Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Сурака ибн Малик
Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Сурака ибн Малик
Перс императорну билезигине ес болгъан бедуин
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)
«Гьей Сурака, хосройну (Персияны башчысы) билезигин такъсанг, нечик гёрюнежексен?» (Мугьаммат Пайхаммарﷺ).
Сурака ибн Малик арап тарихде белгисиз адам гьисапда, пелен заманда тувгъан, пелен заманда оьлген, бедуинлени уллу жамиятыны бир вакили гьисапда къалма бола эди. Амма яшавуну ичинде бир керен Мугьаммат Пайхаммар ﷺ булан ёлукъгъаны – ону оьмюрюн умуми кюйде алышдыра. Шо ёлугъувну натижасында ол, ачгёзлю бутперес арапдан, сёзюн къатты тутагъан инсангъа айлана.
Тангдан тутуп къурайшитлер уллу гьалекликге тюше, неге десе Мугьаммат ﷺ гечени къарангысында Маккадан чыгъып гетген деген хабар оланы арасында яйыла. Бир башлап къурайшитлени уллулары бу янгылыкъгъа инанып да битмей. Мугьаммат ﷺ Маккадан гертиден де гетгени белгили болгъанда, олар ажайып ачувлана.
Олар Пайхаммарны ﷺ излей туруп, Бану Хашим къавумну адамларыны уьйлерин хотгъап чыгъа, асгьабалагъа ону гьакъындан сорай. Абу Бакрны уьюне ювукъ болгъанда, оланы алдына Асма дейген ону къызы чыгъа.
Абу Жагьл огъар:
– Къыз, атанг къайда? – деп сорай.
Ол:
– Атам къайда экенни мен билмеймен, – деп жавап бере.
Абу Жагьл силлеп къызны яягъына бек ура, гьатта ону бир гьалкъасы ерге тюше.
Гьызарлама бажарагъан бир-нече адам булан, къурайшитлени уллулары Пайхаммарны ﷺ излемеге чыгъа. Савр деген анакъгъа етишгенде (Макканы къыбла боюнда), гьазырлав этегенлер:
– Сиз излейген адам шу анакъдан ариге гетмегенине биз шекленмейбиз, – деп билдире.
Къурайшитлеге шолай, деп билдиргенлер янгылыш болмай.
Шо мюгьлетде Мугьаммат ﷺ ёлдашы Абу Бакр булан анакъны ичинде, къурайшитлер буса, тавну уьстюнде болгъан. Анакъны уьстюнден барагъан адамланы аякъларын гёрюп, Абу Бакр йылап йибере.
Пайхаммар ﷺ айып булан, тек сюювлю къарагъанда, Абу Бакр тавушун аста этип:
– Аллагь ﷻ булан ант этемен, мен оьзюм саялы йыламайман. Гьей Расулуллагь ﷺ, сагъа зулму ва гюч этежекни гёрерден къоркъаман, – дей.
Мугьаммат Пайхаммар ﷺ ону гёнгюн алма сююп:
– Гьей Абу Бакр, пашман болма. Гьакъ кюйде, Аллагь ﷻ бизин булан, – дей.
Шондан сонг, Есибиз Абу Бакрны юрегине чувлукъ (спокойствие) сингдире ва ол оьрде юрюп айланагъан адамланы аякъларына къаравун узата. Сонг ол:
– Гьей Расулуллагь ﷺ, олар аякъ тюбюне къараса, гёрежек бизин, – дей.
Пайхаммар ﷺ:
– Гьей Абу Бакр, экевню гьакъында негер ойлашасан, эгер олар учун Аллагь ﷻ уьчюнчю буса?!
Шо заман булар, къырдагъы бирев:
– Тюпге тюшюп, анакъны ичине къарайыкъ, – дегенни эшите.
Умайя ибн Халаф гёнгю кюлеп огъар:
– Анакъгъа гиреген ерде мияма ав тикгенин гёрмеймисен, гёгюрчюнлер де бар мунда? Булар мунда Мугьаммат ﷺ тувгъанча да алдын гелгенге ошай, – дей.
Абу Жагьл:
– Ал-Лат ва аль-Узза (ташсуратланы атлары) булан ант этемен! Мени эсиме гелеген кюйде, Мугьаммат ﷺ бизге ювукъда, бизин эшите ва биз этегенни гёре. Сигьрусуну гючю булан гёзлерибизден яшынгъан.
Нечик болса да, къурайшитлер Мугьамматны ﷺ табажагъына умут уьзмей ва гьызарлаву ахырына чыгъажагъына инана. Маккадан Мадинагъа барагъан ёлну айланасында яшайгъан бары да къавумлагъа къурайшитлер билдирив эте. Шогъар гёре, Мугьамматны ﷺ сав яда оьлтюрюп гелтирген гишиге савгъат гьисапда багьалы юз тюе бережек бола.
Къурайшит элчилени бириси бу хабар булан Сураканы къавуму – Бану Мудлижге геле. Юз тюени гьакъында эшитгендокъ, Сурака шоссагьат шо байлыкъгъа не этип де ес болмагъа сюе. Амма оьзге адамлар да тюелеге сукъланмасын, деп ол бир тавуш да этмей, сююнгенлигин билдиримей.
Пайхаммаргъа ﷺ, Абу Бакргъа ва оланы ёлавчусу Абдулла ибн Урайкит дейген адамлагъа ошайгъан уьчевню денгиз ягъада гёргенлер бар дегени, тюелеге ес болмакъны гьасиретлигин бирден-бир гючлендире. Башгъаланы башын чырмамакъ деген мурат булан, Сурака бу уьчёв тас болгъан тюесин излемеге чыкъгъан башгъа адамлар, деп билдире.
Тез гетгенлиги булан шеклик тувдурмас учун, Сурака бираз заман жыйында олтуруп, адамлар башгъа ишлени гьакъында лакъыр этмеге башлагъанча токътай. Сонг астаракъ булан уьюне алгъасай. Къаравашына атын юртдан чыгъартып, долну ичинде бирев де гёрмейген кюйде ону байласын, деп буюра.
Сонг Сурака башгъа къуллукъчусуна савутун онгарып, артдан таба чыгъартып, аты байлангъан ерге яшыртгъын кюйде шону гелтирсин, деп буварыв бере.
Гюбесин де (кольчуга) гийип, савутун да алып, Сурака атына атылып минип, Мугьамматны ﷺ артындан ёртуп чаба, башгъалардан алдынлыкъ этип, къурайшитлени савгъатына ес болмакъ учун, ону есирге алмагъа сюе.
Сурака бажарывлу гьызарлавчу экенге гёре, чёлдеги сокъмакъланы яхшы биле ва Пайхаммарны ﷺ гьызына тюшюп болажагъына шекленмей. Бийик къаркъаралы ва гючлю Сурака гьар-тюрлю къыйынлыкълагъа чыдама бажаргъан къавумунда лап яхшы атлы болгъан. Ондан къайры, бу адамны шиъру язмагъа пагьмусу да болгъан, аты буса, елдей чалт чабагъаны болгъан.
Сурака аты булан алгъа бек бара, тек хапарсыздан аты сюрюнюп, ол еринден учуп чыгъа. Ачувланып, Сурака: «Бу не ишдир?! Шу ат булан узакъгъа бармасман», – деп, янгыдан атына минип, ёлун узата. Амма бираздан ат янгыдан сюрюне. Сурака дагъы да бек ачувлана ва гьатта гери къайтмагъа да ойлаша. Ол аты сюрюнегени негьакъ тюгюл деп шекленсе де, юз тюени эсине алып, ёлун давам эте.
Ат сюрюнген ерден ариге тайып да битгенче, Сурака ёлда гетип барагъан Мугьамматны ﷺ ва ону эки ёлдашын гёре. Сураканы къолу окъжаягъа узатылса да, еринде къатып къала.
Шо мюгьлетде атны бутлары топуракъгъа батыла, атны да, адамны да алдында буса, гёзлерин къамашдырагъан къалын туман яйылып йибере.
Сурака атына къамучу урса да, мых булан ерге къагъылгъандай, о еринден тербенмей. Тавушу барчакъы къычырып, ол Мугьамматгъа ﷺ ва ону ёлдашларына: «Гьей сиз, Есигизден атымны бутларын ерден чыгъарсын деп тилегиз! Сизин гьызарламажакъгъа сёз беремен!» – дей.
Пайхаммар ﷺ Яратгъаныбызгъа дуа эте – шоссагьат атны бутлары топуракъдан чыгъып эркин бола. Амма Сураканы янгыдан дамагькарлыкъ къуршай. Ёлавчуланы артына етишмек учун, ол янгыдан атын алгъасата, тек бу гезик атны бутлары дагъы да теренге батыла. Сурака дагъы да къычырып, ёлавчулардан кёмек тилей:
– Мен сизге сурсатымны, бары затымны ва савутумну беремен, алыгъыз барын да! Яратгъаныбызны алдында сизге кёмек этежекге ва сизин артыгъызгъа тюшген бары да адамны гери къайтаражакъгъа сёз беремен, – дей.
Пайхаммар ﷺ ва ону ёлдашлары Суракагъа:
– Сени сурсатынг да, бир затынг да тарыкъ тюгюл, тек бизин артыбызгъа тюшгенлени гери къайтаргъанны сюер эдик, – деп билдире.
Сонг Пайхаммар ﷺ Есибизге бирдагъы керен дуа эте – ат янгыдан эркин бола. Гери къайтмагъа онгарылгъан Сурака, Пайхаммаргъа ﷺ ва ону ёлдашларына:
– Мен айтагъангъа тынглагъыз: Аллагь ﷻ булан ант этемен, сизге менден бирт де зарал болмас, – дей.
– Бизден сюегенинг бармы? – деп, олар сорав бере огъар.
Сурака:
– Аллагь ﷻ булан ант этемен, гьей Мугьаммат ﷺ, сени дининг оьр болажакъгъа шекленмеймен, сени ишинг уьстюн болажагъын билемен. Сен гьакимликге етишгенде, мен сагъа гелсем, мени абур булан къабул этежегинге сёз бер. Шо гьакъда дыгъар да яз магъа, – деп тилей.
Расулуллагь ﷺ Абу Бакргъа сюек такътаны уьстюне дыгъар язмакъны буюра ва сонг шону Суракагъа бере.
Савболлашагъанда Пайхаммар ﷺ огъар:
– Гьей Сурака, хосройну билезигин такъсанг, нечик гёрюнежексен? – деп сорай.
Сурака бек тамаша болуп:
– Хосрой Ибн Хурмузну айтамысан? – деп сорай.
– Дюр, хосрой Ибн Хурмузну айтаман, – дей огъар Пайхаммар ﷺ.
(Давамы гелеген номерде)
