Мурады – адамлагъа кёмек этмек
Инсан оьзюне не касбу сайлайым деп ойлаша къала ва къайсында токътажагъына тюрлю себеплер таъсир эте. Кёбюсю гезик адам нени ушата, нени арив гёре буса, шогъар юреги ава. Ишинде гётерилмеклик яда къазанч имканлыкъ да агьамиятлы. Амма не иш булан машгъул болажагъыбызгъа бир-бирде хапарсыздан болгъан агьвалат да таъсир этмеге бола. Яшавну негер багъышлайым дегенге гёз алгъа тутулмагъан агьвалат себеп болагъан гезиклер аз тюгюл. Дагъыстанны айтылгъан врачы Умар Умаров муна шолай ойлаша.
Оьрюм чагъында болгъан иш ону бугюн йимик эсинде. О заман анасы ёкъ ерден эсин тас этип йыгъылгъан болгъан. Агьлюдегилер не кёмек этегенин билмей, адап къала. Яхшы чы азархана ювукъда болгъаны ва тез етишип гелген доктор Умарны анасына тийишли кёмегин эте. Доктор гелгенчеги шо аз заман нече де узакъ гёрюнген ва яшны башындан гетген ойлар ону яшавгъа къаравларын бек алышдыргъан. Оьр Къазанышны орта школасында оьр къыйматлар алып, арив охуйгъан улан шо мюгьлетге ерли не касбу сайлажагъын билмей болгъан. Амма докторланы гьаракаты адамны оьлмекден къутгъарма болагъанны англагъан сонг, Умар врач болажагъына мекенли тюшюне.
Сюйген булан болуп къала буса, не бар эди! Яшав айланч ёллар булан ясалгъаны белгили. Школаны охуп битдиргенде, Умар шо йыл медицина институгъа тюшмеге болмады, тек заманны зая тас этмес учун, ол экономист касбугъа уьйренмеге токъташа. Бу тармакъны сайлагъан сонг, Умар шо ишни юрютмеге башлай ва доктор боламан деген умут яшавгъа чыкъмай къалар йимик гёрюне. Юреги булан шогъар рази болмай, ол яш заманында сайлагъан касбугъа не этип де уьйренежекмен деп тута. Тамаша гёреюнсе де, тек 30 йыллыкъ чагъында, агьлюню башы Умар янгыдан охума сюе ва бирдагъы керен медицина институтгъа тюшмек учун, документлерин бере. Гьаракатгъа берекет дегенлей, Умарны къасткъылыву негьакъ гетмей ва 2006-нчы йыл ол Дагъыстан пачалыкъ медицина институтгъа охумагъа тюше.
Доктор касбугъа Умар охуп барагъан кююнде, уьчюнчю курсдан сонг гиришмеге башлай. Дежурналыкъны ала, уьч йыл Республикан азарханада торакальный хирургияда практика юрюте. Медакадемияда интернатураны битдирип, скорый помощь къуллукъда ишлей. 2014-нчю йыл Семендердеги азарханада хирургияны башын тута. Шо замандан тутуп гьалиге ерли Умар Магьамматрасулович шонда ишлей.
Хирургиягъа берилген буса да, доктор Умар ойлашагъан кюйде, адамны савлугъуна кёмек этмек учун хыйлы оьзге ёллар бар, айрокъда аврувну алдын алмакъ учунгъу турмакъда. Профилактикагъа арт вакътилерде уллу агьамият берилегени де негьакъ тюгюл, медицинаны оьсювю шо янгъа да тие: кёплеге авур гьалгъа тюшгенче кёмек этмеге генг имканлыкълар ачыла.
Семендер уллу посёлок ва мундагъы хирургия бёлюкде не заманда да кёп адам бола. Гьар турлю аврувлар мунда кёмек излей, операция этилгенлер де тийишли къаравну гёре. Демек, ерли халкъ поликлиникада оьзлени аврувларына багъагъанны биле.
– Доктор касбуну хыйлы йылларыны ичинде кёп затны гёресен, – деп, Умар Магьамматрасулович хабарлай. – Бирлери эсингден узакъ заман таймай. Бир гезик ата-ана бек йылайгъан яшын алып гелдилер. 3–4 йыллыкъ улан эшик булан бармагъын къысгъан болгъан. Биз шоссагьат тарыкъ-герек ишлени этип, авуртагъанын басылтдыкъ ва яраны тикдик. Бираздан яш парахат болду, йылайгъаны токътады. Шо мюгьлетде «савбол» деген сёзню агьамиятлыгъына бек тюшюндюм. Яшны уллу къызардашы, 5–6 йыллыкъ къызьяш, яныма гелип, къолумну тутуп: «Уланкъардашым Давидге кёмек этгенинг саялы, баракалла сагъа, доктор», – деп айтды. Бу гьамангъы сёз магъа бек таъсир этди. Гьакъ юрекден айтылгъан баракалла, яшны таза жанындан гелеген шо сёзлер магъа бир муъжизат йимик гёрюндю.
COVID-19 башланып, шо вакътилерде болгъан ишлер адамланы эсинден гьали де таймагъан. Умар Умаров биринчилерден болуп, аврувланы «къызыл зонада» къабул этип, олагъа кёмеклешип айлангъан. Бу аврувгъа къаршы не иш этмеге мекенли белгисиз экенге биринчи вакътилерде докторлагъа къыйын болду. Гьар аврувгъа кёмек этив уллу ишге айлана эди. У.Умаров торакальный бёлюкде жыйгъан сынавуна таянып, кёплеге шо заман кёмек этмеге болду. Оьпкелер ишлейген кюйню яхшы билеген доктор Умаров шо билимин оьзгелеге де яйды, аврувлагъа кёмегин этди.
Аврув сав болмакъ учун ону ювукъ адамлары янында болмакъ да уллу агьамиятлы иш санала. Бир къатын авур авругъан сонг тёшек агьлю бола. Огъар 15 йылны узагъында агьлюсю къарап, бары да тарыкъ-герегин эте болгъан. Доктор айтагъан кюйде, ювукъ адамланы къараву аврувгъа шайлы кёмек эте, ону гёнгюн бузулма къоймай, адамлагъа тарыкъ экенин де ол гёре.
– Инсан тораймакъда айланадагъы адамланы таъсири уллу роль ойнай, – дей Умар Магьамматрасулович. – Мен ата-анама шо якъдан бек разимен, оланы яхшылыгъындан адам къылыкълы болуп оьсгенмен деп эсиме геле ва касбу сайламакъда да олар кёмек этген. Атам Магьамматрасул ишге берилген адам эди, ол бригадир болуп ишлеген, фермагъа да ёлбашчылыкъ этген. Загьматны къыйматын, жаваплыкъны, ишге берилмекликни агьамиятын мен ондан уьйрендим. Анам Разият уллу чагъындагъы адамланы ва сакъатланы пансионатында ашбаз эди. Зайып адамлар булан къатнав инсанда языкъсыныв, гишиге юрек аврув ва инспалыкъ болдура. Мен, инилерем Осман ва Гьажимурат яшав ёлубузну даим ата-анабызгъа къарап тизе эдик.
Оьр категориялы доктор Умар Умаров яшав ёлунда ва касбусунда насигьат этип де, оьзге кёмеклери булан да табылгъан къурдашларына, танышларына, загьмат ёлдашларына бек рази экенин айта бола. Ол медицина тармакъда ишлеген, оьзюн кёп затгъа уьйретген, касбусуна тюшюндюргенлеге айрокъда уллу гьюрмет булан янаша. Шоланы арасында – Абдулла Шахназаров, Магьаммат Магьамматов, Баммат Шапиев, Камал Гьусейнов, Сагьадулла Абусуев. РКБ-де торакальный бёлюкню заведующийи Агьмат Халилов да Умаргъа касбуда тарыкълы кёп затгъа уьйретген.
Кюйге къарагъанда, Умаровланы агьлюсюнде доктор касбу наслудан наслугъа берилме башлагъан. Умарны уланлары Абдукерим ва Абужафар атасы йимик доктор болмагъа сюе ва медицина институтда охуй. Уланлар экиси де охувгъа теренден берилген ва оьр къыйматлар алып охуй.
Уллу уланлар медиклер болажакъ буса, гиччилери башгъа ёллар сайлагъан. 10-нчу класда охуйгъан Имран космонавт болмагъа сюе, Ол кёклеге чыкъмагъа, юлдузланы ювукъдан гёрюп, тюпде къалгъан аявлу Дагъыстанына оьрден салам бермеге гьасирет. 4-нчю класдагъы Магьамматали буса, инженер касбуну ушата ва роботлар нечик ишлейгенин ахтара.
Касбусун бек сюеген, шогъар жаны-къаны булан берилген Умар Магьамматрасуловичге бу йыл 50 йыл бите. Оьмюрюню 20 йылын ол адамланы савлугъуна багъышлагъан. Адамланы баракалласын алагъаны йимик, гьукумат якъдан да Умар Умаров кёп керенлер савгъатлангъан, ону загьматына тийишли багьа берилген. Огъар грамоталар, баракалла кагъызлар, гетген йыл буса, «Дагъыстанны ат къазангъан врачы» деген оьр ат берилген.
– Артдагъы йылланы ичинде Дагъыстанда гьар тюрлю аврувланы ахтармагъа, алдын алмагъа имканлыкъ шайлы артгъан, гьалиги янгы-янгы алатлар кёп къоллана, – дей доктор. – Аврувланы сав этеген оьр билимли ва бажарывлу врачлар да йыл сайын республикада кёп бола. Сув нечакъы таза болса да, тек бар кююнде къалса, батмакълыкъгъа айланажакъ ва бузулажакъ. Шо саялы мен де бир гьалымда къалма сюймеймен, ругь ва касбу якъдан оьсювню ёлундан таймайман. Мени эсиме гелеген кюйде, гьар инсанда инг башлап инсаплыкъ болма тарыкъ. Гьарибиз жамият учун кёп яхшылыкъ этмеге болабыз ва этме де герекбиз.
Гертиден де, Умар Умаров айтагъан кюйде этме де эте. Ол аврувлагъа кёмек этегенден къайры, гьаж къылывда да доктор гьисапда ортакъчылыкъ эте, зувап къазана. Масала, бу йыл гьаждагъы 850 адамгъа багъып, доктор гьисапда ол хыйлы пайда гелтирген. Ону атын эсгерип гьаж къылгъан хыйлы адам баракалла айта, этген къуллугъуна разилик билдире. Умар Умаровну гьаракатын Аллагь ﷻ къабул этсин, зувапгъа язсын деп биз де алгъыш этебиз.
