Ярлыны байдан не оьрлюгю бар?

Сорав алынагъан гюн гьар инсан Есибизни алдында жавап тутажакъ. Шо гюн малы саялы гьисап бермек лап къыйынлы болажакъ деп санала. Байлыкъ кёп болгъан сайын шону гьакъындагъы жавап да узакъ заман алынажакъ.

Гьар ким мал-матагьына: нечик шону къазангъан – гьалал яда гьарам ёлдамы ва нечик харжлагъан – яратылгъан яда гери урулгъан ишлегеми деп жавап бережек.

Абу Барзат етишдирген кюйде, Пайхаммар ﷺ булай айтгъан болгъан: «Сорав алынагъан гюн оьмюрюн нечик оьтгергенни, билимлерин не ёлда къоллагъанны, малын нечик къазангъанны ва харжлагъанны, къаркъарасын ишлетген кююню гьакъында жавап бермей туруп, къул еринден тербенмес» (Тирмизи).

Шо гьадисден англашылагъан кюйде, ярлы адам бай адамдан эсе жавап тез берип къутулажакъ. Бай болгъан сайын жавапны болжалы да узатыла, гьатта шо байлыкъ гьалал кюйде ва яхшы ишлеге харжлангъан буса да.

Абу Гьурайра етишдирген башгъа гьадисде Расулуллагь ﷺ булай айтгъан деп бар: «Ярлы бусурманлар бай бусурманлардан эсе женнетге ярты гюн алда гирежек (дюнья яшав булан шо 500 йыл бола)» (Тирмизи).

Жабир ибн Абдуллагь етишдирген гьадисде Пайхаммар ﷺ булай айтгъан: «Ярлы бусурманлар бай бусурманлардан эсе женнетге къыркъ йыл алда гирежек» (Тирмизи).

Шу гьадисни Абдуллагь ибн Амр ибн аль-Ас етишдирип, имам Муслим бу къайдада гелтире: «Гьакъ кюйде, Къыямат гюн ярлы мугьажирлер байлардан эсе женнетге къыркъ йыл алда гирежек».

Абу Сайит Аль-Худриден гелеген бу гьадисни башгъа риваятын Тирмизи булай гелтире: «Ярлы мугьажирлер бай бусурманлардан эсе женнетге беш юз йыл алда гирежек».

«Файз аль-къадир» деген китабында имам Абдуррауф Аль-Манави эсгерилген гьадислеге баянлыкъ бере туруп, шолардагъы башгъалыкъланы булай англата: «Аль-Куртуби шо гьакъда: “Гьадислердеги башгъалыкълар ачыкъ этеген кюйде, Сорав алынагъан гюн бир амалсыз яшагъанны да, башгъа амалсыз яшагъанны да гьалы бир йимик болмажакъ. Байланы арасында да шо кюйде башгъалыкъ болажакъ. Имам Тирмизи гелтирген гьадислердеги башгъалыкълар умуми гьалгъа къарамакъ булан тая.

Натижада, гьадислени эки де риваятында мугьажирлени арасындагъы ярлы бусурманланы гьакъында айтылагъан бола. Тирмизи гелтирген эки гьадисни имам Муслим гелтиргени булан тенглешдирсе, женнетге гирежек ярлы бусурман женнетге гирежек биринчи бай бусурмандан эсе къыркъ йылгъа алда болажакъ. Артда гирген бай бусурманлардан эсе ярлы бусурманлар беш юз йыл алда болажакъ”, – деп яза».

Бай адамлар малын яхшы ишлеге де харжлап яшагъан сонг, женнетге бираз геч гирген булан оланы даражасы, гьалы эниш тюшмежекни англамагъа герек. Есибиз Аллагьны ﷻ ёлунда гьарамдан сакъланып, гьалал къазанчы булангъы бай адам гери урулагъан ишлеге чыгъышлар этмеген ва шолайлыкъда, ярлы булан тенглешдиргенде, ону яхшы ишлери де кёп болур.

Бай адамгъа жавап узакъ бермеге тюшежекни маънасы – ону малы да кёп болгъан саялы: гьар манатына жавап бермеге тарыкъ чы. Амма узакъ жавап берив ону гьалын тёбен тюшюрмей. Неге десе, Яратгъаныбыз Оьзюне гьакъ кюйде къуллукъ этгенлеге, гьалал яшагъанлагъа береген шабагъатын кемитмей.