Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу

Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу

Пайхаммарны ﷺ Мадинадагъы яшаву

(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)

Мадинадагъы девюрню уьч бёлюкге бёлмеге бола (тёбенде бериле).

1. Биринччи девюрде питне, къалмагъал ва ич масъалалар кёп болгъан. Халкъын къырмагъа сююп, шо вакътиде Мадинагъа душманлар чапгъын этген. Шо девюр аль-Худайбияда парахатлыкъны дыгъары байлангъанча узатылып тургъан (дыгъар гьижраны 6-нчы йылындагъы зуль-къаада айда байлангъан).
2. Бутпереслер булан давсуз оьтген вакъти. Шо девюр гьижраны 8-нчи йылындагъы рамазан айда болгъан Макканы къолгъа алыв булан бите. Бу девюрде хоншу уьлкелени пачаларына бир Аллагьгъа ﷻ инанмагъа чакъырыв этилген.
3. Адамлар Есибизни динине кёп гелмеге башлагъан девюр. Шо вакътиде арап къавумланы вакиллери ва айры адамлар Мадинагъа ахтарылып геле. Бу девюр Пайхаммар ﷺ гечингинче узатыла (Расулуллагь ﷺ гьижраны 11-нчи йлындагъы раби уль-аввал айында герти дюньягъа гёчген).

Биринчи девюр. Пайхаммар ﷺ ва ону асгьабалары гёчген сонг Мадинада тувулунгъан гьал.

Гёчювню маънасы маккалыланы мысгъыллавундан ва къыйыкъсытывундан къачмакъ булан битмей. Шо гёчювню бирдагъы маънасы – бусурманлар оьзлер учун къоркъунчсуз ерде парахат яшавлукъ къурмагъа шартлар болдурмакъ, янгы жамият амалгъа гелмек. Расулуллагь ﷺ халкъны оьсювюне ёл ачагъан шо жамиятны ругьани ва сиясат ёлбашчысы болду.

Мадинада Пайхаммаргъа ﷺ адамланы уьч тюрлю гюплери булан иш гёрме тюшдю. Шо гюпдеги адамланы гьалы бир-биринден бек башгъа ва гьариси булан оьз масъалаларын чечмеге тарыкъ болгъан. Тёбенде шо гюплени эсгерейик.

1. Пайхаммарны ﷺ оьзден асгьабалары.
2. Динге гелип битмеген, Мадина шагьарда яшайгъан бутперес къавумланы вакиллери.
3. Мадина шагьарда яшайгъан ягьудилер.

Пайхаммарны ﷺ асгьабаларыны масъаласы – олар гёчгенде Мадинадагъы гьал Маккада уьйренген гьалдан бек башгъа экенин гьис этгенлик. Маккадагъы заманында олар бир ёлну тангласа да, шагьарны ер-еринде тургъан ва къыйыкъсытывну башдан гечирип яшагъан. Мадинада буса, бары да имканлыкълар буланы къолуна тюшген. Демек, бусурманлар яшав масъалаланы, гьар гюнлюк тарыкъ-герекни, экономиканы, сиясатны, ёлбашчылыкъ этивню, давну ва парахатлыкъны оьзлени къолуна алды. Олай да, гьалал, гьарам, ибадат, къылыкъ ва оьзге яшавлукъ масъалалагъа да янгыдан къаралды. Бусурманлар жагьилия девюрден чыгъып, оьзлени ислам жамиятын къурмагъа заман гелди. Олар Ер юзюнде гьали болгъунча бир де болмагъан янгы жамият къурмагъа гирише. Бу жамият динге чакъырывну уьлгюсю болмагъа тарыкъ. Шо мурат учун бусурманлар он уьч йылны узагъында гьар тюрлю къыйынлыкъланы башдан гечирип чыдап тургъан.

Есибизни законларына кюрчюленген янгы жамият къуруву

Бу къадардагъы янгы жамият бир гюнден, бир айдан яда сав йылдан амалгъа гелмежеги белгили. Муратлагъа етишмек учун хыйлы заман тарыгъы ачыкъ. Шо вакътини ичинде законлар токъташмагъа герек. Шону булан янаша адамланы гьазирлемеге, тарбияламагъа тарыкъ. Законлар Аллагьутааладан геле, Мугьаммат Пайхаммар ﷺ буса шо законланы яшавгъа чыгъарта, халкъны шо ёлгъа бакъдыра ва Яратгъаныбызгъа таби болмакъгъа уьйрете, шолай тарбиялай.

Есибиз Аллагь ﷻ Къуръанны бир аятында булай айтгъан (маънасы): «Ол – Шодур авамлагъа (язып да, охуп да болмайгъан араплагъа) олардан Элчини йиберген (оьзлер йимик арапны). Ол шолагъа Ону (Есибизни) аятларын охуй, тазалай оланы (ругь ва къаркъара наслардан) ва Китапгъа да (Къуръангъа), гьакъылгъа да (Сюннетге) уьйрете, гьатта олар алда бек адашгъанлыкъда болгъан буса да» («Аль-Жумъа» деген сура, 2-нчи аят).

Шодур Расулуллагьны ﷺ аслу мурады ва шолайлыкъда бусурман даъватны ва Мугьамматны ﷺ элчилигини гьакъылы болгъан. Амма бу муратны яшавгъа чыгъармакъ учун не йимик буса да чалт чаралар талап этилмей, тек бир-бир башгъа масъалаланы буса артгъа салмай чечмеге тарыкъ болгъан.

Мадинаны бусурманлары эки гюпге бёлюнген: шоланы бир пайы оьзлени топурагъында, оьзлени уьйлеринде яшай, мал-матагьындан пайдалана ва оланы къайгъылары жамиятны вакиллеринде болагъан кюйде болгъан. Бу гюпню арасына ансарлар гире («кёмекчилер» демек, шолай деп Мадина шагьарда яшайгъанлагъа айтылма башлай). Амма оланы арасында татывсузлукъ ва алдан берли гелеген оьчлюк болгъан. Шолар булан янаша башгъа гюп де болгъан. Шоланы арасында булай гьалны билмейген мугьажирлер (Маккадан гёчгенлер демек) гире. Олар къачып Мадинада сыйына ва шо якъда я яшынмагъа ери, я къазанып оьзлени гьайын этип болардай иши, я таянма чакъы байлыгъы болмагъан. Къачып Мадинада яшынгъанлар аз болмагъан ва гюнден-гюн оланы санаву артып тербей, неге десе Аллагьгъа ﷻ ва Ону Пайхаммарына ﷺ инангъан гьар инсангъа гёчмеге ихтияр бериле.

Мадина бай шагьар болмагъаны белгили. Мугьажирлер онда гёчгенде шагьарны экономика гьалы мекенли болмагъан. Шо да аз йимик, Ислам динге къаршы чыгъагъан гючлер бусурманлагъа экономика къамав этип токътай. Натижада Мадинагъа гелеген бары да мал токътала ва ерли адамланы гьалы авур бола.

Мадинаны бутпереслери ва оланы таъсири

Экинчи гюпге ерли къавумлу бутпереслер гире, олар бусурманланы уьстюнде болмагъан. Оланы бирлери ата-бабаларындан гелген динин къояйыкъмы-къоймайыкъмы деп шеклене, амма бусурманлагъа оьчлю болмагъан, оьзлер учун оланы душманлагъа санамагъан, яманлыкълар этмеге къарамагъан. Узакъ къалмай бу адамлар да гьакъ юрекден Ислам динни къабул эте. Шолай болса да, бу гюпню арасында да бир-нече адам янгы динге ва Мугьаммат Пайхаммаргъа ﷺ ачувлу къарай болгъан. Ичинден сюймесе де, олар ачыкъдан бусурманлагъа къаршы турмагъа болмайгъаны саялы, гьалгъа къыйышып, оьзлени юваш тутуп юрюген. Шо адамланы башында Абдуллагь ибн Убай болгъан.

Буасны къырыйында болгъан урушдан сонг, Авс ва Хазраж къавумлар бу адамны эки де къавумну башчысы этип, шону сайлама сюйген болгъан. Шондан алда олар бирт де оьзлеге ортакъ башчы болажакъ деп турмагъан ва шо гьакъда бир пикругъа гелмеген. Бу эки де къавум оьзлеге пача этип ону белгилеме ва башына таж салмагъа етишген заманда Мадинагъа Пайхаммар ﷺ геле ва бары да халкъ ону табилигине чыгъа. Убайны эсине гелеген кюйде Пайхаммар ﷺ ону гьакимликден къуру къойгъан ва шо саялы яшыртгъынлай ону гёрюп ярамайгъан болгъан. Тувулгъан гьал бутпереслеге динин юрютмеге ёл къоймайгъанны ва дюньялыкъ пайдасын тас этме болажагъын англагъанда, ол Бадрдагъы къазаватдан сонг Ислам динни къабул эте, тек юреги имансыз гьалда къала. Бусурманлагъа ва Пайхаммаргъа ﷺ ол даим пуршав этип тургъан. Башгъа къавумланы уллулары буса, ол гьакимликге гелсе, пайда гёрежекге умут булан, ону янын тутуп, ёлдаш болгъан ва къолдан гелеген яманлыкъны олар да этип тургъан. Бир онгайлыкъны да къутгъармай булар бусурманлагъа чатакъ салгъан, къаршы чыкъгъан ва олар кимлер экенин англап битмеген иманлылар да болгъан.

(Давамы гелеген номерде)

Адил Ибрагьимов