НАСИГЬАТ

Авруйгъан адамланы гьайын этив

Аллагьны ﷻ динин юрютегенлер адамланы гьайын этмеге герек, айрокъда авруйгъанланы. Авруп къалгъан адам, къыйынлыкъны башдан гечире ва артындагъы гюн оьзюне не гелтирерни гьакъында ойлаша туруп къала: авруву оьрчюп йиберерми яда Есибизни рагьмулугъу булан савсаламат болажакъмы.

Авруйгъан адам бу уллу дюньяда оьзюн янгызлыкъда гьис этмеге бола, неге десе кёплер башгъаланы ойлашмай, оьзюню гьайында. Ону уьстюне бирев де гелмей, ол япянгыз къалмакъ да бар, Аллагь ﷻ гёрсетмесин. Ондан да бетери, авруйгъан адамны къыйналагъанын айлана якъдагъылар гёрмей, гьис этмей ва ёкъдай санай буса.

Олай адамны, бир ерде тас болгъан зат йимик, унутуп къалмакъ бар. Гьар авруйгъан адамны шариат къыйынлы гьалгъа тюшген деп гьисап эте. Шолайлыкъ булан, олай адамны гьайын этегенлер де болмагъа тарыкъ. Аврувну янгыз къоймай, огъар кёмек къолун узатмагъа, гьайын этмеге, гёнгюн алмагъа, ругьдан тюшмеге къоймай янында ким буса да болмагъа герек деп санала. Шо саялы гьалына гёре осал болгъан гишиге рамазан айны борч оразасын тутмай къоймагъа да ихтияр бериле. Савлугъу къолай болмай туруп, шолай адам оразасын ачмагъа яда тутмай къоймагъа бола. Сонг савлугъу ерине гелгенде буса, олайлар оразасын тёлеп тута.

Савлугъу осал саялы гьаж къылмагъа болмайгъан гиши, оьзюню орнунда сыйлы ерлеге башгъа адамны йибермеге бола. Авруйгъан саялы намазны гьамангъы кюйде къылмагъа болмайгъан гиши, оьзюне онгайлы къайдада къыла шону. Огъар олтуруп да, ятып да намаз къылмагъа яратыла, гьатта тёшекде тербенип болмай гьалда буса, гёзлери булан ишара этип де намаз къылына. Сувдан зарал болмагъа болагъан аврув намаз жувунувну орнунда таяммум этип дазуланмагъа ихтиярлы. Шариат авруйгъан адамлагъа ибадат этивде енгилликлер де бере, оланы бирлерин этмей къоймагъа да ёл къоя. Ондан къайры, динибиз буюрагъан кюйде, бусурман гишиге авруйгъан адамны янында болмагъа гёрсете, ону ругьун гётермеге чакъыра.

Шо саялы Мугьаммат Пайхаммар ﷺ бизге уьйретген кюйде, аврувланы уьстюне барып, оланы гьалын билмек – иманы барланы борчу. Абу Гьурайра етишдирген гьадисде Пайхаммарны ﷺ булай сёзлери бар: «Бир-бирине гёре бусурманланы беш борчу бар: саламгъа жавап бермек, аврувну уьстюне барып гьалын билмек, оьлюню ахыр ёлуна салмакъ, къонакълай чакъыргъанда жавапланмакъ ва шёшгюрген гишиге яхшылыкъ ёрамакъ» (аль-Бухари, Муслим). Расулуллагь ﷺ бизге билдирген кюйде, аврувну уьстюне барып, ону гьалын билеген гиши женнетде оьз пайын алажакъ. Пайхаммар ﷺ шо гьакъда булай айтгъан: «Есибизни разилиги учун аврувну уьстюне барагъан гишиге малайиклерден элчи: “Рази болгъур, Аллагь ﷻ шабагъатласын сени ва тазаласын ва ёлунг берекетли болсун, женнет агьлюлеге къошулгъур”, – деп чакъырыв эте» (Ибн Мажжагь, ат-Тирмизи). Мугьамммат Пайхаммар ﷺ бизге уьйретген кюйде, аврувну янында яхшылыкъланы гьакъында сёйлемеге, ону гёнгюн алмагъа, ругьун гётермеге, умутун беклешдирмеге ва сав болмакъ учун гьасиретлигин артдырмагъа герек. Расулуллагь ﷺ авруйгъан адамгъа маслагьат этегенде, авруву – гюнагьлардан чайыв ва такъсырлавдан сакълажакъны гьакъында хабарлай болгъан.

Авруйгъан адам буса, гьалына чыдамлы ва сабур болмагъа тийишли. «Иманы баргъа не зат болса да, масала арыгъанлыкъ, узакъ аврув, къайгъы, пашманлыкъ, яман хабар, гьатта тегенек тюртюлсе де, Аллагь ﷻ шексиз кюйде шо адамдан не йимик буса да гюнагьын гечер» (аль-Бухари, Муслим).

НУРМАГЬАММАТ ИЗУДИНОВ

Сорав алынагъан гюн лап биринчи нени гьакъында соражакъ?

Бары да леззетлери ва къайгъылары булангъы шу пана дюньябыз даим тюгюл. Эрте-геч биз барыбыз да яшап турагъан дюньябызны къоюп, Сорав алынагъан гюн Есибиз булан ёлугъажакъбыз. Шо ёлугъув бизин учун лап агьамиятлысы болажакъ ва шо гюн уллу жавап тутмагъа тюшежек.

Инсан бу дюньяда не байлыкъгъа ес болгъангъа да, не оьр къуллукъну тутгъангъа да ва не ёл булан юрюгенге де къарамайлы, Яратгъаныбызны алдында туражакъ ва этген гьар иши де, сёзю де саялы жавап тутажакъ. Ислам дин гьар адамгъа Сорав алынажакъ гюн, тирилив ва жавап тутув болажакъгъа инанмагъа герек деп гёрсете. Эгер де инсан шо мюгьлет болажакъгъа теренден тюшюнген буса, ол оьзюн жыймакълы тутмагъа ва гери урулагъан ишлерден сакъланмагъа, яхшылыкълар этмеге къаст къылажакъ. Есибиз Аллагь ﷻ Сорав алынагъан гюн къачан болажагъын бизден яшыргъан ва бир инсан да шо гьакъда билей. Янгыз Еибиз Оьзю биле шону.

Аллагьу таала Къыямат гюн къачан болажагъын пайхаммарлардан ва лап оьр даражалы малайиклерден де яшыргъан. Биз билеген кюйде, шо гюн болмай къалмас ва этилген бары да иш учун жавап тутмагъа тюшежек. Къуръан аятлардан ва Пайхаммарны ﷺ гьадислеринден билгели болуп, Сорав алынагъан гюн нени гьакъында соралажагъын да билебиз. Инсангъа лап биринчи соралажакъ зат – огъар борч этилген намаз болажакъ. Гьар иманы бар адам учун берилежек бу суал лап аслусу болажакъ. Шогъар нечик жавап берилсе, шондан ону гележеги де гьасил бола. Бусурман адам учун гюнде беш керен къылынмагъа герекли намаз – ибадатны кюрчюсю санала.

Эгер ол оьмюр боюнда намазны герек кюйде къылгъан буса, огъар тийишли кюйде агьамият берген ва шону тетиксиз юрютмек учун къаст къылгъан, сюннет намазлагъа да гьаракат этген буса, ол Сырат кёпюрден чыкъмакъ учун берекетли нюрге ес болажакъ. Эгер де Сорав алынагъан гюн иманы бар гишини намазлары къабул этилсе, сорав-алыв оьзге ишлерине узатылажакъ. Амма ону намазлары къабул этилмей къалса, сорав-алыв токъталажакъ, неге десе ону оьзге ишлерине Есибиз агьамият бермежек. Абу Гьурайра етишдирген гьадисде Пайхаммар ﷺ булай айтгъан деп бар: «Гьакъ кюйде, Сорав алынагъан гюн Аллагьны ﷻ къулундан ол этген намазлары саялы соралажакъ. Эгер де жаваплары яхшы болса, адам уьстюнлю болур ва умутларына етишер, амма яман болуп чыкъса, уьстюнлюксюз къалыр ва кётюрлюкге тюшер. Эгер де борч намазларда кемчиликлер бар болуп чыкъса, Есибиз: “Къарагъыз, Мени къулумну сююп этилген ишлери бармы?” – деп айтажакъ. Шолар бар болуп чыкъса, шоланы яхшылыгъындан борч намазлардагъы кемчиликлер басылажакъ ва оьзге ишлеге байлавлу да шолай янашажакъ» (Тирмизи, Абу Давуд, Ибн Мажжагь).

Къошум гьисапда къылынагъан сюннет намазлар, айрокъда ратибатлар, борч болгъан гюндеги беш намазларда йиберилеген кемчиликлени басылта. Бусурманлар учун Есибиз Аллагь ﷻ берген бу ажайып рагьмулукъ. Пайхаммар ﷺ Миъраж гече кёклеге гётерилгенде бусурман уьммет учун намаз къылмакъ деп борч этилген. Башлап гюнде 50 намаз къылынмагъа герек деп гёрсетилген болгъан, тек Мугьаммат Пайхаммар ﷺ Есибиз Аллагьдан ﷻ тилеп, шоланы санаву 5-ге ерли аз этиле. Шолар саялы зувабы буса, 50 намаз къылынгъан йимик берилеген кюйде къала. Намаз динни кюрчюсю санала ва бу ибадатны гьакъында Пайхаммар ﷺ оьлгенче алдын этген васиятында эсгериле. Намаз – Есибиз Аллагьны ﷻ алдындагъы Ону къулуну борчу ва ол шону Яратгъаныбызны разилигин къазанмакъ учун толу ва тетиксиз кюйде этмеге герек. Пайхаммарны ﷺ асгьабалары да намазны оьз вакътисинде ва толу кюйде къылмагъа къаст этген. Умар аль-Хаттаб t ярасындан къыйналып, оьле турагъан заманда: «Намаз къойгъан гишини Ислам динде рыцъысы болмас», – деп айтгъан болгъан (Байгьакъи).

Иманы бар адам учун Сорав алынагъан гюн намаз – айрыча агьамиятлы болажакъ. Шону булан байлавлу сорав-алыв нечик болгъанлыгъындан ону оьзге ишлери де гьасил болажакъ. Шо уьстюнлю болса, мизан терезелерде намаз авур юк болуп, яхшыгъа тартажакъ. Амма Есибиз Аллагьны ﷻ алдындагъы адамны сорав-алыву янгыз намаз булан тамамланмажакъ. Гьар ким де шу дюньядагъы яшавун нечик оьтгергенге, заманын негер харжлагъангъа, байлыгъы булан не этгенге, къаркъарасын ва билимин нечик къоллагъангъа байлавлу соралажакъ. Абу Барзат Аль-Аслями t етишдирген кюйде, Пайхаммар ﷺ айтгъан булай сёзлер сакълангъан: «Къыямат гюн къул оьз яшавуну гьакъында: нечик ону оьтгерген, билимин нечик къоллагъан, мал-матагьын нечик къазангъан ва не ёлда харжлагъан, къаркъарасын нечик ишлетген гьакъда соралмай туруп еринден тербенмес» (Тирмизи, Табарани).

МАГЬАММАТ СОЛТАНОВ