Ёл юрюшню низамын сакълайыкъ
Ёл юрюшню низамын сакълайыкъ
Нечакъы яман тийсе де, ёллардагъы гьал йылдан йыл оьрчюсе тюгюл, яхшы болмай. Натижада, ёлларда машин урунуп болагъан хатарларда оьлегенлени санаву бир токътамай оьсе. Санавлар ачыкъ гёрсетегени йимик, ёлда яшаву уьзюлегенлер ажайып кёп ва бу гьал къоркъунчлукъ тувдура. Хыйлы адам жагьил вакътисинде гечине, яшлар да шайлы оьле. Ёлда болагъан гьар балагь – къайсы буса да агьлюге къайгъы гелтире, аявлу адамындан айыра. Жамият буса, ишлеп, айлана якъгъа пайда гелтирмеге болагъан гишини тас эте.
Ёл ишлер булан байлавлу ва низам болдурагъан къуллукълар гьалиги гьалны къолайлашдырмакъ учун оьзлерден болагъан гьаракатны эте. Шону учун гьар йыл хыйлы чакъырым узунлугъу булан янгы ёллар ишлене, эсгилери янгыртыла, ГИБДД низам сакъламакъны гьайын эте, къутуруп гьайдайгъанлагъа бакъгъан такъсырлав бирден-бир къатты бола. Этилеген ишни гёрмемиш болма герекмейдир. Гьар къуллукъ гючюне ва имканлыгъына гёре гьалны къолай этмекни гьайында. Амма жамият да бу масъаладан ариде турса дурус болмас. Биревлер умуми халкъ учун къаст этегенде, башгъалагъа ягъада туруп, янгыз танкъыт этмек къыйышмай. Жамият учун ортакъ масъала тувагъанда, шогъар жаваплыкъ бир янгъа авуп къалмай, бары да инсан къошулмагъа тарыкъ.
Булай алгъанда, гьарибиз ёл юрюшню ортакъчысыбыз. Биревлер машин гьайдай, башгъалар шону ичинде тарыкъ ерине бара, оьзгелер яяв юрюй. Натижада, гьар гюн ёл юрюшге къошулабыз, онда буса, оьз низам, гери урувлар, гёрсетивлер ва англатывлар бар. Савлугъубузну ва бар-барлыгъыбызны аман сакъламакъ ва низам болдурмакъ, олай да, гьар ким сюйгенин этмес учун, ёлгъа чыкъгъан гьар адам ёл юрюшню къайдаларын къатты кюйде тутмагъа тарыкъ. Яяв юрюйгенлер ушатгъан еринде ёлну къыркъып чыкъмагъа герекмейгенни, гьайдап барагъан адамны агьамиятын ёлдан айырмагъа ярамайгъанны барыбыз да билебиз чи. Амма ёлдагъы лап аслу жаваплыкъ – машин гьайдайгъан адамда. Мени эсиме гелеген кюйде, машин булан гьар ёлгъа чыгъыв, жаваплыкъ якъдан самолёт гьадайгъан гишиде йимик. Олар экиси де бир иш эте (транспорту булан гезей), тек машин гьайдайгъан адамда, самолёт юрютеген пилотда йимик, къоркъув ва жаваплыкъ ёкъ деп айтма ярай.
Машин гьайдавчудан янгыз ону ва машининдеги адамланы савлугъу гьасил тюгюл, айланасындагъы оьзге машинлеге де ону таъсири тие. Къутуруп гьайдайгъанлар ва башы бузукълар ойлашмай чалтлыгъын артдыра, тынчына къаршы гелеген машинлени ёлуна чыгъа, ажайып кюйде онг якъдан оза, светофорну тюслерин гьисапгъа алмай, шогъар агьамият бермей. Булай гьал гьакъыкъатда янгыз ёл юрюшню низамын бузагъанлыкъ болуп токътамай, шо дюр – ёлдагъы оьзгелеге уллу къоркъунчлукъ ва ажжал гелтирмеге болагъанлыкъ. Низамсыз гьайдавчулар – адам оьлтюрювчюлер болуп токътайгъаны гьакъ.
Тувулунгъан гьалда ёлгъа чыкъгъан халкъ не этмеге тарыкъ? Ёлларда хыйлы видео камера бар ва полиция машинлер ари-бери кёп юрюй, тек бары да низам бузувну токъташдырмагъа ва гьар айыплыны жавапгъа тартмагъа бажарылмай, масъаланы олар янгыз чечме болмай. Бары да халкъ учун ортакъ иш бир полиция къуллукъгъа салынып къалма герекмейдир. Бирев де ёл юрюшню низамын бузмай юрюсе, озокъда, яхшы болур эди, тек гьалиге шогъар етишмегенбиз. Шолай болгъанда, сав жамият масъаланы уьстюнде биригип ойлашса, шону чечмеге ёллар излесе яхшыдыр. Айлана якъдагъы пачалыкъланы сынавуна къарамагъа, янгы къайдалар ойлашмагъа, умуми халкъ къошулмагъа бола чы. Гьалны къолайлашдырмагъа герти кюйде сюйсе ва жагь гьаракат этсе, бажарылмайгъан зат ёкъ.
Инг башлап, ёл юрюшню бузагъан лап аслулагъа – машин гьайдавчулагъа агьамият берилмеге тарыкъ. Шо ишни инг натижалы ва пайдалы этмек учун буса – ойлашма герек: тарбиядан башлайыкъмы, такъсырны дагъы да къатты этейикми яда башгъа ёллар излейикми. Мисал учун, даим ёл юрюшню бузагъанлар ва оланы ювукъ къардашлары булан англатыв иш этмеге къарасакъ нечик болур? Гёрюп турабыз чы, айыплы иш этгенлер сонг, гьёкюнюп, видеолар язып, гечмекни тилейген гезиклер бола. Кёбюсю гезик шолай адамлар экинчилей тутулмай, балики тюз ёлгъа тюшедир.
Юртларда яда гиччи шагьарларда къутуруп гьайдайгъан уланлар бола ва шолар ким экенни ерли халкъ бек яхшы биле. Айлана якъгъа къоркъунчлукъ гелтиреген шо яшлар булан абурлу адамлар, имам ёлугъуп насигьат этсе, тухумундагъы адамны намусуна тийдирип айып этсе, нечик болур экен? Гьакъылы дурус, иманы тюз адам айыпны къабул этмей къоймас ва къардашыны токътатмагъа къарар, деп эсиме геле. Гьар юртда яда авулда жамиятгъа юреги авруйгъан абурлу адамлар бола. Шоланы кёмеги булан низам бузагъанлагъа таъсир этмеге ярар. Бу кюйдеги ёравланы, ойланы гьар адам да ойлашмагъа ва таклиф этмеге бола чы.
Пикру алышдырыв башланса, масъала чечивге байлавлу хыйлы пайдалы ёллар ачылажагъы шексиз. Шолайлыкъ сав жамиятгъа тарыкъ: гьукумат къуллукълагъа, халкъгъа, полициягъа. Ёлда оьлегенлени, айрокъда гиччи яшланы, санаву бу масъалагъа янашывда биревню де рагьат къоймас. Авлетлерибиз уьйден чыгъагъанда, охума гетегенде, барагъан оьзге ерине барып, гери къайтагъанда эсен-аман етишсин учун, уллуланы да ари-бери чыгъывлары ажжалгъа элтеген ёл болуп къалмас учун, нечик де гьаракат этмеге герекбиз, полициягъа кёмекчи болмагъа тарыкъбыз. Булайлыкъ биревлеге тамаша тийсе да, башгъалагъа англашылагъан гьал. Масала, светофор бузулуп, шо ерге полиция етишгенче, бир-бир гьайдавчулар яда яяв юрюйгенлер замангъа «регулировщик» болуп, кёплеге кёмек эте.
Гьар ким оьзюнден этмеге болагъан лап аслу иш – низамны бузмай юрюмек, ёлдагъы гьар абатына жаваплы янашмакъ.
