Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу
Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу
Мадинадагъы къаршы турув
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)
Имансыз маккалылар бусурманланы къыйыкъсытагъаны, олагъа зулму этегени гьакъда алда да язгъан эдик. Бусурманлар Мадинагъа гёчгенде бутпереслер намуссуз кюйде оланы уьйлерине чапгъын эте, малын тонай. Имансызлар терс къаравларындан чы нечик де арчылмай, гьатта бусурманлар оланы къолундан сыпкъырылып гетгенине, Мадинада ерлешме болгъанына бирден-бир ачувлана.
Къурайшитлер Мадинаны башчысына кагъыз яза
Гьижра этилгенче ансарланы башчысы болуп тургъан, о вакътилеге имангъа гелип битмеген Абдуллагь бин Убаййу бин Салюлге къурайшитлер кагъыз яза. Ерли адамлар ону айланасында биригип, оьзлеге башчы этме сюе болгъан. Шолай болма да болар эди, амма Пайхаммар ﷺ о якълагъа гёчгенде, халкъ муну артына тюше.
Гьасили, къурайшитлер Абдуллагь бин Убаййу бин Салюльге ва ону ёлдашларына кагъыз яза ва къатты кюйде булай билдире: «Сиз бизин къавумдашыбызны яшыргъансыз, шо саялы сиз огъар къаршы дав этежексиз яда къувалажакъсыз. Дагъы ёгъесе биз сизге къаршы чыгъарбыз, дав этип асгеригизни дагъытарбыз, къатынларыгъызны есирге аларбыз».
Абуллагь бин Убайй бу кагъызны къолуна алгъандокъ, маккалы бутпереслер буваргъанны этмеге уруна. Уьстевюне, ол оьзю де Пайхаммарны ﷺ гёрюп ярамай, неге тюгюл Мадинаны гьакимлигинден ол саялы къуру къалгъан деп ойлаша.
Болуп турагъан ишни гьакъында билгенде, Расулуллагь ﷺ ону булан ёлугъа ва: «Сиз къурайшитлени сёзлеринден бек къоркъдугъуз, амма олар сизге сиз сюймесни этмеге бажармас. Не эте, сиз яшларыгъызгъа ва агъа-инилеригизге къаршы дав этмеге сюемисиз?» – деп сорай.
Пайхаммарны ﷺ бу сёзлерин эшитгенде, Абдуллагь бин Убайй ва оьзге бутпереслер къаршы турувун къоюп тозулалар. Гьакъыкъатда мадиналы бутпереслени къатты ругьу болмагъан, терен ойлашма да бажармагъан. Амма ачыкъдан къаршы турма болмагъанда, Абдуллагь бин Убайй къурайшитлер булан яшыртгъын кюйде дыгъар байлап, гележекде оланы бир-бирине кисдирмеге къаст эте. Шо ишинде кёмек этмеге сююп, ону янына ягьудилер де къошула. Амма Пайхаммарны ﷺ терен гьакъылы душманланы бу отун гьар гезик басылтма бажара.
Бусурманланы Каабагъа гелмеге къоймас деген билдирив
Биразлардан Саад бин Муаз умра къылмакъ учун Маккагъа геле ва Умаййа бин Халяфны уьюнде токътай. Саад огъар: «Каабаны айланмакъ учун магъа бир имканлыкъ тапсана», – деп тилей. Тюшге таба булар уьйден чыгъа ва Абу Жагьлгъа къаршы бола. Ол Умаййа бин Халяфгъа: «Гьей Абу Сафван, бу кимдир сени булангъы?» – деп сорав бере. Ол: «Бу дюр Саад», – деп жавап бере. Шо заман Абу Жагьл огъар: «Мен гёреген кюйде, сен Макканы орамларында парахатына айланасан. Сиз чи динибизге арт бергенлени яшыргъансыз ва олагъа кёмек этежекбиз ва янын тутажакъбыз деп билдиргенсиз! Ант этип айтаман, эгер сен Абу Сафван булан бирче болмагъан эдинг буса, агьлюнге сав кюйде къайтмас эдинг!» – деген.
Саад огъар: «Аллагь ﷻ булан ант этемен, эгер сен магъа гьали пуршав этсенг, мен Мадинаны халкъына элтеген ёлну сагъа къыркъарман (демек, маккалылагъа Мадинадан оьтеген сатыв кериванланы ёлун бегетежек)!»
Къурайшитлер мугьажирлени къоркъутма къарай
Къурайшитлер бусурманлагъа шулай тапшурув булан элчи йибере: «Мадинагъа къачгъанбыз деп алданмагъыз, неге тюгюл биз о якълагъа гелип, уьйлеригизде къыражакъбыз сизин».
Бу бош къоркъутув болмагъан. Расулуллагь ﷺ къурайшитлени пышдырыкъларыны гьакъында мекенли биле ва олар не яманлыкъ этме де гьазир экенин англай. Шо саялы ол гечелер юхламай яда асгьабалары сакълайгъан заманда юхлай болгъан. «Ас-Сахих» деген жыйым асарында имам Муслим тапшургъан гьадисде Айша етишдирген булай сёзлер бар: «Бир гезик Мадинагъа гелген сонг Пайхаммар ﷺ гече юхламай эди ва магъа багъып: “Асгьабаларымны арасындан къаравуллама болагъан бир асил адам сама да табылса, бу гече юхлап болар эдим” – дегенде савутну авазын эшитдик. Пайхаммар ﷺ: “Бу кимдир?” – деп сорады. Ол адам: “Саад бин Абу Вакъкъасман” – деп жавап берди. Шо заман Пайхаммар ﷺ огъар: “Гечени бу вакътисинде не гелтирди сени мунда?” – деп сорады. Ол: “Мен Аллагьны Элчиси ﷺ саялы къоркъдум ва ону къаравуллама гелдим”, – деп жавапланды. Пайхаммар ﷺ ол саялы дуа этип, ятып юхлады».
Булай къаравул бир-нече гечеге тюгюл, узакъ замангъа салына. Айшадан булай етишген: «Расулуллагьны ﷺ гечелер къаравуллай эди, Есибизни шу аяты тюшюрюлмей туруп (маънасы): «…Аллагь ﷻ адамлардан (оланы яманлыгъындан) сакълажакъ сени…» («Аль-Маида» деген сура, 67-нчи аят). Шондан сонг Пайхаммар ﷺ яшынагъан еринден чыгъып: «Гьей адамлар, тозулугъуз, неге десе Къудратлы ва Уллу Аллагь ﷻ мени Оьз якълавуну тюбюне алгъан» (ат-Тирмизи), – деп билдирди».
Амма къоркъунчлукъ янгыз Пайхаммаргъа ﷺ тюгюл, бары да бусурманлагъа тие эди. Убайй бин Кааб булай айтгъан деп билдириле: «Пайхаммар ﷺ ва ону асгьабалары Мадинагъа гелип, ансарлар олагъа якълав бергенде, бары да араплар олагъа къаршы чыкъды ва бусурманлар ятагъанда да, турагъанда да савутундан айрылмай эди».
Дав этмеге деп ихтияр алыв
Мадинадагъы бары да бусурманланы бар-барлыгъына бу къоркъунчлу гьалда ва къурайшитлер оьзлени терс юрюшюнден ва оьжетли ёлундан къайтмажагъы англашылгъанда, Яратгъаныбыз иманы барлагъа дав этмеге ихтияр бере, борч этмесе де. Есибиз Аллагь ﷻ шо гьакъда Къуръанда булай айта (маънасы): «Адилсизлик гёргенлеге (бусурманлагъа) къаршылыкъ билдирип дав этмеге яратыла (ихтиярларын якъламакъ учун). Гьакъ кюйде, Аллагь ﷻ олагъа (шо ишинде) кёмек этмеге бажара» («Аль-Гьаж» деген сура, 39-нчу аят).
Шо ёрукъдагъы оьзге аятланы арасында бу аят гёрсетеген кюйде, бусурманлар къыйыкъсытывгъа къаршы турмакъ ва Есибизни буйрукъларын кютмек учун оьрде эсгерилген ихтияр булан пайдаланма бола. Аллагьутаала шо гьакъда булай айта (маънасы): «Эгер Биз оланы (бусурманланы) ер юзюнде бек этсек (душманланы утмакъ булан), олар (толу кюйде) намаз къылажакъ, секет чыгъаражакъ, яхшылыкъгъа чакъыражакъ ва яманлыкъдан аман сакълажакъ. Бары да ишлени натижасы буса – Аллагьда ﷻ» («Аль-Гьаж» деген сура, 41-нчи аят).
Шону яшавгъа чыгъармакъ учун Расулуллагь ﷺ эки план къура.
Биринчиси: къурайшитлени кериван ёлларыны ювукъ арасында, олай да Макканы ва Мадинаны ёл боюнда яшайгъан къавумлар булан къурдашлыкъ гьакъда яда бир-биревге дав этмесге дыгъарлар байлав.
Экинчиси: шо ёллар оьтеген бойлагъа савутлангъан адамланы токътамай бакъдырмакъ.
Гёз алгъа тутулгъан бу эки де планны яшавгъа чыгъармакъ учун, бусурманлар гертиден де жагь кюйде гьаракат этмеге башлай. Шолайлыкъ булан, бусурманлар Мадинадан савутлангъан бёлюклер йиберип, Маккагъа барагъан ёлда болуп турагъан ишлени тергевню тюбюнде сакълай. Шо бойда яшайгъан къавумлар булан ювукъ аралыкълар тутмагъа да къарай. Булайлыкъ булан бусурманлар Мадинада яшайгъан бутпереслеге ва ягьудилеге, олай да гёчюп яшайгъан арап къавумлагъа оьзлени гючюн гёрсете, алда йимик осал тюгюлюн билдире. Ондан къайры, бусурманлар Маккада яшайгъан бутпереслер оьзлеге не яманлыкъ этме сюйсе де, башлап ойлашып къарасын, арты яхшы болмасны гёрсете.
(Давамы гелеген номерде)
