Ишлегенге – тёле!
Ишлейгенни ва иш бергенни, ёлбашчыны ва ирия болгъанны (подчинённый) аралыкъларына динибиз айрыча агьамият бере. Бу аралыкълар янгыз олар учун тюгюл, савлай жамиятгъа бек агьамиятлы.
Шо гьакъда иш берегенни ва иш этегенни аралыкъларына тергев берип къарайыкъ. Иш беривчю загьмат тёгеген адамгъа адилли ва гьюрмет булан янашмагъа герек, ону ихтиярларын къыйыкъсытмагъа ва зарал этмеге ярамай.
Иш беривчю оьзюнде ишлейген бары да адам саялы жаваплы экенин билмеге тарыкъ ва ишлейгенлер кёп болгъан сайын, ону уьстюндеги жаваплыкъ да арта.
Булай гьал Ибну Умар етишдирген белгили гьадисде де эсгериле, шогъар гёре Пайхаммар ﷺ булай деп айтгъан: «Гьаригиз къойчусуз ва оьз сиривюгюзге жаваплысыз. Ёлбашчы оьзюню табилигиндегилеге жаваплы. Эргиши агьлюсю учун жаваплы. Тиштайпа ожагъы учун жаваплы. Къуллукъчу есини малына жаваплы. Муна, шо кюйде гьар-ким оьзюню бир жаваплыгъын юрюте» (аль-Бухари, Муслим).
Бу гьадисден англашылагъан кюйде, иш беривчю ону ихтиярындагъы бары да зат учун жаваплы, шону ичинде загьмат тёгеген адамлар учун да. Буланы ол бир иш этмек учун гьакъгъа тутгъанмы яда ону къурумунда хыйлы заман ишлей буса да башгъа тюгюл. Ол шолар саялы Аллагьныﷻ алдында да жавап тутажакъ, оьзюнден уллу гьакимни алдында да.
Шо саялы иш беривчю ишлейгенлени ихтиярларын якъламагъа ва олагъа абурлу янашмагъа тарыкъ. Алдында загьмат тёгегенлени хатирин къалдырмагъа, намусуна тиер сёзлер айтмагъа, мысгъылламагъа, олардан оьзюн оьр тутмагъа ва хохайып юрюмеге бирт де ярайгъан зат тюгюл.
Иш беривчюню загьмат тёкгенни алдындагъы аслу борчларыны бириси – ишлегени учун гьагъын заманында ва толу кюйде тёлев. Гьар ишлейген адам загьматы учун гьакъ алмакъ, къазанмакъ учун ишлей. Балики, яшавлукъ этмеге ону дагъы гелими ёкъдур, иш беривчю буса алапасын заманында бермей яда берме де сюймей. Шолайлыкъ булан, загьмат тёкген адамны ол яшавлукъ сурсатын къыркъагъан бола.
Пайхаммар ﷺ шо гьакъда: «Загьмат тёкген адамгъа тийишли гьагъын къаркъарасындагъы тер къуругъанча берип тайдырыгъыз», – деген (Ибн Мажжагь).
«Файз аль-Къадир шарх аль-Жами ас-Сагир» деген китабында имам Абдуррауф аль-Манави шо гьадисге баянлыкъ бере туруп, булай яза: «Пайхаммар ﷺ загьмат тёкген адамны гьагъы ону къаркъарасындагъы тер къуругъанча тёленмеге герек деген сёзлени умуми кюйде англамагъа тарыкъ. Демек, иш этген адам терлемей де бола яда терлеп битип къурумакъ бар. Аслусу – иш этилип битгендокъ тийишли гьакъ тёленмеге гереклик».
Амма, нечакъы яман гёрюнсе де, иш беривчю загьмат тёкген адамгъа гьагъын заманында бермейген ва гьатта бермей де къоягъан гезиклер ёулкъмай къалмай. Булай иш саялы беривчюден Сорав алынагъан гюн къатты кюйде соралажакъ ва огъар авур жаза болажакъ.
Абу Гьурайра етишдирген кюйде, Пайхаммар ﷺ гьадис кудсиде булай айтылагъанны эсгере: «Яратгъаныбыз: “Сорав алынагъан гюн Мен уьчевге къаршы болажакъман: Мени атым булан сёз берип, сонг намартлыкъ этгенге; эркин адамны къулчулукъгъа да сатып, сонг шо акъчаны «ашагъан» адамгъа; ва ишлемеге адамны да тутуп, толу кюйде ишин кютген саялы шогъар гьакъ тёлемегенге”, – деп билдирген» (аль-Бухари).
Иш беривчю алдында ишлейген адамны хаталары саялы ойлашмай таркъсырламагъа герекмей, шону орнунда йиберилген янгылышлагъа языкъсынавлу янашмагъа тарыкъ. Иш этегенни къаркъарасына зарал гелтирмеге яда яшавун къыркъма болагъан къуллукъ тапшурмакъ бирт де ярамай.
Гьар иш беривчю, гьаким яда ёлбашчы алдында ишлейген халкъ учун жаваплы экенин эсде сакъласын ва загьмат тёгегенлеге яхшы янашагъаны саялы тийишли шабагъат алажагъын да билсин.
