Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Билял ибн Рабах

(Давамы. Башы алдагъы номерде.)

Мадинагъа гёчюв ва намазгъа биринчи чакъырыв

Мугьаммат Пайхаммаргъа ﷺ инанып, ону артына тюшген бары да маккалылар къурайшитлер этеген къыйынлыкъланы бюдюремей башдан гечире болгъан. Шо заман бутпереслени яманлыгъындан ариде, аманлыкъда яшасын учун, Расулуллагь ﷺ олагъа Мадинагъа гёчмеге буюра.

Мадинада мекенли ерлешген сонг, Пайхаммар ﷺ намазгъа гьар гюнлюк чакъырыв (азан) этмекни токъташдыра. Будун этип (муаззин) Пайхаммар ﷺ инг башлап Билялны белгилей. Оьзюню гючлю, ачыкъ авазы булан ол адамланы юреклерин имандан толтура, къулакъларын буса – берекетли азанны тавушу елей. Азанны маънасы шулай:

«Аллагь ﷻ – Уллу (Велик)! Аллагь ﷻ – Уллу!

Аллагьдан ﷻ къайры сужда этмеге тийишли дагъы худай ёкъгъа мен шагьатлыкъ этемен.

Мугьаммат – Аллагьны ﷻ Элчиси экенге мен шагьатлыкъ этемен.

Алгъасагъыз намазгъа!

Алгъасагъыз къутгъарылывгъа!

Аллагь ﷻ – Уллу!

Аллагьдан ﷻ къайры сужда этмеге тийишли дагъы худай ёкъ».

Эфиопияны пачасы ан-Нажаши хачперес динни юрюте буса да, Пайхаммаргъа ﷺ гьюрмет этип, огъар къыйматлы ташлар булан безендирилген уьч къысгъа сюнгю (копьё) савгъат эте. Оланы бирисин Пайхаммар ﷺ оьзюне къоя, экинчисин Али ибн Абу Талибге , уьчюнчюсюн – Умар ибн аль-Хаттабгъа бере. Оьзюне къойгъан сюнгюню Пайхаммар ﷺ сонг Билялгъа савгъат эте. Ол шону бек аявлап, оьлгенче янында сакълап тургъан.

Янгы динни къабул этегенлени санаву токътамай артагъанын гёрюп, къурайшитлер Пайхаммаргъа ﷺ дагъыдан дагъы оьжетли къаршылыкъ эте. Узакъ къалмай къурайшитлени асгери ва бусурманлар биринчилей дав эте. Бу уруш Мадинаны ягъасында (Бадр деген ерде) бола.

Бу къаршы турув оьжетли ва къыйынлы оьте, бираз алдын къул болгъан Билял буса, къагьруман кюйде жанын аямай ябуша.

Бу урушда къурайшитлер авур тас этивлени башдан гечире, неге десе о ерге лап яхшы башчыларын бакъдыргъан болгъан.

Умайя ибн Халаф давгъа къошулма сюймей Маккада къала. Ону къурдашы Укба ибн Абу Муита шо гьакъда билгенде, онг къолуна мангал да тутуп, ону уьюне багъып бара. Оьз къавумуну адамлары булан олтуруп турагъан Умайяны гёргенде, Укба ону алдына мангалны ташлап: «Гьей, Абу Али! Оьзюнге шунда аш бишир, неге тюгюл, гьакъ кюйде, сен – къатынгишилерденсен», – деген. Умайя ачувланып: «Аллагь ﷻ сени ва сен алып гелгенни онгсуз этгир», – дей. Шондан сонг ол оьзюне багьана табып болмай, къавуму булан давгъа гете.

Укба ибн Муит бираз алдын Умайягъа къулу Билялны къыйнамагъа ачувлу кюйде уьйрете эди, бугюн буса, ону походгъа чыгъарта. Ол шо давда оьлме де оьлежек. Гьатта Укба да сав къалмажакъ. Есибиз ажайып кюйде Умайяны жазалай: ол, ялынлы гюнню тюбюнде шынжырлар булан бугъавлап, къыйнатгъан Билялны къолундан оьле.

Минглер булангъы асгьабалары булан Пайхаммар ﷺ Маккагъа уьстюнлю кюйде гиргенде ону янында Билял ибн Рабах болгъан. Пайхаммар ﷺ Каабаны эшигин ачып, ону ичине гирегенде, ону янында уьчев болгъан – Каабаны ачгъычын сакълавчусу Усман бин Талгьат , Пайхаммар ﷺ кёп сюеген ону айтылгъан уланы Усама бин Зайд ва Пайхаммарны ﷺ будуну – Билял .

Тюш намазны вакътиси гелгенде Расулуллагьны ﷺ айланасында минглер булан адамлар жыйылма башлай. Оланы арасында динни янгы къабул этгенлер де болгъан. Шо заман Пайхаммар ﷺ Билялгъа Каабаны уьстюне минип, намаз чакъырмагъа буюра. Жан титиретеген Билялны тавушун эшитгенде, Яратгъаныбызгъа ва Ону Пайхаммарына ﷺ бакъгъан сюювден юреклери толгъан адамлар йылап йибере. Шо гёзьяшлар насип ва булай рагьмусу саялы Есибизге битмес шюкюрлюк булан байлавлу болгъан.

Билял «Ашгьаду анна Мугьаммада ррасулюллагь» (маънасы: «Мугьаммат – Аллагьны ﷻ Элчиси экенге мен шагьатлыкъ этемен») деген сёзлеге етишгенде, Абу Жагьлны къызы Жувайрият: «Есим берген яшавум булан ант этемен, гьй, Мугьаммат ﷺ, Аллагь ﷻ сени атынгны оьр этген», – дей.

Юреклери имансызлыкъда къалып турагъан бир-бир къурайшит башчылар оьз гьислерини гьакъында айтмагъа башлай. Шолай, аль-Хакам бин Хишам: «Балагь къопду магъа. Шу къул Каабагъа минегенни гёргенче, оьлген болгъай эдим», – деген. Шолайланы арасында Макканы уллусу Абу Суфьян да болгъан. Ол: «Мен иннемей турсам яхшы, неге тюгюл айланамдагъы ташлар сёзюмню Мугьаммат ибну Абдуллагьгъа ﷺ етишдирежек деп къоркъаман», – деген.

Пайхаммар ﷺ къайда барса да, Билял ону янындан таймай ва намазны вакътиси гелегенде, шо гьакъда бары да халкъгъа азан къычырып билдире ва жамият намаз къылмагъа чакъыра, Пайхаммар ﷺ имамлыкъ этип.

Аллагьны Элчиси ﷺ бу пана дюньяны къойгъанда, Билял азан билдирмеге гётериле. Уьстюне къумач яйылгъан Пайхаммарны ﷺ сыйлы сюеги Айшаны уьюнде болгъан. Намазгъа чакъырагъанда, «Ашгьаду анна Мугьаммада ррасулюллагь» деген сёзлеге етишгенде, тамагъы тыгъылып, ол агь уруп йылап йибере. Шону эшитгенде уллу да, гиччи де: бары да асгьабалар агь уруп йылай. Бир-нече керен башлап, не буса да Билял азан бере. Шондан сонг артындагъы уьч гюн де Билял намазгъа чакъыра. Гьар гезик Пайхаммарны ﷺ эсгерегенде ол гёзьяшын токътатмагъа болмай.

Уьч гюнден сонг, Пайхаммардан ﷺ сонг бусурманланы башын тутгъан Абу Бакрны янына гелип, Билял Мадинадан гетмеге ондан ихтияр ала. Абу Бакр Билялгъа бек исинген ва ол шагьардан гетгенни сюймей болгъан. Шо заман Билял : «Оьзюнг учун сен мени къулчулукъдан азат этген бусанг, янынгда къой мени. Амма сен мени Есибиз учун азат этген бусанг, Ону янына гетмеге къой, неге десе Мадинада турмагъа юрегим чыдамай: бютюн айлана якъ Пайхаммарны ﷺ гёз алдыма гелтире», – деген. Шолай болгъан сонг, Абу Бакр огъар Шам якъдагъы шагьарлагъа, ондагъы халкъны динге чакъырмагъа йибере.

Билял Дамаск шагьарны къырыйында ерлеше ва Умар ибн аль-Хаттаб халипа болгъан чакъы заман онда яшай. Бир гюн бусурманланы башчысы Дамаск шагьаргъа геле ва шоссагьат Билял къайда турагъанны сорап биле. Намаз къылма заман болгъанда Умар огъар азан чакъырма тилей. Пайхаммарны ﷺ будуну тавуш этгенде, Умар о девюрлени эсине гелтирип, чыдап болмай йылап йибере. Шо ерде болгъан оьзгелер де гёзьяшын токътатмагъа болмай йылай.

Дамаскда турагъан вакътиде Билял авурдан авруй ва оьле турагъанда, оьзюне багъагъан къатынына маслагьат этип, оьлгенче алдын: «Тангала мен Мугьаммат ﷺ ва ону асгьабалары булан ёлугъажакъман», – дей.

Есибиз Аллагь ﷻ бизин барыбызны да женнетинде, кёп сюеген Пайхаммары ﷺ ва сыйлы адамлары булан бирче жыйсын деп тилейбиз! Амин.

Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Билял ибн Рабах