Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Аббад бин Бишр
Пайхаммарны ﷺ асгьабалары: Аббад бин Бишр
Къуръанны «къурдашы»
«Шу уьч ансардан (Мадинада яшайгъанлар): Саад ибн Муаздан, Усайд ибн аль-Худайрдан ва Аббад ибн Бишрдан оьр къылыкъ якъдан бирев де артыкъ болмагъан» (бусурманланы анасы Айша ).
Аббад ибн Бишрны ярыкъ ва шавлалы аты Мугьаммат Пайхаммарны ﷺ даъваты булан байлавлу тарихге даимге гирген. Гечелер юхламай Къуръан охуву булан, ол Есибиз Аллагьгъа ﷻ ибадат этивюнде айрыча гьакълыгъы булан къалышына болгъан. Яратгъаныбызны динин оьр этмек учун бу адам къазаватда да къоччакълыкъ ва игитлик гёрсетген. Ёлбашчылыкъ ва баш тутгъан гьюнерине гёре, Аббад ибн Бишр гючлю инсан болгъан ва жамият хазнаны къатты сакълавчусу гьисапда белгили.
Айша ону гьакъында ва ону башгъа эки къавумдашын эсгерип, булай айтгъан болгъан: «Абд уль-Ашгьал тухумлу шу уьч ансардан: Саад ибн Муаздан, Усайд ибн аль-Худайрдан ва Аббад ибн Бишрдан оьр къылыкъ якъдан бирев де артыкъ болмагъан».
Ясрибге багъып (Мадина шагьарны алдагъы аты) Пайхаммарны ﷺ даъватыны биринчи учгъунлары етишмеге башлагъанда Аббад ибн Бишр яшнап турагъан жагьил вакътисинде болгъан. Шо заман Аббадгъа янгыз йигирма беш йыл битген буса да, ону къараву гьакъылдан ва тазалыкъдан толгъан, оьзюн тутагъан кюю де, ойлашмакълыгъы ва дурус пикру чыгъармагъа бажарагъанлыгъы булан къалышына.
Къуръанны «къурдашы»
Аббад Мусаб ибн Умайр дейген маккалы жагьил даъватчы булан ёлукъгъанда, огъар юреги булан исине ва ювукъ арада эки де уланны арасында къурдашлыкъ тува. Олар агъа-инидей болмакъгъа юрютеген бир дини де себеп болгъан. Экиси де бир йимик оьр къылыкълы, яхшы хасиятлы болгъангъа гёре, олар бир-бирине дагъыдан бек ювукъ бола. Арив тавушлу Мусабны сарын айтагъанда йимик Къуръан охувуна тынглап, Аббад ажайып кюйде Сыйлы Китапгъа гьашыкъ бола, ону юреги шогъар ачыла. Булайлыкъ ону аслу гьайын къуршай ва лап агьамиятлы ишине айлана. Гече де, гюн де, ёлда да, токътагъан ерде де ол бирт де токътамай сыйлы аятланы такрарлай. Гьатта Пайхаммарны ﷺ асгьабалары ону имам деп белгилей ва Къуръанны къурдашы деген ат тагъа.
Бир гече Пайхаммар ﷺ межитге тийип турагъан Айшаны уьюнде намаз къыла болгъан. Аббад ибн Бишрны ажайып инче кюйдеги тавушу булан Къуръан охуйгъанын эшитип (Пайхаммар ﷺ лап шо кюйдеги арив охувну юреги булан Жабрайыл малайик охуйгъанны эшите болгъан), ол:
– Гьей, Айша! Аббад ибн Бишрны тавушу тюгюлмю шу? – деп сорай.
– Дюр, гьей, Расулуллагь ﷺ, – деп Айша жаваплана.
– Гьей, Аллагь ﷻ, шону гюнагьларындан геч хари, – деп Пайхаммар ﷺ Есибизге дуа эте.
Аббад ибн Бишр Пайхаммар ﷺ юрютген бары да къазаватда ортакъчылыкъ этген ва гьар гезик оьзюн къоччакъ ва игит кюйде гёрсетген. Къуръан маънаны билегенлер шолай болгъан! Бир гезик Пайхаммар ﷺ йыракъ походдан къайтагъан ёлда болгъан. Адамлары булан пелен долда ол гечеге токътай. Бу походда бусурманланы арасында есирге алынгъан бутпереслени бир тиштайпасы болгъан. Ону эри, уьюнден къатыны ёкъ болгъанны гёргенде, Мугьаммат Пайхаммарны ﷺ ва ону ёлдашларыны артын тутмагъа, агьлюсюн къайтармай ва айыплыны къанын тёкмей туруп гери къайтмажагъына аль-Лат ва аль-Узза деген ташланы аты булан ант эте.
Бусурманлар долда атларын туваргъанда (распрягать), Пайхаммар ﷺ:
– Бу гече бизин ким къаравуллажакъ? – деп сорав бере.
Ону янына Аббад ибн Бишр ва Аммар ибн Ясир гелип:
– Гьей, Расулуллагь ﷺ, биз къаравуллажакъбыз, – дей.
Маккалылар Мадинагъа гёчгенде Пайхаммар ﷺ бу эки де адамны агъа-инидей этген болгъан. Долдан чыгъагъан ерге гелип, Аббад ибн Бишр дин къардашына, Аммар ибн Ясирге :
– Сен гечени биринчи ада экинчи яртысында юхлама сюемисен? – деп сорай.
Аммар :
– Мен гечени биринчи яртысында юхлама сюемен, – деп жавап бере.
Шолай деп айтып, ол ювукъ арада юхлама ята.
Шо гече шып ва авазсыз болгъан. Юлдузлар, тереклер ва ташлар Есибизге макътав этип, шюкюрлюк билдирегенде йимик. Аббад ибн Бишрны жаны Яратгъаныбызгъа ибадат этмеге гьазирлене, юреги буса Къуръангъа талпына.
Намаз къылагъанда Къуръан охумакъ ону айрыча кепине геле, шондан оьзюне гелеген яхшылыкъны сезе ва намазны узакъ къылмагъа сюе.
Къыблагъа да багъып, Аббад намаз къылмагъа башлай ва арив тавушу булан «Аль-Къаф» деген сурадан башлай. Муна шолай ажайып гьалда турагъанда, Есибизни каламы юрекни нюрден толтургъан мюгьлетде, долгъа пелен адам ювукъ бола. Долгъа гиреген ерде Аббадны гёрюп, ол адам мунда Пайхаммар ﷺ асгьабалары булан ерлешгенни биле ва долну къаравулчусу барны англай. Шо заман йыракъдан гелген адам садакъдан (колчан) окъ чыгъартып, Аббадгъа бакъдырып ура. Аббад Къуръан охувун токътатмай, къаркъарасындан окъну чыгъартып, намазын узата. Окъ атгъан гиши шону булан къанмай, бирдагъы керен ура. Аббад бу гезик де оьзюне тийген окъну чыгъартып, намазын бёлмей. Уьчюнче керен ургъан окъну да чыгъартып, Аббад гьатта бу гезик де намазын токътатмай. Янгыз намаз къылгъан сонг, ол ял алып турагъан ёлдашына гьаран сюйкелип гелип:
– Тур, мен яралангъаман ва гючюм къалмагъан, – деп ону уята.
Гелген адам къаравулчулар экев барны гёргенде тез къачып гете. Аббадны яраларын гёргенде, Аммар бек агъагъан къанны гьис эте. О заман ол:
– Аллагьгъа ﷻ макътав болсун сав къалгъанынга! Окъ чанчылгъанда неге уятмадынг мени? – деп сорай.
Аббад огъар:
– Шо мюгьлетде мен Къуръанны сурасын охуй эдим ва охуп битмей туруп, ону бёлмеге сюймедим. Аллагь ﷻ булан ант этемен, Расулуллагь ﷻ къаравулгъа салып, шу аралыкъны сакъламагъа буюрмагъан эди буса, сураны бёлгенче мен жанымны къурбан этмеге къолай гёрер эдим.
Абу Бакр халипа болгъан заманда имандан чыкъгъанлагъа къаршы давлар башлана. Абу Бакр ас-Сиддикъ ялгъан пайхаммар Мусайлиманы дагъытмакъ, къалмагъал юрютегенлени басылтмакъ ва динден чыкъгъанланы яны болгъанланы янгыдан динге чакъырмакъ учун уллу асгер гьазирлей. Давгъа чыкъгъанланы ал сыдраларында Аббад ибн Бишр да болгъан. Бусурманлагъа уьстюнлюк гелтирмей турагъан урушланы барышында, Аббад гьис этген кюйде, ансарлар мугьажирлеге, мугьажирлер буса, ансарлагъа саллай болгъан. Булай гьал ону юрегин ачувдан ва къайгъыдан толтура. Бир-биревге оьпкелевлер ва айыплар этилегенде ол жыжымны уьстюне олтургъандай бола. Бусурманланы гьариси оьзюне жаваплыкъны алмагъа къаст этсе, шо заман бу давда уьстюнлюк болажагъын Аббад бек яхшы англай…
Иманыгъызны сакълагъыз
Аслу урушну алдындагъы гече Аббад ибн Бишр тюшюнде кёк ачылып, кёклеге минегенин ва онда оьзюн къабул этегенин ва арты булан кёк къапулар ябылагъанын гёре… Эртен гёрген тюшюню гьакъында Аббад Абу Сайит аль-Худриге айта ва арты булан булай къоша:
– Гьей, Абу Сайит , Аллагь ﷻ булан ант этемен, шу мен дав майданда оьлежегимни белгиси.
Гюн чыгъып, дав юрюлюп турагъанда, Аббад ибн Бишр тёбеге гётерилип:
– Гьей, ансарлар, оьзге адамлардан къалышыгъыз! Къылычларыгъызны къынны ичине къайтармагъыз! Иманыгъызны сакълагъыз! – дей.
Айланасында дёрт юзге ювукъ ансар жыйылгъанча ол шолай къычырып чакъырыв этип тургъан. Шоланы арасында Сабит ибн Къайс , аль-Бара ибн Малик ва Абу Дуджан болгъан. Аббад ибн Бишр ва ону янында болгъанлар тёшю булан къоркъунчлукъну къаршылап, душманны лап къалын ерине чаба. Бу дав ялгъан пайхаммар Мусайлиманы ва ону янын тутгъанланы гючю сынмай, олар оьлеген гьалгъа тюшмей туруп узатыла. Шонда къангъа бёлюнген кюйде Аббад ибн Бишр жанын къурбан эте…
Ону къаркъарасында душман къылычдан, окъдан ва сюнгюден санап болмасдай ажайып кёп яра болгъан. Оьлген Аббадны сюегин гьаран танып биле.
