Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Гьаким ибн Хизам
Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Гьаким ибн Хизам
Каабада тувгъан адам
«Гьакъ кюйде, Маккада оьзлени бутперес деп санамасдай, мен бек абур этеген дёрт адам бар. Олар Ислам динни къабул этгенни мен бек сюемен… Оланы бириси Гьаким ибн Хизам» (Мугьаммат Пайхаммарны ﷺ сёзлери).
Тарихи маълуматлагъа гёре, Каабаны ичинде тувгъан шо биргине-бир адам болгъан.
Ол тувгъан кюйню хабары шулай. Бир гезик ону анасы, оьзге тиштайпалар булан Каабаны ичине гирип, ону ювукъдан гёрмеге сюйген болгъан. Шо гюн пелен агьвалат булан байлавлу болуп Кааба ачылгъан болгъан. Каабаны ичинде буса, айлы къатынны яш табагъан мюгьлети геле ва ол шондан чыкъмагъа гьалы къалмай.
Ону гёнден этилген яйывгъа ятдыра ва узакъ къалмай ол шонда яш таба. Шо яш – Гьаким ибн Хизам ибн Хувайлид болгъан. Бу адам бусурманланы анасы Хадижа бинт Хувайлидни зукъариси болгъан (ону атасы Хадижаны анасыны уланкъардашы).
Гьаким ибн Хизам бырынгъы ва айтылгъан, гьюрметли ва хыйлы байлыкълагъа еслик этеген агьлюде оьсген.
Шону булан бирче Гьаким гьакъыллы, терен ойлашып бажарагъан ва инанмагъа ярайгъан адам болгъан. Шо хасиятлары саялы, ватандашлары ону ёлбашчы этип белгилей, дин адатланы кютегенлеге, къыйынлы гьалгъа тюшгенлеге кёмек этмек учун жаваплы эте.
Ол оьзюню харжын чыгъартып, Сыйлы Уьй – Каабагъа – гелип, кериванындан артда къалгъанлагъа жагьилийяны заманында (Ислам дин гелгенчеги алдын вакъти) кёмек эте болгъан.
Пайхаммар ﷺ булангъы къурдашлыкъ
Гьаким алдан берли, пайхаммарлыкъ берилгенче де алдын, Мугьамматны ﷺ къурдашы болгъан. Гьаким беш йылгъа Пайхаммардан ﷺ уллу болгъангъа да къарамайлы, огъар къатнамагъа, кёп сююп ону булан сапаргъа чыкъмагъа ва бош заманын ону булан йибермеге бек сюе болгъан. Расулуллагь ﷺ да Гьакимге лап шолай янаша болгъан.
Олар бир-бирине къардаш болгъанда буса, арасындагъы къурдашлыкъ дагъыдан дагъы ювукъ бола. Демек, Пайхаммар ﷺ Гьакимни къардашы Хадижа булан уьйленген сонг.
Гьакимни Пайхаммар ﷺ булан булай тыгъыс къатнаву болгъанны билген сонг, ол адам Ислам динни янгыз Макка бусурманланы къолуна тюшген сонг алгъанны билсек, тамаша тиер. Нечакъы ювукъ къардашлар болгъан буса да, Гьаким бусурманлыкъны пайхаммарлыкъ берилген сонг, 20 йыл гетип къабул эте.
Ойлашып къараса, гькъылы дурус ва Пайхаммар ﷺ булан къурдашлыкъ юрютген Гьаким ибн Хизам йимик адам, Ислам динге гелген, Аллагьгъа ﷻ инангъан, Пайхаммарны ﷺ ёлун къабул этген лап биринчи инсанлардан болмагъа герек эди.
Амма бары да иш Есибиз Аллагьны ﷻ къадарына гёре бола.
Сонг-сонг Гьаким ибн Хизам Гьакъыкъатгъа мюкюр болмай, гьакъ ёлгъа тюшмей булай узакъ къалгъанына, биз йимик, оьзю де тамаша бола болгъан.
Пайхаммарлыкъ берилген сонг, 20 йыл гетип гьакъ ёлну къабул этив
Дюньяланы Есине ва Ону кёп сюеген Пайхаммарына ﷺ инанып, гьакъыкъатны татувун сезген сонг, Гьаким алда яшагъан яшавуна аччы кюйде гьёкюнмеге башлай. Къурдашлыкъ юрютюп тургъан адамны атына яла яба болгъан саялы ол гьакъ юрекден гьёкюне.
Бир гезик йылап турагъанын гёрюп, ону уланы:
– Гьей, атам, неге мунчакъы пашмансан? – деп сорай.
– Алда яшагъан яшавумдагъы бары да зат талчыкъдыра мени, – деп Гьаким жавап бере. – Аслусу Ислам динни геч къабул этдим. Шо саялы яхшы ишлер этивде мен оьзгелерден шайлы артда къалдым. Гьатта дюньядагъа бары да алтынны харжласам да, къутгъарылгъанны мен къайтармасман. Экинчилей, Бадрдагъы ва Ухуддагъы давларда Есибиз мени сав къойду. Шо заман мен оьз-оьзюме: “Аллагьны Элчисине ﷺ этеген къаршы давунда къурайшитлеге дагъы кёмек этмесмен ва Маккадан ари чыкъмасман”, – дедим. Амма мени гючден къурайшитлеге кёмек этдиртди. Уьчюнчюлей, гьакъ динни къабул этермен деген гьар гезигимде мен чагъы уллу ва абурлу къурайшитлеге къарай эдим, олар буса, авамлыкъны адатларын юрюте эди. Мен олардан уьлгю алмагъа ва олар этегенни этмеге къарай эдим… Огь, мен шолар этегенни этмей эдим буса, не бар эди! Балам, пашман болмай нечик бола дагъы?!
Пайхаммар ﷺ оьзю де, терен гьакъыллы ва ойлашып бажарагъан Гьакимге къарап, ол Гьакъыкъатны къабул этмейгенине тамаша бола болгъан.
Пайхаммарны ﷺ Маккагъа гиривю
Макканы къолгъа алажакъ гюнню алдындагъы гечесинде Пайхаммар ﷺ асгьабаларына булай деген:
– Гьакъ кюйде, Маккада оьзлени бутперес деп санамасдай, мен бек абур этеген дёрт адам бар. Олар Ислам динни къабул этгенни мен бек сюемен.
Асгьабалар:
– Гьей, Пайхаммар ﷺ, кимлердир шолар? – деп сорай.
Ол:
– Шолар дюр Аттаб ибн Асйад, Жубайр ибн Мутам, Гьаким ибн Хизам ва Сухайл ибн Амр, – деп англата.
Аллагьгъа ﷻ макътав болсун, шолар барысы да гьакъ ёлну къабул эте.
Маккагъа гиргенде Пайхаммар ﷺ Гьаким ибн Хизамгъа асил кюйде янашмагъа сюе. Шо саялы ол оьзюню чавушуна (глашатай) шулай деп билдирмеге буюра:
– Аллагьдан ﷻ къайры дагъы худай ёкъгъа ва Ону ёлдашы да ёгъуна, олай да Мугьаммат – Ону къулу ва Элчиси экенге шагьат этеген адам къоркъунчсуз гьалда…
– Каабаны янында да болуп, савутун къойгъан адам да къоркъунчсуз гьалда…
– Эшиклерин ябып, уьйлеринде яшынгъан адамлар да къоркъунчсуз гьалда…
– Абу Суфьянны уьюнде яшынгъан адам да къоркъунчсуз гьалда…
– Гьаким ибн Хизамны уьюнде яшынгъан адам да къоркъунчсуз гьалда…
Гьаким ибн Хизамны уью Макканы тёбен янында, Абу Суфьянны уью буса – оьр янында болгъан.
Гьаким къутгъарылгъанны къайтармагъа гьаракат эте
Гьаким бутперес инанывларындан чайылажакъгъа, терс ишлерин тюзлежекге ва Пайхаммаргъа ﷺ къаршы этген давунда чыгъартгъан харжын кёп къадар къайтаражакъгъа оьз-оьзюне ант эте.
Ол берген сёзюне амин тура ва сёзюн оьр даражада яшавгъа чыгъарма бажара…
Гьакимни жыйынлар оьтгереген бырынгъы ва тарих якъдан къыйматлы уью болгъан. Онда къурайшитлер оьзлени жыйынларын ва ёлугъувларын оьтгерип тургъан. Олай да, къавумну уллулары мунда жыйылып, Пайхаммаргъа ﷺ къаршы не яманлыкъ этейик деп пикру алышдыра болгъан.
Гьаким ибн Хизам болгъан бу бары да ишлени эсинден тайдырмагъа, оьтген къарангъы вакътини унутмагъа къаст этген. Гьаким шо уьйню 100 минг дирхемге сатгъанда, бир жагьил къурайшит адам огъар:
– Агъай, сен къурайшитлени тарихи оьктемлигин сатдынг, – деген.
Гьаким огъар:
– Балам, бирт де тюгюл! Бары да тарихи оьктемликлени орнунда янгыз асиллик къалгъан. Мен бу уьйню сатып, гелген акъчагъа оьзюм учун женнетде уьй алмагъа, Есибизни разилигин къазанмагъа сюемен, – деп англатгъан.
Гьаким ибн Хизам гьаж къылгъан сонг, къурбан гьисапда гёзел кюйде онгарылгъан, багьалы шаршавлар булан безендирилген юз тюе соя ва этин бары да гьажатлылагъа оьлеше.
Бирдагъы керен гьаж къылагъанда, ол Арапа тавгъа оьзюню юз къулу булан гётериле. Оланы гьарисини бойнунда гюмюш юзюк болгъан ва шонда: «Яратгъаныбыз учун, Гьаким ибн Хизам булан азат этилинген», – деп язылгъан.
Дагъы гезик гьаж къылагъанда ол оьзю булан бир минг къой алып геле ва Мина деген долда шо малланы къурбан этип соя ва бары да гьажатлыланы ашата.
Берген сёзюне амин турув
Хунайнны янында болгъан къазаватдан сонг Гьаким ибн Хузам Пайхаммардан ﷺ оьзюне пай (трофей) бермекни тилей ва шону ала. Шондан сонг, ол дагъы да тилей ва Пайхаммар ﷺ тилевге гёре бере. Болгъан ишден сонг Пайхаммар ﷺ огъар:
– Гьей, Гьаким, бу бары да мал – гьар ким учун да сюйкюмлю савгъат. Ичинде сутурлугъу ёкъ кюйде шону алгъан гиши берекетли болур, сутур кюйде алса, берекетсиз къалыр. Ол даим ашайгъан ва тоюп болмайгъангъа ошар. Береген къол, алагъан къолдан эсе яхшы экени белгили, – деген.
Пайхаммардан ﷺ бу сёзлени эшитгенде, Гьаким ибн Хизам:
– Гьей, Аллагьны Элчиси ﷺ, сени пайхаммар этип йибергенни аты булан ант этемен, сенден сонг мен бирт де биревден де бир зат да тилемежекмен. Олай да, мен оьлгенче биревден бир зат да алмажакъман, – деп токъташдыра.
Гьаким берген бу сёзюнден тайышмай, оьр даражада айтгъан кююнде эте.
Абу Бакрны девюрюнде огъар тийишли пай гёрсетиле ва бусурман хазнадан акъча алмакъ учун ону кёп керенлер чакъыра. Амма Гьаким оьзюне берилеген малны бирт де алмагъан.
Бусурманланы халипасы болгъанда Умар аль-Фарукъ да огъар кёп керенлер пайын алмагъа чакъыргъан, тек ол бирт де бир зат да алмагъан.
Муна шолай, лап оьлгенчеге Гьаким биревден де бир зат да алмагъан.
Адил Ибрагьимов
