Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Билял ибн Рабах

Иманны яхшылыгъы булан оьр даражагъа етишген къул

Умар ибн аль-Хаттаб булай айтгъан болгъан: «Бийибиз Абу Бакр бийибиз Билялны эркин этген».

Билял ибн Рабах – Исламны тарихинде гьава ярып намаз къылмагъа, гьакъыкъатгъа биринчилей чакъыргъан адам. Ер юзюню гьар ягъында яшайгъан бары да бусурманланы юреклеринде ва гьислеринде ону аты унутулмас. Мисриде, Пакистанда, Китайда, Америкада, Иракъда, Сурияда, Алжирде, Африкада ва Азияда, гьатта къайда болса да, лап гиччи класда охуйгъан не яшгъа да Билял ибн Рабах ким болгъан деп сораса: «Ол – Мугьаммат Пайхаммарны ﷺ муаззини (будуну) болгъан», – деп жавап бережек.

Билял гьижра башлангъанча 43 йыл алда Ас-Сарат деген ерде тувгъан. Атасыны аты – Рабаха, анасы – Хамама болгъан. Анасы Маккада яшайгъан къара тюслю (негр) къараваш болгъан, шо саялы огъар кёплер «къара къатынгишини уланы» деп айта болгъан. Билял оьзю де къул болуп тувгъан, ону анасы да, ол да Маккалы бутпереслени бириси Умайя ибн Халяфны еслигинде болгъанлар.

Билял оьзге къуллар йимик яшай: ону яхшы яшавгъа умуту да, не йимик буса да ихтиярлары болмагъан…

Амма Мугьамматны ﷺ гьакъындагъы яхшы хабарлар огъар да етише. Маккада яшайгъанлар ону гьакъында сёйлей, къавум башчылар да болуп турагъанны биле.

Бир гезик Умайя ибн Халяф къурдашлары ва оьз къавумуну адамлары булан лакъыр этип тура болгъан. Олар бек ачувлу, оьчлю ва хатиржанлы кюйде Пайхаммарны ﷺ гьакъында сёйлей.

Амма Билял оланы лакъырындан янгы динни гьакъында англав береген лап аслуну эшите, шо да – оьр къылыкъгъа, тенгликге ва азатлыкъгъа чакъырыв. Булар барысы да ол яшайгъан жамият учун тамаша янгы иш болгъан. Мугьамматны ﷺ гьакъында айтылгъан ачувлу сёзлерден ол англагъан кюйде, бу адам гьакъыкъатны ёлундагъы, инамлы ва гьакъыллы инсан болгъан.

Ондан къайры, шыбышлап айтылгъан сёзлерден огъар ачыкъ болгъан кюйде, бу адамлардагъы Пайхаммаргъа ﷺ бакъгъан оьчлюкню себеплерин де англагъан: биринчилей, аталарыны динин юрютегенлик ва экинчилей – уллулугъун тас этивден къоркъагъанлыкъ.

Буланы уллулугъу – Арап ярым атавдагъы ибадат ишлер, бары да адатлар олар булан байлавлу ва дин центр оланы къолунда экинликде болгъан.

Билял – Есибизге инангъан лап биринчи адамлардан. Иман къаттылыгъыны ва беклигини уьлгюсю.

Шо гюн Билял Яратгъаныбызны нюрюн сезген ва юрегиндеги Гьакъыкъатны тавушун эшитген. Сонг ол Пайхаммарны ﷺ янына барып, Есибизге инангъанын ва таби болгъанын билдире. Ол Мугьамматгъа ﷺ инангъан адамланы лап биринчилерден болгъан. Ондан алда янгыз Хадижа , Абу Бакр , Али ибну Абу Талиб , Аммар бин Ясир , ону анасы – Сумайят , Сухайб ар-Румийю ва аль-Микъдад бин аль-Асвад болгъанлар.

Ислам динни къабул этген сонг Билялны яшаву алдагъы кююнде къалмай: юху, аш, иш… Ол бусурман болгъан деген хабар айлана якъгъа етише ва шо гьакъда оьктемлигинден юреги толгъан Жамух къавуну башчылары да биле. Умайя ибн Халяф буса, къулу Ислам динге гелгенликни оьзюне къапас ургъандай, уллу биябурлукъгъа гьисап эте. Оланы эфиоплу къулу Мугьамматны ﷺ ёлуна тюшгени, сайки, ярайгъан зат тюгюл!

Умайя оьз-оьзюне: «Шогъар да къарамайлы, бу къоркъма чакъы иш тюгюл. Гьакъ кюйде, бюгюнгю гюнеш уьфюкден ёкъ болмас, шону булан бирче терс ёлгъа тюшген къулну дини де уьфюк булан гетмей туруп», – деген.

Амма гюнеш Билялны дини булан бирт де уьфюкден гетмеди. Некъадар, шо гюн къурайшит бутпереслени ташсуратлары ва ташгъа сужда этегенлени агьы булан гюнеш уьфюкден гетди!

Билял буса башына тюшген уллу къыйынлыкъланы, азапланы бюдюремей, къоччакъ ва гьакъ юрекли уллу адамлагъа хас кюйде чыдамлы кюйде башдан гечире. Есибиз Аллагь ﷻ ону уьлгюсю булан къаркъарасы къара ва къул гьалдагъылар ругь якъдан бирт де кем тюгюлюн, уллулугъун гёрсете, эгер юрек гьакъ имандан ва Есибизге инанывдан толгъан буса.

Билял оьз заманында яшагъанлар учун ажайып уьлгю гёрсетмеге бажарды: инсанны ич эркинлиги ва шону оьр даражасы бу дюньяны бары да малы учун сатылмай да болагъанын ачыкъ этди.

Гюнню яллавунда къурайшитлер ону дангылгъа чыгъартып, ялангач кюйде къызгъан ташланы уьстюне ташлай болгъан. Сонг олар бир-нече адамны гючю булан уллу таш гелтиртип, бу авурлукъну ону тёшюне сала. Чыдап болмасдай булай азап гьар гюн этиле болгъан. Ол къыйналагъан кюйге къарап, гьатта бир-бир вагьшилени юреклери йымышакъ бола. Артда да олар ону йибермеге рази бола, тек бутпереслени ташлары гьакъда бир сама да ол яхшы сёз айтса. Шолайлыкъ булан къыйнайгъанлар къурайшитлени уллу юреклерин рази этмеге сюе. Сайки, къулдан уьст гелгенбиз, огъар утдурмагъанбыз деген негети болгъан оланы.

Амма, юрегинден инанмай туруп буса да, шо бир сёзню де Билял айтмагъа рази болмай: иманын тас этмейген бу ёл булан ол эркин болмагъа сюймей. Шону орнунда ол бир токътамай: «Биргине-бир, биргине-бир…» – дей. Огъар: «Биз айтагъанны айт», – дей. Ол буса, тамаша ирышгъат кюйде: «Мени тилим олай айтып болмай!..» – деп билдире.

Гече болгъанда бутпереслер ону булан эришме башлай ва: «Тангала бизин худайларыбыз гьакъда арив айт ва: “Мени Есим – аль-Лат ва аль-Узза, олар мени тилевлерим ва ишлерим учун”, – дегин. Биз сени къыйнай туруп ялкъдыкъ, бир де башгъа тюгюл оьз-оьзюбюзню къыйнайгъанда йимик…» Ол буса, башын гётерип: «Биргине-бир, биргине-бир…» – деп жавап бере.

Умайя ибн Халяф бек ачувланып огъар ура ва гьалекли кюйде: «Не балагь болдунг сен бизге, гьей, яманлыкъны къулу! Аль-Лат ва аль-Узза булан ант этемен, мен сени къуллар ва есилер учун уьлгю этермен!»

Къулчулукъдан азат этив

Артындагъы гюн геле, тюш вакъти, чыдап болмайгъан кюйдеги яллав. Билялны янгыдан чыгъарта ва ол Есини алдында чыдама ва юваш турмагъа гьазир. Къурайшитлер ону къыйнамагъа башлай турагъанда олагъа багъып Абу Бакр ас-Сиддикъ чыгъып: «Аллагьдан ﷻ къоркъмаймысыз? “Мени Есим – Аллагь ﷻ”, – деп айтагъан саялы адамны оьлтюрежекмисиз? Къачан болгъанча болажакъ булай?!» – деп къычыра. Амма Умайя: «Сен бузгъансан ону ва шо саялы мен ону сен гёрегени булан такъсырлайман», – дей. Абу Бакр огъар: «Муна сагъа ону багьасындан артыкъ акъча, тек азат эт шону!» – деп къатты тавуш булан айта.

Биябурлукъгъа батгъан бу гьалындан чыкъмагъа онгайлы кюй тувагъанны Умайя шоссагьат эс эте. Билял саялы акъча алмагъа болажагъын англагъанда ону жаны рагьат ва оьктем бола. Билялны къайпанмас гючю оланы ягьын сындыра. Ондан къайры, ол сатыв-алывчу да дюр ва къулу саялы гьакъ алмакъ ону оьлтюргенден эсе шайлы къолай экенин бек яхшы англай.

Шолайлыкъ булан Билялны Абу Бакр сатып ала ва шо мюгьлетде огъар эркинлик де бере ва кёмек эте туруп, ари алып гете. Умайя огъар: «Ал ону ва неге десе аль-Лат ва аль-Узза булан ант этемен, сен шону он эки дирхемге алмагъа сюйген бусанг да, мен сагъа шону шо багьагъа да сатар эдим», – деп билдире.

Абу Бакр шо сёзлер амалсыздан айтылгъанны англай ва жавап бермей де болгъан, тек дин къардашыны менлигин сакъламакъ учун, оьзю йимик адамны ер этмеге къоймай, Умайягъа булай жавап бере: «Аллагь ﷻ булан ант этемен, сен айтгъан багьангдан юз керен кёп айтгъан бусанг да, мен шону да берер эдим!»

Ол ёлдашы булан Пайхаммарны ﷺ янына барып, Билял азат этилген деген шат хабарны гелтире.

(Давамы гелеген номерде)

Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Билял ибн Рабах