Уллугъа – абур, гиччиге – рагьму
Уллугъа – абур, гиччиге – рагьму
Чагъына гёре уллу адамлагъа этилеген гьюрмет, оланы яшав сынавуна, топлагъан гьакъылына ва билимине, оьсюп гелегенлени тарбиялайгъанына асаслана. Олай да, къартлагъа агьамият берегеник, гьайын этегеник абур-сый булан да байлавлу.
Гиччилеге гьюрметли янашагъаныкъ буса, чагъына къарамайлы, гьар адам абургъа лайыкълы экенге кюрчюлене. Шолай болгъанда, биз гиччилени гьайындабыз: оьсмеге кёмек, яшавда къаршы болагъан масъалаларын чечмек – бизин гьаракатыбыз.
Жамият аралыкълар оьр даражалы болмакъ, уллулагъа ва гиччилеге яхшы янашыв булан байлавлу. Шолай болса, уллуланы оьсюп гелегенлер булан аралыгъы сыкълаша, татувлу бола. Шону натижасы уьйде, школада, ишде ва оьзге ерлерде билине. Бир-биревге гьюрмет этилегенде, гьар адам къыйматлы экени билине, артда да жамият адилли ва уьстюнлю бола.
Уллулагъа ва гиччилеге гьюрмет этгенден къайры, тюрлю чагъындагъы адамланы жамиятдагъа оьзге аралыкълары да гьисапгъа алына.
- Башгъа адамгъа къайгъырмакъ асил хасият. Ону ерине оьзюн салып, ол не сезегенни, негер ойлашгъанны билмеге бола.
- Чыдамлыкъ. Башгъа адамгъа чыдамлы янашыв, ону англамагъа къарав агьамиятлы мердеш. Булай янашывну айрокъда сынаву ёкълагъа гёрсетмек къыйматлы.
- Тынгламакъ. Оьзюнден уллулар ва гиччилер айтагъангъа тынгламакъ – абургъа лайыкълы иш. Гьар ким де сёз айтмагъа, пикрусун ачыкъ этмеге болагъанын гёрсете.
- Бирче гьаракат этив. Бир ерде ишлейгенде, чагъына гёре тюрлю адамлар сынаву, кёмеги булан бир-бирине табыла, шону булан аралыкълары беклеше. Олай да, иш учун да бек пайдалы.
- Кёмек этив ва янын тутув. Кёмек, гьажатлылагъа табылмакъ не заманда да макъталгъан хасият. Къартлагъа бизден кёмек болмаса бек къыйын, гиччилер буса, уллулардан уьйренсе, чалт оьсер, тез билимли болар.
Уллулагъа гьюрметли янашыв – жагьил адамны лап яхшы ва асил хасиятларындан. Къылыкълы адам инг башлап уллулагъа абур-сый этер, оьзгелер булан къатнайгъанда да гьюрмет гёрсетер. Мугьаммат Пайхаммар ﷺ уллулагъа гьюрметсиз янашывдан сакъланмагъа чакъыра болгъан.
Уллулагъа гьюрметсиз янашыв мысгъыллав, хатирин къалдырыв, яман сёйлев, кемчиликлерин ачыкъ этив, оланы алдында эдепсиз юрюш булан белгилене. Жагьил адамлар къартны гёргенде, ону мысгъыллап кюлеме башлайгъан, иришхат этеген гезиклер азмы? Школада охувчулар къарт муаллимге тынгламай, абурсуз янаша, низам буза – булар яшыртгъын иш тюгюл. О кюйде, оьр охув ожакъда охуйгъанлар да оьзлени багъыйсыз юрютеген кюйлер бола. Булай гьал яш инсан дурус тарбияланмагъанын гёрсете. Шогъар, озокъда, лап башлап ата-ана айыплы.
Нечакъы яман тие буса да, уллулагъа яхшы янашмакъ деген сюннет бир-бирде юрюлмей. Ата-ана оьсюп гелеген авлетине герек чакъы агьамият бермесе, тарбияламаса, олай яшдан тизив адам чыкъса, бек тамаша. О да аз йимик, бир-бир ата ана авлетлерин айлана якъдагъылагъа гьатта абурсуз янашмакъны урлугъун чача. Шолай бузукъ яшлар уллулагъа ер бермекни, къартлагъа абур этмекни, ондан да бетери – кепин бузма ярамайгъанны билмей. Амма яш заманда уллулагъа хатирсиз янашгъан жагьил адамлар уллу болгъанда оьзлеге де лап шолай янашывну гёрмей туруп оьлмес экенни эсинде сакълама тарыкъ.
Магьаммат Кебедов
