Оьз-оьзюн къорумакъ...
Инсан къаркъарасына ва савлугъуна болагъан заралдан оьзюн сакълайгъаны белгили. Амма ол ичиндеги яманлыкълардан, эрши хасиятлардан ва юрек «аврувлардан» оьзюн къоруйгъаны сийрек ёлугъа.
Шо себепден инсан оьзюню ругь аврувларыны гьакъында билмей ва яхшыман деп ойлашмагъа бола. Герти кюйде яхшы адам болмакъ учун, биз айыпланагъан эрши амаллардан тазаланмагъа герегибизни англамагъа тарыкъбыз. Дин юрютеген йимик гёрюнегенлик таманлыкъ этмей. Шайых Агьмат-афандини «Благонравие праведников» деген китабында язылгъан кюйде, бир-бирде яхшы амаллар имансызда да болмагъа бола ва гьатта некъадар дин юрютегенлерде де яхшы амаллар болмай къалмагъа бола. Шо саялы, дин юрютмеге башлагъанларда шоссагьат яхшы хасиятлар тува эди буса, олагъа булай этигиз яда о затдан сакъланыгъыз деп бир токътавсуз айтылып турмас эди.
Таза къылыкълы хасиятланы еси дюрмю-тюгюлмю деп биллмеге сюегенлер оьзюн Мугьаммат Пайхаммарны ﷺ амаллары булан тенглешдирсин яда Есибиз оьзюне нечик багьа берер эди деп ойлашып къарасын. Къуръан аятлагъа этилген бир баянлыкъда булай айтыла (маънасы): «Гьакъ кюйде, иманы барлар уьстюнлюкге етер -- намазда оьзюн юваш тутагъанлар, пайдасыз затлардан бетин бурагъанлар (сёзюнде ва ишинде)» («Аль-Муъминун» деген сура, 1--3-нчю аятлар). Имам Ибну Касир язагъан кюйде, намазда ювашлыкъгъа (смирение) етмеге болур, эгер юрекни намаздан къайры башгъа затларда гьайы ёкъ буса. Намаз къылагъанда не йимик ойлар геле башыбызгъа? Биз намазлыкъгъа тургъанда шонча да агьамиятыбызны тас этебиз, гьатта неченчи ракаат экенни де билмей къалабыз. Сайки, эсибиз осал. Гьакъыкъатда буса, шолай болагъанны себеби -- юрекде ювашлыкъ ёгъу. Намаз инсанны къылыгъын яхшы якъгъа багъып алышдырмагъа бола, эгер ону герекли кюйде, Есибиз Аллагьны ﷻ алдында ювашлыкъны тас этмей къыла буса. Белгили йимик, бары да адам урлукъ учун Пайхаммардан ﷺ яхшы уьлгю болмас.
Ол лап оьр даражалы къылыкъланы еси болгъан ва шо гьакъда Есибиз Аллагь ﷻ Къуръанда булай айтгъан (маънасы): «Гертиден де, сен -- лап оьр къылыкълы адамсан» («АльКалам» деген сура, 4-нчю аят). Шо саялы, яхшы хасиятлы, таза амаллы адам болмагъа сюеген гьар инсан Расулуллагьны ﷺ яшав ёлун ахтармагъа ва ондан уьлгю алмагъа герек. Ону къылыгъы айтып битдирип болмасдай тетиксиз кюйде болгъан. Тарихден белгили йимик, давдагъы бир урушда Пайхаммарны ﷺ яралагъанда, оьзюне къыйынлыкълар гелтиргенлерден ол гечмекни тилеген болгъан. Расулуллагь r: «Гьей, Есим, мени халкъымдан геч, олар не этегенни англамай». Пайхаммарны ﷺ булай хасиятын энни оьзюбюз ва яшап барагъан кюбюз булан тенглешдирип къарайыкъ. Бизге зиян этгенни гечмеге чи нечик де болмайбыз, гьатта хатирибизге тиеген сёз айтгъангъа языкъсынмагъа да болмайбыз. Расулуллагьны ﷺ яхшы къылыкълары къатынлары ва яшлары булангъы къатнавда айрокъда ачыкъ билине болгъан. Гертиден де, инсанны хасиятлары ва дини агьлюде оьзюн нечик тутагъанындан гёрюне. Гьалиги заманда биревлер ятлар булан нече де йымышакъ ва илиякълы бола, агьлюсюнде буса, айрокъда къатынлары булан, бек къатты ва хатирсиз. Бизин халкъда шолайлагъа къырны хомузу, уьйню донгузу деп айта.
Асвад етишдирген кюйде, булай хабарлана: «Мен Айшатгъа Пайхаммарыбыз ﷺ агьлюде нечик эди деп сорагъанда: «Ол уьй къуллукъларда къатынына кёп сююп кёмек эте ва оьктем тюгюл эди. Опурагъын тигип, аякъгийимлерин ярашдырып, оьзюню гьайын этеген гезиклер де кёп бола эди», -- деп жавап берди» (Бухари). Адамлардан гелеген заралгъа менлигибизге тиеген йимик янашмагъа герекмейбиз. Эгер шо шолай эди буса, пайхаммарлагъа Аллагьны ﷻ каламын етишдиривде башындан шончакъы къыйынлыкъланы гечирмеге тюшмес эди. Бырын заманлардан берли лап къыйын сынавлар инг къатты иманы барлагъа йибериле. Янгыз шо къыйынлыкълардан оьтмек булан яйыла дин Ер юзюнде.
САЙИТ ЗУЛУМХАНОВ
