Неге онг хырында ятмакъ гёрсетиле?
Неге онг хырында ятмакъ гёрсетиле?
Пайхаммар ﷺ гёрсетген кюйде юхламакъ – ону уьлгюсюне гёре юрюмек ва сюннет бола. Ондан къайры, инсан онг къабургъасында юхлайгъанда ону ич санлары рагьат ва тынч ишлей.
Юхуну эдеплерин сакълайгъан адам, шондан къаркъарагъа пайда бармы-ёкъму деп къарамайлы, Есибизден шабагъат гёрежек. Шо буса, бу ва герти дюнья учун, озокъда, ажайып къыйматлы иш. Бу мердешге медицина гёзден къарасакъ, шо гьалда юхлап уьйренген адам савлугъуна пайда гелтирегенни гёрербиз. Мугьаммат Пайхаммарны ﷺ гьадислери бизге кёп затны англата, неге десе Расулуллагь ﷺ оьзюню атындан бир зат да айтмагъан, бары да сёзлери Яратгъаныбыздан геле. Аль-Бара бин Азиб етишдирген кюйде, бир гезик Пайхаммар ﷺ булай деп айтгъан болгъан: «Юхламагъа сюйгенде, башлап намазгъа жувунагъанда йимик жувун, сонг онг хырынга ят...» (аль-Бухари, Муслим, Абу Давуд).
Илму ахтарывлар токъташдыргъан кюйде, адамны къаркъарасына пайдалы болагъан юхуну къайдасы – онг къабургъасындагъы юху. Белгили йимик, адамны сол оьпкеси онг якъдагъысындан эсе бираз гиччи, шо саялы онг хырында ятагъан гишини юрегине тиеген авурлукъ кем бола. Шо гьалда бавур илинген кюйде къалмай, мекенли ерлешген бола, ону уьстюндеги ашкъазан да ари-бери тербенмейген герекли кюйде сакълана. Юрек ерлешген кюйге къарасакъ, о туп-тувра бийигине турмагъанын эс этербиз. Юрекни тюп яны бираз солгъа къайтгъан, уьстю буса 10 градус чакъы онг якъгъа къарай. Шолайлыкъ булан, онг хырында ятагъан адамны юреги къаркъарагъа къан яйыв деген аслу ишин рагьат кюте, неге десе шолай гьалда юрекге оьзге санлар басмай: олар ондан тёбенде яда шону булан бир гьызда ерлешген экенге гёре. Сол хырында ятагъан адамны юрегине ишлемеге авур бола, неге тюгюл къан ишлетивге ич санлары басгъын эте. Шолай гьалда аорта деген аслу къан тамур бираз къысыла, къан да къаркъарагъа къыйналып яйыла. Муна шо саялы юрек авруву барлагъа докторлар онг хырында ятмагъа таклиф эте. Ондан къайры, онг хырында ятып уьйренген къаркъара, бирбир аврувлардан да сакълана.
Масала, онг къабургъасында ятагъан адамны ашкъазаны тюз гьалда экенге гёре, ону ичиндеги аччы сувлар еринден хозгъалып, тамакъгъа ерли чыкъмай, авзуна да туршлукъну сезмеге къоймай. Медицинада булайлыкъгъа «кислотный рефлекс» деп айтыла. Бу масъалагъа хыйлы заманын багъышлагъан Мугьаммат Махфуз дейген доктор билдиреген кюйде, шо аврувдан авруйгъан 600-ден артыкъ адамны ахтарып къарагъанда, оланы 95 проценти сол хырында юхлайгъаны ачыкъ бола. Пайхаммардан ﷺ гелеген кюйде, ол къурсагъында да юхламагъа гери ура болгъан. Абу Зарр Аль Гъифани t шо гьакъда булай хабарлагъан: «Къурсагъымда ятып турагъанда, къырыйымдан оьтюп барагъан Пайхаммар ﷺ магъа аягъы булан тюртюп: «Гьей, Жунайдаб! Гьакъ кюйде, сен ятагъан бу кюй жагьаннем агьлюлер ятагъан къайда», – деп айтды» (Ибн Мажжагь).
Имам Агьмат ва Абу Давуд етишдирген кюйде буса, бу гьадисни башгъа риваятында Пайхаммар: «Гьакъ кюйде, бу гьалдагъы ятыв Аллагьны ﷻ ачувун чыгъарта», – деп айтгъан. Медицина ахтарывлар да къурсакъдагъы ятыв къаркъарагъа зараллы деп гёрсете. Шо гьалдагъы юху, бары да ич санлар адамны тёшюне басып, тыныш алывгъа пуршав эте, натижада юрек ишлевге къыйын бола, гьатта баш майгъа да гьава етишмей. Ахтарывлар ачыкъ этген кюйде, узакъ заман къурсагъында ятагъанларда бюйрек авруйгъан гезиклер кёп бола ва шоларда таш болувгъа да гелтире. Гьакъ кюйде иманы барлар Пайхаммарны ﷺ ёравларын, оланы маънасына тюшюнюп битмесе де, яшавунда болдурмагъа къаражакъ. Насигьатланы мурадын билип этсе чи, бирден-бир яхшы ва пайдалы болур, неге десе адамны жаны билеген ишни англап этмеге амракъ.
АМИР АЛИЕВ
