Ёлда не де бола…
Ёлда не де бола…
Дагъыстангъа къонакълай гелгенлер оьзлени гьислерин ачыкъ этегенге къарама къужурлу. Тюрлю-тюрлю адамлар гёргенине ажайып бола, биревлер табиат гёзелликден кеп ала, башгъалар татувлу ашланы макътай, тек эсинде къалагъан лап унутулмасы – дагъыстанлылардыр. Туристлер бары да затны гёре, бизин хасиятларыбызны эс эте ва биз оланы тамаша къалдырма бажарабыз. Олар учун айлана якъ англашылагъанда йимик, амма гьакъыкъат гёзюне гёрюнегенинден эсе бираз генг ва терен деп айтма ярай.
Кёбюсю гезик бизин якъланы гьакъында гелгенлер арив айта, аслу гьалда бары да зат оланы кепине геле, тек бир-бир дагъыстан мердешлени олар англамай да къала – тувра сёкмесе де, тапшурма (намёк) эте. Гьали-гьалилерде дагъыстанлылар машин гьайдайгъан кюйге багъышланып «репортаж» этилген эди. Расул Гьамзатов яда айтылгъан спортчулар йимик бу масъала бизин танытагъан болуп битген. Тамаша къалдырагъан хасиятыбыз бар экен. Бизин къутуруп гьайдайгъан кююбюз, сакълыкъ учун «ременлени» къолламайгъаныкъ айтылды. Гьатта машинлени арты ерли гьайдап бажарагъан «гьюнерибизни» де гёрсетди. Озокъда, шо дурус гётерилеген масъала, шогъар къаршы айтма сёзюбюз ёкъ. Уьстевюне, гьайгев гьайдавланы, ёлдагъы оьзге пакарсызланы оьзюбюз де билебиз ва гьар гюн гёребиз.
Амма дагъыстанлылар нечакъы бузукъ гьайдай буса да, шоланы гьакъында тувма болагъан пикру, башгъа янны да эсгермесе, толу болмасдыр. Бизин гьайдавчуланы башгъа янын кёплер билмесе де, тек шо да бар. Дагъыстанда ва савлай Кавказда адамлар ёлда бир-бирине кёмек этеген кюйню айтма сюемен. Ким кимге нечакъы кёмек этгени гьакъда гьисап юрюлмей, буса да шо мекенли белгили. Ёлда биревню де кёмексиз къоймас, шо гьакъда тилемесе де. Хатар болса чы айрокъда. Уллу ватаныбызны арты-алды ёкъ ёллардагъы уллу машинлени гьайдайгъанлар айтар сизге 05 регионлу машин ягъада турагъанны кёмексиз къоймасны. Бизин учун токътап кёмек этмек – гьамангъы иш, башгъача уьйренмегенбиз.
Масала, бир гезик къышны вакътисинде, сыргъалакъ ёлда машиним ягъагъа «учгъан» эди. Шоссагьат оьтюп барагъанлар токътап, кёмекге алгъасады. Машинимден чыгъып да битгенче, халкъ чабып гелип, тел булан машинни тартып ёлгъа чыгъартды. Аз заманны ичинде масъалам чечилди ва ёлумну бир зат да болмагъандай узатдым. Къайсы дагъыстанлы да шолай хабарланы эсине гелтирме боладыр. Кёмек этилмесе яда узакъ къарама тюшсе – одур тамаша.
Артда болгъан иш де дагъыстанлылар, ойлаша турмай, хатаргъа тюшген адамгъа кёмекге чабагъанын арив гёрсете. Февраль айны сувукъ эртенинде бизин якъларда кёп ёлугъагъан «приора» машин, гьайдавчуну айыбындан кёпюрден чыгъагъанда Магьачкъаладгъы каналны ичине тюше. Машин бёттебен айланып сувдан янгыз ону дёгерчиклери гёрюне. О ер терен болмаса да, машиндеги адамлар оьлюм тузакъгъа тюше. Оьтюп барагъанлар, озокъда, кёмекге алгъасай: бир-нече улан чечинип де, чечинмей де сувгъа атыла ва машиндеги адамланы чыгъарта.
Бир-нече йыл алда айрыча тамаша иш болгъан эди – уллу чагъындагъы къатынгиши сав поездни аман сакълама бажарды. О заман гючлю янгурлардан сонг, Акъташ оьзенни уьстюндеги кёпюр бузулгъан болгъан. Тувра барагъан поезд кёпюрден тюшюп дам-дагъыра чыгъар эди, гьалны дурус англагъан шо къатын ону алдына багъып юрюп йибермеген ва явлугъун силлеп, къоркъунчлукъну гьакъында билдирмеген эди буса. Насипге, машинист бир зат чы болгъан деп ойлашып, поездни токътата.
Артдагъы гюнлерде юртдан къайтып гелегенде ёлда болгъан хатарны гёрдюм. Къарангы болгъан ва туман саялы шо ерде дагъы да авариялар болмагъа бола эди. Амма адамлар – простой гьайдавчулар – оьзлени бойнуна аманлыкъ болдурмакъны ала: биревлер «скорый» етишгенче яралангъанлагъа кёмек эте, башгъалар янгъан телефонлары булан етишип гелеген машинлеге къол силлей, аста гьайдасын деп англата. Гертиден де, бек барагъан машин заманында токътамаса, гёнделенинде тургъан машинге урунуп, гьал бирден-бир оьрчюкме болар эди.
Сонг да, ярыкълар тайып, светофорлар ишлемей къалагъан заманда ва ГИБДД-ни къуллукъчулары етишгенче дагъыстанлы гьайдавчуланы яртысы дегенлей ёл юрюшню низамын болдурмакъ учун, регулировщик болма бажара. Тамаша адамлар барбыз, бир якъдан дагъыстанлылар низамны сан этмейген башы бузукъ гьайдавчулар, башгъа якъдан – ёлда кёмек болдурар ва ёл юрюшню ёрукълу да этер.
