Инсан къылыкъны еси

Къышны сувукъ бир жумагюнюнде Албёригентде яшайгъан Магилав Хайруллаев, гьаман заманда йимик эртен намазын къылып, аш хапмагъа гьазирлене тура болгъан.

Росгвардияны майору айры батальонну командирини орунбасары шо гюн ол «разводгъа» етишип, къуллукъчуланы арасында олар этмеге герекли борчланы пайлама герек эди. Магилавну парахат ойларын хапарсыздан болгъан телефон зенг бёле. Телефонну экранында хоншусу Камалутдин сёйлегени гёрюндю. Булай эрте болгъан телефон сёйлевге тамаша болгъан Магилав о якъдан янгыз: «Кёмек этигиз бизге» деген сёзлени эшите.

Шондан сонг о якъдан бир аваз да чалынмагъанда балагь болмаса кюй ёкъ дегенни англата. «Инг башлап башыма от тюшгендир деп гелди. Амма терезеден къарагъанда Камалутдинни уью саппа-сав экенин гёрдюм. Бары да ишлеримни ташлап, уьйдегилеге бир зат да айтмай, мен олагъа багъып чапдым», – деп Магилав хабарлай. Хоншуну къапулары ябылгъан болгъан. Ол барудан тез атылып чыгъып уьйню алдына геле. Несипге, уьйню эшиклери ябылмагъан болгъан ва Магилав ичине гире. «Къычыргъаныма бирев де тавуш бермеди. Уьйде – шыплыкъ. Лап биринчи Камалутдинни гёрдюм. Ол уьйню ортасында жабарда эди ва авзундан гёбюк гелмеге башлагъан заман эди. Мен ону тез-тез къыргъа чыгъардым», – деп Магилав болгъан ишни гьакъында хабарлай. Уьйге къайтып ол агьлюню оьзге членлерин де къыргъа чыгъарта – Камалутдинни къатынын ва оланы дёрт авлетин. Барысы да агъулангъан гьалда ерде ята болгъан. «Яшлар эретурмагъа къарай эди, тек болмай ерге йыгъыла. 14 йыллыкъ яш тилин юта. Кёмек этмеге къарагъанда, бармагъымны хапды», – деп Магилав агьвалатланы эсге ала.

Медицинадан англаву ёкъ экенге Магилав олагъа бу якъдан пайдалы болмасны билип, къатынын чакъыра. Къытыны Марзигат медсестра болуп ишлей ва булай гезиклерде не этмеге герекни яхшы биле. Ол оьзлеге кёмекге хоншуларын чакъыра. Сонг белгили болгъан кюйде, Камалутдин Абдурагьмангьажиевни агьлюсю газ булан агъулангъан болгъан. Магилав оланы ожагъына гиргенде оьзю де газ ютуп эсер-месер бола ва гьалы бузукълаша. «Уьйге къайтагъанда къарсалагъаным ва газлар ичиме гетгени саялы аякъларым юрюмейген болуп къалгъан эди. Шогъар да къарамайлы, биз бир башлап хоншуларымны агьлюсюн барысын да къыргъа чыгъартдыкъ. Къатыным тилин ютагъанланы къабургъасына ятдырмагъа герек дегенде олагъа шайлы енгил болду», – деп Магилав шо гюн болгъанны суратлай.

Биринчи кёмек этген сонг эркъатын «Скорый помошну» чакъыра. Медиклер чакъырывгъа шоссагьат сеслене, тек ёллар бузлагъан саялы тавну бетиндеги Камалутдинни уьюне етишип болмай. Шо заман Росгвардияны майору къатынын хоншулары булан къоюп, оьзюню машини булан докторланы алдына чыгъа. Къыйынлыкълар булан не буса да етишген медиклер агъулангъан агьлюню тезокъда азарханагъа етишдирмеге герек дей. Инг башлап яшланы гьайы этиле ва ёлдан тутуп яшлар учунгъу ерли азархананы ёлбашчысына телефон сёйлеп гьазир болмакъны айта.

«Врачлагъа уллу баракалла болсун, жагь кюйде тарыкълы чаралар гёрюп, хоншуларымны ажжалдан сакъламагъа болгъаны саялы», – деп гьакъ юрекден сююнеген кюйде Магилав разилигин билдире. Ону сёзлерине гёре, хоншусу Камалутдинни уьюнде «буржуйка» деп айтылагъан печ яна болгъан. Кюйге къарагъанда, гечени ортасында бир мюгьлетге газ тайып, янгыдан гелген. Шолайлыкъ булан сёнген печден газ чыгъып тургъан ва агьлю агъуланып, оьлмеге аз къалгън. Шуну булан бу болгъан иш битип къалмай… Хоншусуна болгъан балагьгъа Магилав Хайруллаев теренден ойлаша. Хатарлыкъ неге ва не учун болгъанны ачыкъдан англай. Гьасили, ол булай иш дагъы болмас учун хоншусуна кёмек этмеге токъташа. Демек, юреги тебип Магилав танышларын ва къардашларын къуршап, Камалутдинни уьюне ремонт этелер. Шолайлыкъ булан, хоншулагъа «буржуйканы» орнунда гьалиги батарейлер булан толу кюйдеги къоркъунчсуз уьй иситеген система салына. Олай да, янгы терезелер салына. Оланы орнунда клеенкёлар болгъан.

«Аллагьгъа ﷻ шюкюр, энниден сонг хошуларыма шулай балагь болмас», – деп этилген ишге Магилав сююнегенин яшырмай. Болгъан ишни гьакъында ойлаша туруп, Магилав шо гюн кёмекчи болмагъа болгъаны негьакъ тюгюл деп эсине геле. «2010-нчу йыл мен де булай ва ондан да бетер гьалгъа тюшген эдим. Шо заман уьйге гелгенде газ чыгъып турагъанны сезмей ва къоркъунчлукъ барны билмей ярыкъланы якъгъан эдим. Якъгъаным булан бирден-бир атылыв болуп гетди. Шо заман мен бек ялладым ва от тюшюп бетим алышынгъан эди. Москвадагъы азарханада етти ай ятдым ва магъа бир-нече операция этилип, ер-ерде гёнюмню алышдырды. Шо заман башымдан не гьал гетгени бугюн йимик эсимде. Кюйге къарагъанда, Есибиз Аллагь ﷻ шо адамлагъа кёмек этивчю гьисапда мени сайлагъаны тегин тюгюлдюр. Аврувну береген де, шондан сав этеген де – янгыз бир Аллагь.

Битмейген макътав болсун Огъар», – деп Магилав ичиндегин ачыкъ эте. Яхшылыкъ булан битген бу ишде бизин барыбыз учун дарс. Не заманда да, тек гьалекли девюрде инсан къылыкълыкъ айрокъда агьамиятлы ва тарыкълы хасият. Къардашлыкъ гьислер, бирбиревге кёмек этив макъталып гелген, гьали де, дагъы да къыйматлы къылыкъ кюйде къалажакъ. Аварлы улан Магилав ва къумукъ Камалутдин ватаныбызны кёп миллетли оьзге халкълары йимик, хоншуда ва парахатлыкъда яшай. Олар ким къайсы якълардан, къайдан гелген ва не миллетли деп айырмай. «Ватаныбызны гележеги – бирликде. Жамиятны бёлюв буса, бир яхшылыкъ да гелтирмес. Мен кёмек этмеге болгъан адам миллетине гёре къумукъ. Ол ким болса да – лап биринчилей ол мени дин къардашым, хоншум ва Есибизни къулу. Не болгъанны билмеге къарап, ону уьюне гирегенде ва кёмекге чапгъанда, мунда яшайгъанлар къайсы халкъдан, миллетден ва динден деп ойлашмай эдим чи. Мени мурадым – инсангъа табылмакъ эди», – деп Магилав ойларын билдире. Адам къылыкъны булай уьлгюлери яшавда аз тюгюл. Шоланы гьакъында заманда бир бизин газетде де языла. Оьзюне не болажакъны ойлашмай, биринчи мурады балагьгъа тюшгенге кёмек этмек – инсанны къылыгъы таза экенни белгиси. Аллагьгъа ﷻ макътав болсун арабызда шолай оьр къылыкълы адамлар бары.

АБДУЛЛА МАГЬАММАТОВ,

РОБЕРТ КЪУРБАНОВ