Гюнчюлюкге къаршы не этмеге болабыз?
Гюнчюлюкге къаршы не этмеге болабыз?
Гюнчюлюк – юрекни бийлейген аврув, шону яманлыгъы гьар кимге де тиймеге бола: хоншуларына гюллейген эр-къатынгъа, къардашларыны байлыгъына гёзю къарайгъан агъа-инилеге ва шолай башгъаларына. Инсан ичине шо аврув гиргенни билмей къалмакъ да бар, гюллев – яшыртгъын балагь. Адамлагъа синген гюллев гьар кимде башгъабашгъа кюйде билине, тек барысында да натижасы ямангъа гелтире.
Гюллейгенлик – пеленче биревдеги огъар Есибиз Аллагь I берген яхшылыкъланы болмасны сюймек яда шо ниъматланы оьзюне алмакъ демек бола. Бу айыплы хасият, башгъа адам оьзюнден негер буса да алгъа гетгенде, арагъа чыгъа. Пеленчени байлыгъы артса, абуру оьссе, сатывалыву гелимли болса, гюнчюлюк баш гётере.
Бу яман хасият агьлюлени бузмагъа болагъаны белгили. Олжаны бириси хоншуда оьзлерден артыкъ яшайгъанланы гёрюп, ожакъда башлап оьпкелеклер, сонг арты къавгъагъа, битмейген эришивлюклеге айлана. Гюллейгенни енгмеге бек къыйын, ол оьзюнден яхшы яшайгъанны кётюр болуп гёрмесе токътамай. Амма шо заманда да тамаша ону юреги парахат болса, неге десе оьзюнден яхшы яшайгъан башгъалар арагъа чыгъажакъ.
Кимге гюллемеге ярай?
Ибн Масуд Пайхаммарны ﷺ булай сёзлерин гелтире: «Экевден къайры дагъы биревню де гюллемеге ярамас. Шоланы бириси – Аллагь ﷻ оьзюне байлыкъ да берип, ол ону гьакъыкъатгъа къыйышагъан кюйде, яхшы ишлеге харжлайгъан адам. Экинчиси – Аллагь ﷻ оьзюне терен гьакъыл берген ва ол билегенин адамлагъа уьйретеген гиши» (аль-Бухари, Муслим). Шо гьадисден англашылагъаны йимик, гюллевню яхшы кюю де (акъ гюллев) болагъанны билебиз.
Нечик затдыр, шо акъ гюллев? Шону маънасы – пеленче биревде оьзюнден артыкъны гёргенде шо яхшылыкъ ёкъ болгъанны сюймей, некъадар артгъанны да ёрай ва гьатта оьзюне де шолай яхшылыкъ болгъангъа гьасирет. Масала, оьлешмеге чакъы, гьажатлылагъа кёмек этмеге имканлыкъ болардай оьзюне де байлыкъ сююв. Дин билим булан да гьал шолай: Къуръанны, илмуну яхшы билип, билмейгенлеге шондан дарс бермек ва охутмакъ. Муна шолай гьислер яман тюгюл, акъ гюллев бола. Бусурмангъа бакъгъан оьчлюк, ачув, алдатыв ва гюллев – бизин яхшы ишлерибизни «ашай», юрегибизни батдыра, парахатлыкъдан айыра, бу ва герти дюньяда гьалеклик болдура.
Шо гьакъда Пайхаммарны ﷺ гьадисинде арив айтылгъан: «Гюллемекден сакъ болугъуз, гьакъ кюйде, шо сизин яхшы ишлеригзни къуругъан агъачны от-ялын ёкъ этегенде йимик, ёкъ эте» (Абу Давуд). Яхшы ишлерден къуру къалмакъдан къайры, гюнчюлюкню «яхшылыгъындан» юрекге авур юк тюше. «Юрек аврувгъа тарыгъан», – деп шолайлыкъгъа айтадыр: инсан гьалал юхусундан айрыла, яшавну татлилигин билмей, сююнч не экенни унута. Гюллейген адам оьзюне инанмайгъан бола, гьакъ юрекликни тас эте. Бу юрек аврув башланагъанда бек сакъ болмагъа герекбиз. Чакъда бир уьюне къайтгъанда яшлары яда къатыны башгъаларда гёргенни хабарлай.
Эри буса, шолай лакъырланы эшитгенде, олагъа бу хасият юрекге зарал гелтирегенни, Есибизни рагьмулугъун ёкъ этегенни, берекет къачырагъанны йымышакъ кюйде айтып англатмагъа герек. Агьлюдегилиге ругь тарбия бермеге, юреклерин таза сакъламагъа, яман ойлардан арек болмагъа, гюллемекни ювукъ да этмей турмакъны гьакъында насигьат бермек – агьлю башындагъы эргишини борчу. Айрокъда гьар гюн гёреген хоншулагъа гёзю къарамакъ уллу таъсир эте, шо саялы ичинде саламатлыкъ болдурмакъны гьайын этмеге яхшы болур. Агьлюдегилер шо якъдан бир-бирине кёмек этмеге бола ва шолайлыкъ булан арада татувлукъ тува, ругь къардашлыкъ сыкълаша. Гёрежек рыцкъыбыз алданокъ Есибиз булан белгиленгенни эсде сакъламагъа герекбиз гьарибиз. Шо заман къадарыбызгъа гёре болажакъны ва бизге гележек зат бир ерге де гетип, тас болмасны англайгъанлыкъ юрекге рагьатлыкъ гелтирер.
Амма шолайлыкъ бир зат да этмей, оьзлюгюнден гележек деп къарап, янтайып турмагъа герек демек тюгюл. Не заманда да гьар ким оьз гьайы учун гьаракат этмеге герек. Рагьмулу Аллагьдан ﷻ юреклерибизни гюллемек деген ва оьзге шолай яман аврувлардан тазаласын деп тилейбиз, осал хасиятлардан эркин этсин деп гюч бермекге умут этебиз.
МУГЬАММАТ АЗИМОВ
