Орус дагъыстанлылар ичмегиз дей…
Орус дагъыстанлылар ичмегиз дей…
Бир гезик Магьачкъаладагъы уллу тюкенде сатывчуну ва алывчуну арасында болгъан тамаша лакъырны эшитдим. Ерли халкъ ким экенин англамакъ учун, бир-бирде ят адамлагъа гиччирек агьвалатны гёрмек да таманлыкъ эте.
Шо гюн тюкенде менден алда тургъан агьлюге ошайгъан экев – ял алма гелген туристлер эди (биз оланы тез айырып болабыз). Тюкен арбасы толгъан, тек не буса да олагъа етишмейгени гьис этиле: излейгени барда йимик якъ-якъгъа къарай. Гьакъ тёлейген ерде гелген адам: «Ичкигиз не ерде?» – деп сорай. Сатывчу: «Бизде ички сатылмай. Ичмек – савлукъгъа зараллы ва гьарам!» – деп жавапланды.
Бусурман адам шолай айтгъан буса, тамаша да болмас эдим, амма шо сёзлени Михаил (тёшюнде аты язылып бар) айтгъаны къулакъгъа ажайып чалынды. Магьачкъаладагъы бу тюкен уьлкебизде генг яйылгъан гастрономланы бири, тек Дагъыстанда иш гёреген шо тюкен ички сатмай. Шо саялы уьйренчикли тюкенинде йыракъдан гелгенлер оьзлеге тарыкъ бёлюкню излеп табып болмай къала. Бир орус башгъа орусгъа ички къаркъараны буза ва гьарам деп билдиргени, эретургъан ерде гиччирек насигьат да этгени тамаша тюгюлмю дагъы?
«Дагъыстанлы» дегенде шоланы арасында миналы дагъыстанлылардан къайры, оруслар, эрменилер, жугьутлар ва оьзге миллетлер де болма бола. Олар мунда тувгъан, оьсген, бизин адатланы юрюте. Тиллерибиз, динибиз башгъа буса да, биз барыбыз да – дагъыстанлыларбыз. Тамаша гёрюнсе де, бир-бирибизге ошап къалгъанбыз. Ошайгъаныбызны бир яны – дагъыстанлылар умуми гьалда ичкини къабул этмейгени. Шо саялыдыр Михаил гелгенлеге олай жавап бергени.
Туристлер ичмеге сюегенни биз билебиз, олар учун бу масъала уллу къайгъыгъа айлана. Яйны башында орамда гезеп айланагъан шолай къонакъланы гёрдюк. Олар бизин токътатып, бир зат сорама сюйдю. Дагъыстанлылар аслу гьалда илиякълы халкъ, не зат сораса, белгисиз ерге элтип гёрсетме де гьазир. Амма бу гезик олар излейген ерни тапмакъ учун бизден кёмек болмады. Ички излейгенлеге гьарамны гёрсетмесбиз деп тюгюл, ювукъ арада шо «агъу» къайда сатылагъанны гертиден де билмей эдик. «Сизде ички булан бир-бир масъалалар болажагъы гьакъда бизге билдирген эди, шу даражада болажагъы чы ярайгъан зат тюгюл», – деп олар гьайран болуп гетди.
Гьали-гьалилерде Владимир Одинцов дейген бизин якълы орус улан булан таныш этди мени. Ол уллу тюкенде ишлей ва рамазан айда дагъыстанлы яшлар булан бирче гюнню узагъында ораза тута болгъан. «Владимир ораза ачагъан заманны билдирип, агъабыз йимик, алдыбызгъа аш салып, бизин гьайыбызны эте эди», – деп хабарлай ону ёлдашлары. Ювукъдан таныма сююп, телефон номерин алып, сёйледим огъар.
– Мен, ата-анам йимик, миналы магьачкъалалыман, – деп Владимир лакъыр эте. – Шо саялы дагъыстан тарбия анамны сютю булан синген магъа. Бизде уллулагъа гьюрмет, гиччилеге рагьму этиле, ягь ва намус не зат экенни яхшы биле. Мен дагъыстанлы къыз булан уьйленгенмен ва эки уланыбыз бар. Биз гьамангъы дагъыстан агьлюбюз: ата – чёрекни гьайын эте, ана – яш оьсдюре. Гезеп ял алмагъа кёп сюебиз, Мисриде (Египет) болгъанбыз, бусурманланы сыйлы ерлерине де баргъанбыз. Аль-Акъса межитде де болдукъ. Истамбулдагъы Ая-София деген межитни бек ушатдыкъ. Мени эсиме гелеген кюйде, башгъа адамны динине гьюрметли янашса, аралыкъ беклешер. Дагъыстан халкълар бир-бирине абур эте, шо саялы парахатлыкъда яшайбыз. Тюрлю миллетли ва тюрлю динлени юрюте бусакъ да, бизге мунда яшама онгайлы ва рагьат. Арадагъы шу бизин татувлугъубузну бузмагъа къарайгъанлар мурадына етмес. Дагъыстандагъы жагьил адамлар динге бакъгъанын бек ушатаман. Уланъяшлар намаз къыла, ораза тута, жума намаздан къалмай. Дагъыстанда дин оьсген чакъы яшавубуз парахат туражакъгъа шекленмеймен. Къалгъан яшав да онгаяжакъ. Россияда килисалагъа янгыз къарт-къурт бара, жагьиллер буса шогъар агьамият бермей. Шо юрегимни ачытдырта. Дин ёкъ ерде бирлик болмай. Ким болса да, Есибизге ювукъ болмакъны ёрайман. Дагъыстан чечекленерге шеклик ёкъ.
Владимир адамланы билеген, дюнья гьалланы англайгъан гьакъыллы адам, лакъыр этме де арив ону булан. Дагъыстанда булай тюрлю адамлар яшайгъаны сююндюрмей болмай.
