа къаршы чыгъагъанлагъа кёмек этмес.
Бусурманлар учун парахатлыкъны дыгъары ортакъ. Аллагьны ﷻ ёлунда дав этегенде, бир бусурман башгъа бусурман булан гьакълашмай туруп, парахатлыкъны дыгъарын байламас, адилликни ва тенгликни шартларында болса тюгюл.
Бусурманлар бир-бирине кёмек этежек ва бир-бирин якълажакъ.
Бутперес (многобожник) къурайшитни я малын, я яшавун аманатгъа алмагъа ва бусурманланы да, къурайшитлени де арасына чыкъма болмай.
Гюнагьсыз бусурманны оьлтюрген гишини оьлтюрмеге тийишли, эгер оьлтюрюлгенни къардашлары башгъа затгъа рази болмаса (масала, оьлюню къардашлары оьлю саялы тёлев гьакъгъа рази болмакъ бар).
Жинаятчыгъа я кёмек этмеге, я ону яшырмагъа бусурман гишиге яратылмай. Жинаятчыгъа кёмек этген яда ону яшыргъан гишиге Сорав алынагъан Гюн Аллагьны ﷻ налаты ва Ону къатты такъсыры болажакъ ва ондан парз да, сюннет де къабул этилмежек (дуалар, ораза тутувлар ва оьзге ибадатлар).
Негер гёре буса айрылсагъыз, шону булан Есибизге (Къуръан гьукмугъа) ва Мугьамматгъа ﷺ (Пайхаммарны ﷺ гьадислерине) бакъмагъа тюше».

(Давамы гелеген номерде)

Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу