Гьакълашмакъ яда ой бермек?
Гьакълашмакъ яда ой бермек?
Гьар инсан заманда бир оьзю билмейген яда англаву ёкъ зат булан ёлукъмагъа бола. Шо саялы тарыкъ болгъанда гьакълашмагъа, пикру алышдырмагъа ва дурус гьукму чыгъармагъа болардай ювукъ адам болса яхшы болур.
Гьакъыл алмакъ ва гьакълашмакъ учун ят буса да, тек инанагъан адамгъа бармагъа да ярар. Есибиз Аллагь ﷻ гьатта тетиксиз билимли Мугьаммат Пайхаммаргъа да ﷺ пикру алышдырмагъа ёрагъан, неге десе шолайлыкъда берекет бар. Яратгъаныбыз Къуръанда булай айта (маънасы): «...Ва олар (асгьабалар) булан ишлерингде гьакълаш» («Али-Имран» деген сура, 159-нчу аят). Олай да, Къуръанда «Аш-Шура» («Гьакълашыв») деген сав сура да бар. Шонда Есибиз бусурман уьммет учун макъталгъан къылыкъланы гьакъында эсгере туруп, булай айта (маънасы): «Олар Есини чакъырывуна (бир Аллагьгъа ﷻ къуллукъ ва ибадат этмекге) жаваплана (толу кюйде), намаз къыла, ишлеринде бир-бири булан гьакълаша (ва гьукму чыгъармагъа алгъасамай) ва Биз бергенни (Аллагь ﷻ ёлунда) харжлай» («Аш-Шура» деген сураны 38-нчи аятына баянлыкъ).
Оьзюнден кёмек излейгенге пайдалы болмакъ учун, ой береген адам буса, оьзюню бары да билимин, сынавун, пагьмусун къуршамагъа тарыкъ. Неге тюгюл, уьстюне гелген пеленчеге кёмек этегенде хыянатлыкъ, айсенилик болмагъа бирт де ярамас. Дагъы да бетери – маълуматны толу бермей, нени буса да яшырмакъ ва терс ёлгъа бакъдырмакъ (Аллагь ﷻ адашдырмасын шолай болмакъдан). Есибиз Аллагь ﷻ Къуръанда булай айта (маънасы): «Яхшы ишлерде ва ибадатда (гери урулагъан ишледен сакъланывда) бир-биригизге кёмек этигиз, тек гюнагь ишлерде (шоланы этивде) ва оьчлюкде бир-биригизге кёмек этмегиз.
Аллагьдан ﷻ къоркъугъуз, неге десе, Аллагь ﷻ такъсырламагъа бакъса (Оьз буйрукъларын кютмейген саялы), къатты кюйде такъсырлар» («Аль-Маида» деген сураны 2-нчи аятына баянлыкъ). Абу Гьурайра етишдирген гьадисде Пайхаммарны ﷺ булай сёзлери бар: «Ой береген, гьакълашагъан адам – аманат» (ат-Тирмизи). Олай да, Расулуллагь ﷺ булай айтгъан болгъан: «Яхшылыкъгъа чакъырагъан адамны шабагъатына, артына тюшгенлер алажакъ шабагъат да къошула, гьатта оланыки бир бюртюкге де кемимежек. Яманлыкъгъа ва терс ёлгъа чакъырагъан адамны гюнагьына буса, артына тюшгенленики де къошула, гьатта оланы гюнагьлары бирт де кемимейген кюйде» (Муслим).
Амма, нечакъы сюймесек де, халкъны адашдырмагъа айланагъан шолай адамлар аз тюгюл, айрокъда интернетде. Олар оьзгелени гюнагь иш этмеге чакъыра, адамланы бир-бирине къаршы эте, аралыкъ уьзмекге ёл гёрсете, къардашланы айыра. Шолайланы гьаракатындан ата-ана авлети булан эришеген ва эр-къатын бирбиринден айрылагъан кюйлер де болмай къалмай. Абу Гьурайра етишдирген гьадисде Расулуллагь ﷺ булай айтгъан деп билдириле: «Къатынын эрине къаршы этген яда къулун есине къаршы тургъузгъан гиши бизин арабыздан тюгюл» (Абу Давуд).
Пеленче биревге не йимик буса да ой бергенче, ёрав этгенче инг башлап яхшы кюйде ойлашмагъа тарыкълы, неге десе айтылгъан сёз пайда береми-бермейми деп тергемеге тийишли. Белгили йимик, бирбирде айтылмагъан сёз, иннемей турув – алтындан да къыйматлы. Шо гьакъда Пайхаммарыбыз ﷺ булай айтгъан болгъан: «Ким Аллагьгъа ﷻ ва Къыямат гюн болажакъгъа инана буса, яхшылыкъны гьакъында сёйлесин яда иннемей турсун» (аль-Бухари).
АБДУЛЛА АБДУЛКЕРИМОВ
