Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу
Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу
Динге ачыкъдан чакъырыв ва ону натижалары
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)
Ажайып жагь ва гьаракатчы хасияты булангъы Умаргъа Макканы халкъы айрыча гьюрмет эте болгъан. Ол Аллагьны ﷻ динин къабул этгенлик бутпереслеге бек яман тие, олар оьзлени эсгик этгендей гёре, Пайхаммарны ﷺ асгьабалары буса, ажайып сююне ва оьзлеге аркъа таяв болду деп гьисап эте.
Ибн Аббас булай хабарлай: «Бир гезик мен Умар бин аль-Хаттабгъа: “Неге сагъа аль-Фарукъ («айырып болагъан», демек ялгъанны гертиден айырып болагъан) деген ат такъгъан?” – деп сорадым. Ол магъа: “Гьамза динни менден уьч гюн алда къабул этген”, – деди. Сонг бусурманлыкъны къабул этген кюйню хабарлады ва артда: “Ислам динге гелгенде мен: «Гьей Расулуллагь ﷺ, биз Ислам динни оьлсек де, сав къалсакъ да юрютмейбизми дагъы?» – деп сорадым. Ол магъа: «Озокъда! Жаныбызны Еси булан ант этемен, олсегиз де, сав къалсагъыз да, сиз Гьакъыкъатны ёлун юрютесиз», – деди. Мен: «Олай буса, не учун яшынабыз? Сени Гьакъыкъат булан йибергенни аты булан ант этемен, биз арагъа чагъажакъбыз!» – дедим. Сонг биз эки сыдра болуп чыкъдыкъ. Сыдраны бирисин Гьамза чыгъартды, башгъасын, ишлейген тирменни авазы булангъысын, мен чыгъартдым ва биз барыбыз да Каабагъа ювукъ гелдик. Онда къурайшитлер мени де, Гьамзаны да гёрдю. Бирт де булай талчыкъмагъан кюйде, гёргени оланы пашман этди. Шо гюн Пайхаммар ﷺ магъа аль-Фарукъ деп ат берди”, – деп баянлыкъ этди».
Ибн Масуд айтгъан бу хабар да бар: «Умар Ислам динни къабул этмей туруп, биз Каабаны янында намаз къылмагъа болмай эдик». Сухайб бин Синан ар-Руми булай деген: «Умар Ислам динни къабул этген сонг, бу динге чакъырыв ва шогъар гёре юрюв ачыкъдан этилеген болду. Биз буса, Каабаны айланасында олтура ва ону айланып да чыгъа эдик ва бизин къыйыкъсытагъанлардан адиллик талап эте эдик ва олар намусубузгъа тиегенде, шолагъа гёре къайтарышын гёрсете эдик».
Къурайшитлер Пайхаммаргъа ﷺ этген таклиф
Ислам динни Гьамза бин Абд аль-Мутталиб ва Умар бин аль-Хаттаб йимик, булай ажайып абурлу эки адам къабул этген сонг, кёк булутлардан ачыла ва сюйген кюйде бусурманланы гьызарлап, къыйнап тургъан бутпереслер шайлы сейир бола. Олар Пайхаммар ﷺ булан дыгъар байлама сюе. Шогъар гёре, Пайхаммар ﷺ динге чакъырывун къойса, огъар не сюйсе бережек бола. Амалсыз олар, сав дюнья да динге чакъырывну бир бёлюгюне де тенг гелмейгенни не билсин?! Озокъда, олар мурадына етишмеге болмай.
Бир гезик Пайхаммар ﷺ янгызлыкъда Каабаны къырыйында олтуруп турагъанда, къурайшитлени уллусу саналагъан Утба бин Рабиа булай айтгъан болгъан: «Гьей къурайшитлер, Мугьамматны ﷺ янына барсам нечик болар? Мен ону булан лакъыр этейим ва ону-муну таклиф этейим: балики, бир-бир таклифлерибизни къабул этер ва ол сюйгенни берербиз, шолайлыкъ булан бизин парахат къояр». Бу сёзлер Гьамза Ислам динни къабул этген сонг айтыла ва къурайшитлер бусурманланы санаву артып тербейгенни гёре. О сёзлеге къурайшитлер: «Гьей Абуль-Валид, озокъда, бар ва шону булан лакъыр эт!» – дей.
Утба Пайхаммарны ﷺ янына барып, ону къырыйында олтура ва булай деп башлай: «Гьей агъамны уланы, къардашланы арасында нечик абурлу экенингни ва нечик гьюрметли тухумдан экенингни яхшы билесен, тек къавумунга сен гелтирген иш оланы бир-биринден айыргъан! Оланы къаравларын гьакъылсыз деп санайсан, оланы худайларын ва динин ер этесен ва оланы ата-бабаларын имансыз деп белгилейсен. Энни магъа тынглап къара. Мен сагъа бир-бир затланы таклиф этейим, сен буса ойлашып къарарсан ва, балики, шолардан бирлерин къабул этерсен».
Расулуллагь ﷺ огъар: «Гьей Абуль-Валид, сёйле, тынглайман», – дей. Ол буса, сёзюн булай узата: «Гьей агъамны уланы, эгер гелтирген ишинг булан сен байлыкъ къазанма сюе бусанг, биз сагъа шонча акъча жыярбыз, гьатта бизден лап бай сен болажакъсан; эгер абурлукъ сюе бусанг, биз сени алгъа чыгъартарбыз ва сен разилик бермей туруп, бир масъаланы да чечмесбиз; эгер гьакимлик сюе бусанг, ёлбашчыбыз этип белгилербиз сени. Амма гёзюнге гёрюнеген сагъа ачувлу жин геле ва шондан къутулуп болмай бусанг, биз акъчабызны къызгъанмасбыз ва сени шондан азат этербиз, неге десе бир-бирде адамны сав этгенче ону жин елейген гезиклер бола».
Къуръанны ярыгъы лап къарангы юрекге де етишмеге бола
Утба сёзюн битдиргенде, Пайхаммар ﷺ огъар: «Гьей Абуль-Валид, битдингми айтып?» – деп сорай. Ол: «Битдим», – дей. Пайхаммар ﷺ: «Энни магъа да тынгла», – дей. Ол: «Айт, тынглайым», – деп рази бола. Расулуллагь ﷺ огъар булай айта («Фуссилят» деген сураны биринчи аятларына этилген баянлыкъны маънасы): «(шу дюньядагъыланы барысына да) Рагьмулу ва (Къыямат гюн янгыз имангъа гелгенлени) Гечеген Аллагьны ﷻ аты булан. Ха Мим (бу гьарпланы маънасын янгыз Есибиз биле). Къуръан Рагьмулудан ва Гечегенден (Аллагьдан ﷻ) тюшюрюлген. Бу Китапны аятлары мекенли кюйде англата (ялгъанны гертиден айыра). Арап тилде язылгъан бу Къуръан билеген адамлагъа (аятланы маънасын) англашыла. Къуръан – шат хабар ва алданокъ къорув, амма адамланы кёбюсю арт бере ва эшитмей (гьакъыкъатны). Ва имансызлар (Пайхаммаргъа ﷺ): “Сен чакъырагъангъа бизин юреклерибиз ябылгъан. Бизин къулакъларыбыз чынакъ ва бизин де, сени де арабызда – бару бар (бир-бирибизни англамагъа къоймайгъан)…” – деп айта».
Бу аятланы эшитгенде Утба токътай. Къолларын артына да салып, ол тынглап тура. Сужданы гьакъында айтылагъан аятгъа етишгенде, Пайхаммар ﷺ сужда да этип: «Гьей Абуль-Валид, сен мен айтагъанны эшитдинг, энни оьзюнг билеген кюйде этмеге боласан», – дей.
Утба ёлдашларыны янына гелгенде, олар бир-бирине къарап: «Абуль-Валидни бизден гетегенде сыпаты башгъа эди», – дей.
Оланы янында олтургъанда, олар огъар: «Гьей Абуль-Валид, не болду лакъырынг?» – деп сорай. Ол гёргенин айта: «Мен эшитген сёзлени, Каабаны Еси булан ант этемен, гьали болгъунча бирт де эшитмегенмен! Шолар шиъру, сигьру ва гележекни билдиреген сёзлер тюгюл! Гьей къурайшитлер, магъа тынглагъыз, толу жаваплыкъ булан айтаман сизге: ол адамгъа сюеген ишин юрютмеге къоюгъуз ва тиймегиз огъар, неге десе мен эшитген ону сёзлеринде уллу гьакъыл бар! Эгер ол башгъа араплагъа утдурса, сиз ондан оланы къоллары булан азат этилежексиз; эгер ол башгъа арапланы оьзюне таби этсе, сиз ону булан гьакимликге етишежексиз, гючлю болажакъсыз ва адамланы арасында лап насипли болажакъсыз!» Олар бугъар: «Гьей Абуль-Валид, сёзлери булан ол сагъа сигьру этген!» – деп билдире. Ол буса, сёзюн булай узата: «Мен сизге ону гьакъындагъы оьз пикрумну айтдым, сиз буса, сюйген кюйде этмеге боласыз».
Бу хабарны башгъа риваятында айтылагъан кюйде, Утба Пайхаммаргъа ﷺ ол Есибизни шу сёзлерине етишгенче тынглагъан (баянлыкъны маънасы): «Амма олар (Макканы халкъы шондан сонг) рази болмаса (имангъа гелмеге), сен айт (олагъа): “Мен сизге билдиремен (болажакъ затны гьакъында), адитлеге ва самудянлагъа (болгъан) йимик такъсыр болажагъын”» («Фуссилят» деген сура, 13-нчю аят).
Бу сёзлени эшитгенде Утба къоркъгъанлыгъындан эре туруп, Пайхаммарны ﷺ авзун къолу булан ябып: «Аллагь ﷻ ва къардашлыкъ аралыкълар булан тилеймен!» – дей, шолайлыкъ гертиден де болажакъдан къоркъуп.
(Давамы гелеген номерде)
