Къонакъны къабул этеген кюй нечик болмагъа тарыкъ
Къонакъны къабул этеген кюй нечик болмагъа тарыкъ
Гелген адамгъа этилеген эдеплер
Къонакъны къабул этивге динибиз айрыча агьамият бере ва адамланы оьзге аралыкълары йимик, шо да хас эдеплеге кюрчюлене. Эдеп къатнавну ёрукълашдыра ва къылыкълы эте.
Гелген адамны арив къаршыламакъ оьр къылыкъны белгисидир, къонакъ буса – Яратгъаныбыз бизге йиберген адам. Маданиятыбызгъа гёре, къонакъгъа илиякълы янашыв эдепни ва тарбияны гёрмекли яны. Демек, шо мердеш булан, ят адамгъа яхшы болмагъа ва ону къоруп сакъламагъа герекбиз.
Аллагь ﷻ уьюбюзге бакъдыргъан гишини гьайын этмек ва огъар болагъан чакъы яхшылыкъ этмекден не къыйматлыкъ артыкъ болур?
Укба ибн Амир етишдирген кюйде, Пайхаммар ﷺ булай айтгъан болгъан: «Къонакъгъа тийишли абур этмейген адам оьзюне яхшылыкъ болур деп умут этмесин» (Агьмат).
Гелген адамгъа яхшы янашыв, огъар абур-сый этив – инсанны гьакъ иманы барлыгъыны белгиси де дюр. Таза бусурман адам къонакъгъа лайыкълы гьюрмет этмей къоймас, ону якълар ва гьайын этер.
Абу Гьурайра етишдирген кюйде, Расулуллагь ﷺ булай деген: «Аллагьгъа ﷻ ва Къыямат гюн болажакъгъа инанагъан адам къонакъны арив къаршыласын» (аль-Бухари, Муслим).
Гелген адамгъа этилеген эдепге гёре, къонакъны гьайын этген ва якълагъан булан болуп къалмай, огъар ял алмагъа ва ялкъмай турсун учун гьаракат этмеге де тарыкъ.
Къонакъны сююне туруп, иржайывлу бет булан къаршыламагъа яхшы болур. Алгъасавлу кюйде алдына чыкъмагъа ва саламлашмагъа тарыкъ. Гелген адамны эшик алда къатдыртмагъа яда башгъача къаратып турмагъа ярамай.
Гелген гишиге хош гелди бергенде, о-бу аваралар туважакъ саялы, уьй еси пашман болмагъа герекмей. Шо саялы къонакъны гьакъ юрекден къаршыламагъа тарыкъ.
Уьй еси къонакъны тепсиге чакъырып, ону булан бирче аш хапмагъа тарыкъ. Гелген адамны тепсини артында янгыз къоймагъа ярамай. Олай да, къонакъгъа уьйдеги лап яхшы ашлар бермеге тийишли.
Къонакъны къабул этегенде биз чомартлыкъ, ачыкъ юзлюлюк ва гьюрмет гёрсетмеге герекбиз. Амма гьар тюрлю яшавлукъ ишлерде гьатдан озмакъ да арив болмас. Шо саялы исрапгъа ёл къоймагъа тюшмей, къонакъгъа ярайман деп борчлагъа гирмек чи дагъы да бетери болур.
Ашны вакътисинде ва сонг да къонакъ булан арив лакъыр этмек, илиякълы сёз юрютмек яхшы санала. Гелген адамны «унутуп» къоймагъа герекмей, ол янгыз экенин гьис этмесе яхшы.
Къонакъ бар ерде пысып турмагъа арив тюгюл, некъадар, сорашып, гьалын, кепин билмек, ишлерин сорамакъ яхшы деп санала. Эгер соравлар дагъы къалмагъан буса, къонакъны гёнгюн ачмакъ учун огъар къужурлу хабарлар айтмагъа арив болур. Къонакъны сыйламакъ – ону тойдурмакъ демек тюгюл, огъар арив янашмакъ. Ашынгны берме, къашынгны бер, деп шогъар айтыла.
Амма бизин девюрде, нечакъы яман тийсе де, къонакъ да, уьй еси де жанлы бетге-бет лакъырдан эсе телефондан таба этилеген къатнавну артыкъ гёре. Гьатта булай гьалны гёрмеге боласан: тепсини айланасында бир-бирин кёп заман гёрмеген танышлар жыйыла, тек арасында лакъыр юрюлмей, олар гьариси оьз телефонунда хотгъана ва ойлары йыракъ ерлеге гетген. Булай гьал къонакъны къабул этеген эдепге къаршы чыгъагъанны ва бусурман тарбиягъа къыйышмайгъанны билмеге герекбиз.
Къонакъ бар ерде къашланы тююп айланмагъа, яшланы такъсырламагъа ва уьйдегелир булан урушмагъа бирт де ярайгъан иш тюгюл. Олай да, къонакъ бар ерде ачуву барны гёрсетмеге ярамай, неге десе шолайлыкъ ону уялтмагъа ва эркинлигин къысмагъа бола.
Къонакъ гетегенде, уьй еси ону артындан чыкъмагъа, савболлашмагъа, ёлун узатмагъа яхшы болур. Гелген адамны артындан чыкъмай, огъар савбол этилмей къалмакъ къыйышагъан иш тюгюл.
Къонакъ уьйден чыкъгъанда, ол минежек машинни эшигин ачмакъ, огъар ону ичине минмеге кёмек этмек яхшы хасиятлардан санала.
Къонакълай гелген адамгъа яхшы янашмакъ янгыз бизин Пайхаммарны ﷺ сюннети тюгюл, оьзге бары да пайхаммарлар шолай этмеге уьйрете болгъан. Гелген адамны къаршылайгъан эдеплер, кюйлер гьар миллетни оьзюники болмагъа бола. Амма Яратгъаныбыз йиберген адамны арив кюйде къаршыламакъ, огъар уьйдеги лап яхшыны бермек, оьр даражада гьайын этмек – шо мердешлени лап яхшысы болур.
Бу макъалада къонакъны къабул этеген бары да эдеплер эсгерилмеди, янгыз бир-бир аслулары гьакъда язылды.
