Насипни гёлеми
Арт вакътилерде адамлар къайдан да, гьатта интернетден де кёп зат сатып алагъан болгъан. Кёплер тарыкъ тюгюл затгъа ес болса да, алгъанындан ажайып сююне.
Алгъанындан сююнмек – гьар кимге де танывлу гьисдир, тек шо сююнювню даражасы бир йимик тюгюл: биревлер гьатдан озуп йибере, башгъалар саламатлыгъын тас этмей. Булай гьал бек таъсирли ва тамашагъа къалдыра.
Ону-муну жыягъанларда (коллекционер) бу гьислер айрокъда бек гючлю билине. Масала, халилер жыягъан гиши, башгъа бирев тегин де алмас бырынгъы халча гёрсе, эпсиз бек сююнежек. Ушатгъанын сатып алма акъчасы ёкъ заманда, олай адам борчгъа гирип де шону алажакъ, гьатта адамшавлу яшама рызкъы етишмей буса да.
Поч маркалар, китаплар ва оьзгени жыягъан къайсы адамда да булай гьалны гёрмеге болабыз. Жаны авагъан затны алгъаны булан оланы сююнеген кюю баргъан сайын артып тербей. Булайлар кёп алгъан сайын, дагъы да алма гьасирет. Оьзлеге ошайгъанлар булан къатнап булар къувана, къаравчулар жыймындан тамашалыкъ этегенде, оланы юреклери тавдай бола.
Буланы къуванывундан аукционларда сатыв этегенлер алай арив пайдалана. Жыягъанланы тазза дамагъын чыгъартып, сатывчулар къыздырып багьаланы кёкге гётере. Натижада къайдагъы тарыкъсыз эсги-пысгъы затлар янгыларындан шайлы багьа олтура.
Инсан янгы зат алагъанда, ону гьакъылы дурус ишлей, амма жыйывчу аукционда сатыв-алыв юрютегенде ону баш майын «булутлар» елей, гьакъылы мукъ бола.
Ону-муну сатып алгъанда инсан кепленеген кюй тамашалы иш: къатыныгъызгъа ва къызыгъызгъа арив гёлек яда аякъгийим алсагъаз, олар шону онча арив гёрмей, амма оьзлер сиз алгъаныгъыздан осалын алса – ажайып шат бола. Балики, сиз алгъаныгъыз кепине гелмегендир, неге десе эргиши де, къатынгиши де малны бир йимик багьаламай. Натижада оьзюгюз алгъаныгъыз булан олар тюгюл, сиз ушатгъанын алгъан боласыз. Амма шо да аслусу тюгюл. Гьакъыкъатда, нени буса да сиз ала бусагъыз, сатыв-алывдан гелеген леззетден оланы магьрюм къоясыз. Къатынгиши нени буса да сатып алагъанда гьис этилеген кеп чегив айрыча шатлыкъ.
Булайлыкъдан англашылагъаны йимик, уьюнден чыгъагъанда ону-умуну алайым деп тиштайпаны эсине де гелмей, тек юрегинде нени буса да алып сююнейим деген умуту къалмай. Тюкенлени айланып чыгъагъанда къатынгиши оюна да гелмеген затланы сатып алмагъа бола. Эсде де ёкъ къайдагъы тарыкъмы-тюгюлмю, деп айтагъан кюйде гьапур-чупур булан ожагъына къайтгъанда ону гёнгю ачыла, сатыв-алыву леззет гелтире.
Эгер адамлар – айрокъда тиштайпалар – тарыкълы зат алыв булан тамамлана эди буса, хыйлы тюкен ябылар, сатыв-алыв шайлы аз болар эди. Амма инсан сатыв-алывдан алагъан леззети ону тарыкъ тюгюллени де алдырта, гьатта маънасыз затланы сатып алагъанда шо болмаса болмай деп оьзюн инандырма къарай.
Масала, уьйню уллу-уллу мебель булан толтурмагъа негер тарыкъ, гиччи къайдасы да бар туруп? Къатынгишиге тюрлю тюслю, тюрлю гёрюнюшлю артыкъ опуракъ негер тарыкъ алмагъа, оланы бирлерин ол гьатта бирт де гиймежек буса? Шолар барысы да сатывдан леззет алмакъ учун этилеген ишлер.
Алынгъан затдан адамланы леззет алывуну маънасын англама болар эди, эгер шо алынгъан малдан гелеген шатлы гьал ону къоллап турагъан чакъы заман узатыла эди буса. Амма бу пана дюньяда болагъан ишлер биз гёз алгъа тутгъан кюйде болмай.
Адамлар не этип де огъар-бугъар ес болма гьасирет, тек ес болуп битген сонг шо алгъанындан кеп чекмей.
Сынавлу сатывчулар шолай гьалдан арив пайдаланма уьйренген. Олар сатагъан малны арив онгара, дурус ерге салып гёрсете ва учуз сатагъан этип гёрсетме, алдатма къарай. Бугъар бир токътавсуз реклама да къошула, сайки шу малны алмасанг, гьёкюнежексен, бу дюр сююнч гелтиреген, насипли этеген зат.
Мал сеники болуп битгенче огь не гёзел гёрюне. Бир башгъа да тюгюл шо мал сени насипли этип къояр йимик. Амма шону алып къолунга тюшген сонг – ону ажайыплыгъы тая, умутлар суратлайгъан кюй ирип ёкъ болуп къала. Бир башлап не арив зат деп эсинге гелеген мал баргъан сайын къыйматлыгын тас эте, гьамангъы уьйренчикли ишге айлана.
Бир залим къалалар ва уллу байлыкъ – гьар кесни де ойларындагъы умутдур, тек бай адамланы яшавуна яхшы кюйде къараса, оланы гьислерине тергев этсе, буланы хыйлылары байлыгъындан къыйналагъанын эс этежек. Эгер бай адамлар къызгъанчлыкъдан ва байлыкъ топлав аврувдан къутулма, гьажатлылагъа кёмек этип малыны бир пайын оьлешме бола эди буса, оьзлер де шайлы насипли болар, жамиятгъа да уллу пайда гелтирер эди.
Яшав тамаша иш: негер буса да еслик этмекни лап «татли» ери – шогъар есмен деп ойлашмакъ. Шо ой – сюлдюр.
