Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Абу ад-Дарда
Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Абу ад-Дарда
Гюн къатгъанда Абу адДарда уьюнден чыгъып, къапесеге багъып бакъдырыла. Ясрибни бары да орамлары Мугьаммат Пайхаммарны ﷺ асгьабаларындан тола – олар Бадр деген къазаватдан гери къайта болгъан.
Бусурман асгерни алдында есирге алынгъан къурайшитлер юрюй. Абу ад-Дарда уьюне къайтып гелегенлеге багъып чыгъа ва Хазраж къавумлу бир уланны янына гелип, Абдуллагь ибн Раваханы гьакъында сораша. Уланъяш огъар:
– Ол адам урушда бек къоччакъ кюйде ябушду ва эсен-аман къайтды, – деп англата. Хазраж къавумлу улан Абдуллагь ибн Раваханы гьакъында оьзюне берилген соравгъа бирт де тамаша болмай. Бу эки де адам бирбирине бек ювукъ экенни бары да халкъгъа белгили болгъан. Абу адДарда жагьилияны вакътисинден тутуп (Ислам дин яйылмагъа башлагъанча) Абдуллагь ибн Раваха булан этилген къардашлар (названый брат) гьисаплана гелген.
Ибн Раваха бусурманлыкъны къабул эте, Абу ад-Дарда буса, янгы динге къошулмай. Амма шогъар да къарамайлы, оланы ювукълугъу уьзюлмей, олар бир-бирине байлавлу кюйде къала. Абдуллагь ибн Раваха къурдашына къатнай ва гьар ёлукъгъанда огъар динни къабул этмекни гьакъында айта, насигьат эте болгъан. Абу ад-Дарда къапесеге гелип, бийик шанжалгъа да олтуруп, сатыв-алывун юрютмеге уруна. Шо мюгьлетде Абдуллагь ибн Раваха, ойлашгъанын яшавгъа чыгъармагъа деп къатты тутуп, къурдашыны уьюне багъып бара болгъан. Ад-Дарданы уьюне етишгенде, ол ону эшиги ачылгъанны ва абзарында къурдашыны къатыны айланагъанны гёре. Абдуллагь ибн Раваха огъар:
– Гьей, Умм ад-Дарда, уьюнге яхшылыкъ болсун! – дей.
– Абу ад-Дарданы къардашы, сагъа да яхшылыкъ болсун, – деп ол да жавап бере.
– Абу ад-Дарда къайда? – Ол ишине гетген, бираздан гелмеге герек.
– Гирмеге яраймы? – деп Абдуллагь сорай.
– Ярай, гир, къонакъ бол, – деп Умм ад-Дарда ону уьйге чакъыра. Сонг ол оьзюню ич уьюне гире ва уьй къуллукъларына гирише ва яшланы гьайын эте. Абдуллагь ибн Раваха буса, Абу ад-Дарда ташсурат (идол) салгъан къырыйындагъы уьюне гирип, оьзю булан алып гелген чёкюч булан ону бузмагъа башлай ва шону увата туруп:
– Аллагьгъа ﷻ ёлдаш гьисапда къошулагъан бары да зат, гьакъ кюйде – ялгъан, Аллагьгъа ﷻ ёлдаш гьисапда къошулагъан бары да зат, гьакъ кюйде – ялгъан, – дей. Шолайлыкъ булан, Абу адДарданы уьюндеги шо ташсуратны сындырып-уватып битгенде Абдуллагь оьз уьюне кайта. Къонагъы гетген сонг, уьюне гирип, гесек-гесек этилген ташсуратын гёрюп, Умм ад-Дарда гьайран кюйде тамаша бола ва бетин токъалай туруп:
– Гьей, ибн Раваха, сен мени дагъытдынг!.. Сен мени дагъытдынг!.. – деп оьпкелей. Узакъ къалмай Абу ад-Дарда ожагъына геле ва ташсурат бар уьйню посагъасыны алдында къатыны олтуруп турагъанны гёре. Ол эрине къоркъа туруп къарай.
– Не иш болгъан? – деп Абу адДарда къатынына сорай.
– Сен ёкъда къардашынг Абдуллагь ибн Раваха гелген эди, – деп ол англата.
– Ташсуратгъа ол не этгенни энни оьзюнг къарамагъа боласан. Абу ад-Дарда уьюндеги ташсурат бар ерге къарагъанда шо уватылгъан таш гесеклеге айлангъанны гёре. Бек ачувланып, ол Равахадан оьч алмагъа токъташа. Амма ону гьалеклиги узакъгъа чыдамай, тез тая. Болгъан ишге ойлаша туруп, ол:
– Эгер шо ташсуратда яхшылыкъ болгъан эди буса, ол оьзоьзюн аман сакълар эди, – деген гьукмугъа геле. Шолай ойгъа гелген сонг, ол Абдуллагь ибн Раваханы уьюне барып, сонг олар экиси де Пайхаммаргъа ﷺ бакъдырыла. Шонда Абу ад-Дарда Ислам динни къабул этегенин билдире. Абу ад-Дарда гьакъ юреги булан бусурманлыкъны къабул эте, Есибиз Аллагь ﷻ гёрсетген ёлгъа тюшюне ва Пайхаммарны ﷺ асгьабалырындан бола. Дин ёлну танглагъанда бу адам дюньялыкъны артгъа теберип, билим алывгъа бютюнлей къуршала. Абу ад-Дарда Къуръан охувгъа ва ону уьйренивюне хыйлы заманын багъышлай ва аятланы гёнгюнден уьйрене, оланы маънасына ойлаша. Сатыв-алыв ибадатгъа ва муъминлени мажлислеринде ортакъчылыкъ этмеге пуршав этегенни гьис этгендокъ, ол бирт де шекленмей шо ишни къоя. Умар аль-Фарукъ халипа болгъан заманда ол Абу ад-Дарданы ёлбашчылыкъ этмек учун Шамгъа йибермеге сюе болгъан, тек ол тилевню гери ура.
Умар тилевюн къайтарып-къайтарып айтагъанда, Абу ад-Дарда огъар: – Эгер сен мени олагъа Къуръан охумагъа уьйретмек ва Пайхаммарны ﷺ сюннетине тюшюнмек учун йибере бусанг, мен гьазирмен, – деген. Шо сёзлер Умарны кепине геле ва Абу ад-Дарда Дамаск шагьаргъа гете. Ерине гелгенде ол мундагъы халкъ дюньягъа берилгенликни, байлыкъны артындан чабагъанны гёре. Шолайлыкъ ону бек къоркъутду ва ол халкъны межитге чакъыра. Адамлар жыйылгъанда, Абу ад-Дарда оланы алдында туруп, булай сёйлей:
– Гьей, Дамаскны халкъы! Сиз бизин дин къардашларыгъыссыз ва хоншуларсыз. Душман булангъы давда сиз бизге ёлдашларсыз. Гьей, Дамаскны халкъы! Магъа къурдашгъа йимик янашмагъа ва мен айтагъангъа къулакъ асмагъа сизге не зат четим эте? Магъа сизден бир зат да тарыкъ тюгюл. Мен сизге ёравлар беремен, мени харжларымны буса башгъалар тёлей. Алимлерибиз бара-бара оьле туруп аз бола, авамлар буса охумагъа сюймей. Есибиз Аллагь ﷻ сизге олай да бережекни артындан чабасыз, буюрулгъан затны буса гьис этмейсиз. Ютуп болмажакъ затны топлайгъаныгъызны гёремен. Яшамажакъ ерлер къурагъаныгъызны да билемен! Етишип болмасгъа умут этегенигиз де гьакъ! Сизден алда сизин йимик яшайгъан халкълар болгъан, тек олар хумгъа айлангъан... Жыйылгъанлар барысы да йылап йиберип, оланы агьы межитден тышда да эшитиле болгъан. Шо гюнден тутуп Абу ад-Дарда Дамаск шагьардагъы бары да жыйынларда ортакъчылыкъ этмеге ва базарлагъа юрюмеге башлай. Ол гьар чола гелеген имканлыкъдан пайдаланып, берилеген соравлагъа жавап къайтара, билимсизлени уьйрете, ишсюймеслени гьаракат этмеге чакъыра болгъан. Бир гезик Абу ад-Дарда орамда жыйылгъан халкъ пеленче биревге яхшы кюйде урушуп, сонг ону токъаламагъа башлагъанын гёре. Ювукъ гелип, Абу ад-Дарда болгъан ишни гьакъында слорай.
Адамлар:
– Бу инсан уллу гюнагь иш этген, – деп англата. Абу ад-Дарда жыйылгъанлагъа:
– Бу адам терен къуюгъа тюшген эди буса, сиз ону чыгъартармы эдигиз? – деп сорав бере.
– Озокъда, чыгъартар эдик, – дей олар. – Сиз огъар урушмагъыз ва токъаламагъыз, – дей олагъа Абу ад-Дарда, – насигьатлы сёз айтыгъыз ва тюз ёлгъа бакъдырыгъыз. Шо кюйдеги уллу гюнагь этмекден сизин сакълагъаны саялы Аллагьгъа ﷻ шюкюрлюк этигиз. – Не эте, сен ону гёрюп ярамаймысан дагъы? – деп адамлар сорав бере. – Мен ол этген ишни гёрюп ярамайман. Эгер де гюнагь ишлерин къойса, ол магъа къардашым йимик болур, – деп Абу ад-Дарда англата. Шо сёзлени эшитгенде, гюнагьлы адам агь уруп йылап йибере ва этген ишине гьёкюнюп, товбагъа тюше. Абу ад-Дарда Дамаск шагьарда яшайгъанда ону янына Муавия ибн Абу Суфьян гелип, Язид дейген уланына ону къызын гелеше. Амма Абу ад-Дарда къызын Муавияны уланына эрге бермей, яхшы къылыкълы, иманы къатты башгъа бир простой улангъа бере. Неге ол шолай этген деп сорагъанда, Абу ад-Дарда булай жавап берген:
– Шолайлыкъ булан мен къызыма янгыз яхшылыкъ ёрадым, – дей ол.
– Олай нечик болагъан зат? – деп адамлар дагъы да сорай.
– Къуллар толгъан бай уьйде къызым яшаса ва бош турса, ону дини нечик болур дагъы? – деп Абу ад-Дарда гьалны англата. Абу ад-Дарда Шамда турагъан вакътиде о якълагъа бусурманланы халипасы Умар ибн аль-Хаттаб t гелген болгъан. Абу ад-Дарданы гёрмек учун ахшам вакъти ол ону уьюне бара. Эшигин тебергенде, ону уьстюнде кирит яда тогъас ёкъну гьис эте. Умар къап-къарангы уьйге гиргенде, Абу ад-Дарда ону алдына чыгъып, къаршылап, яннавурунда олтурта. Бир-бирин гёрмейген кюйдеги къарангылыкъда олар экиси де алгъасамай лакъыр этмеге башлай. Абу ад-Дарданы тёшегини къырыйында олтургъан Умар халипа t ону оруну бек къатты, ювургъаны буса о якълардагъы сувукълардан сакъламасдай юкъкъа болгъанын англай. Бек тамаша болгъан Умар халипа:
– Аллагь ﷻ сагъа языкъсынсын! Мен сагъа харж йибермегенми эдим? – деп сорай. Абу ад-Дарда шо сёзлеге булай жаваплана:
– Гьей, Умар, бизге Пайхаммар ﷺ хабарлагъан гьадисни унутгъанмысан?
– Къайсын айтасан? – деп ол сорай. Абу ад-Дарда арты булан узата: – Ол бизге: «Гьаригизни дюньялыкъ яхшылыкълары атлыны югю йимик болсун», – деп айтмадымы дагъы? – Айтгъан эди, эсимде бар.
– Гьей, Умар, шондан сонг биз не этдик дагъы? Шо сёзлерден сонг Умар да t, Абу ад-Дарда да эртен болгъанча йылап чыкъгъанлар. Дамаскда тургъан чакъы вакътини ичинде Абу ад-Дарда ерли халкъны Къуръангъа уьйретмеге, къылыкъларын яхшылашдырмакъ учун ваъза-насигьат этивюн бир гюнге де къоймагъан, лап ажжалы гелгенче. Авруп оьлмеге аз заман къалгъанда, ёлдашлары гелип:
– Не затгъа кант этесен? – деп сорагъан огъар.
– Этилген гюнагьларыма, – деп ол жавап берген.
– Сюегенинг бармы?
– Есим менден гечгенни сюемен. Шондан сонг, ол жаны чыкъгъанча шагьадатны сёзлерин такрарлап тургъан.
АДИЛ ИБРАГЬИМОВ
