Къабур азапдан сакъланмагъа кёмек этеген ишлер

Бизин бары да яхшы ва яман ишлерибизни малайилер язагъаны белгили. Шо язывлагъа гёре Сорав алынагъан гюн Есибиз Аллагьны ﷻ алдында жавап де бережекбиз. Олай да бизин ишлерибиз къабурдагъы гьалыбызгъа да тувра таъсир эте. Демек, яхшы ишлер этген бусакъ, къабурда шо саялы шабагъат болур, амма яман ишлени еси бусакъ, азап гёрербиз (Аллагь ﷻ сакъласын).

Къабурдагъы азапдан не зат сакъламагъа бола?

«Фатх аль-аллям» деген китапда эсгерилген бу масъалагъа гёре: «Бир-бир абурлу адамлар: “Ким къабур азапдан сакъланмагъа сюе буса, дёрт затны юрютсюн ва дёрт затдан сакълансын”, – деп булай айта болгъаны язылгъан». Тёбенде шоланы эсгерербиз. Къабурну ярыкъландырагъан ва генг этеген ишлер: гюндеги беш намазны заманында къылыв, садагъа оьлешив, Къуръан охув, болгъан чакъы кёп «Тасбигьни» («Субханаллагь») айтыв. Къабурдагъы азапдан сакъланмакъ учун шу дёрт ишни къоймагъа тарыкъ: ялгъан айтыв, алдатыв, айтды-къуйтду юрютюв, сийдикни чачыравундан сакъланыв. Къабурдагъы азапны себеби кёбюсю гезикде сийдикни чачыравуна тийишли кюйде янашмайгъанлыкъдан, шондан сакъланмайгъанлыкъдан бола.

Инсан юрютмеге, болдурмагъа герекли ишлер:

1. Гюндеги борч беш намазны заманында къылыв. Намаз Ислам динни кюрчюлерини бириси ва инсан къаркъарасы булан этеген ибадат ишлерден лап къыйматлысы. Намаз адамны гюнагьларындан чая, яманлыкълардан сакълай, женнетге элте. Анас етишдирген гьадисде Пайхаммар ﷺ булай айтгъан деп бар: «Сорав алынагъан гюн лап биринчи сорав намаздан башланажакъ. Эгер намаз тюзевлю болса, къалгъан ишлер де тюзевлю болур. Амма шолай болмаса, оьзге ишлер де тюзевлю болмас» (Табарани).

2. Садагъа оьлешив. Абу Гьурайра етишдирген гьадисде булай айтыла: «Садагъа байлыкъны бирт де кемитмей…» (Муслим). Демек, гьажатлылагъа кёмек этеген адам Есибизден шабагъатланажакъ ва ону чыгъышлары бу дюньяда да къайтып гележек яда шолар саялы гележек яшавда толу кюйде яхшылыкъ гёрер. 3. Къуръан охув. Абу Умама Пайхаммарны ﷺ булай сёзлерин гелтире: «Къуръан охугъуз, гьакъ кюйде, Сорав алынагъан гюн ол ону охугъанлагъа якълавчу болажакъ» (Муслим). 4. «Тасбигьни» кёп охумакъ. Абу Гьурайра етишдирген кюйде, Расулуллагь ﷺ булай айтгъан болгъан: «Рагьмулу Аллагь ﷻ сюеген эки сёз бар ва олар тил учун енгил, мизан терезелерде буса авур тартажакъ: СубханаЛлагьи ва би-хамди-гьи, субханаЛлахи-ль-’Азым» (Бухари).

Адам къоймагъа тарыкъ ишлер:

1. Ялгъан. Ибн Масъудну сёзлеринден сакълангъан кюйде, Пайхаммар ﷺ булай айтгъан болгъан: «Гертиден де, тюзлюк яхшылыкъгъа гелтире, яхшылыкъ буса женнетге гелтире ва гьакъ кюйде инсан гертини айтып турар Аллагьны ﷻ алдында ону тюзлюкню айтагъан адам гьисапда язгъанча. Ва гертиден де, ялгъан гюнагьлыкъгъа гелтире, гюнагь буса отгъа ташлай ва гьакъ кюйде инсан ялгъан айтып турар Аллагьны ﷻ алдында ону ялгъанчы гьисапда язгъанча» (Бухари, Муслим).

2. Алдатыв. Абдуллагь бин Амр бин аль-Ас етишдирген кюйде, Расулуллагьны ﷺ булай сёзлери бар: «Герти экиюзлюню дёрт хасияты бар ва шолардан бир хасияты барлар буса шондан къутулмай туруп экиюзлюню белгисин юрюте. Оьзюне инангъанда хыянатлыкъ эте, хабарлайгъанда ялгъан айта, дыгъар байлайгъанда намартлыкъ эте (алдата) ва пеленче бирев булан эришегенде ялгъан ант эте» (Бухари, Муслим).

3. Айтды-къуйтду юрютюв Хузайфа етишдирген гьадисде булай айтыла: «Айтды-къуйтду юрютеген адам женнетге гирмес» (Бухари, Муслим).

4. Сийдикни чачыравлары. Къабурдагъы азапланы себеби кёбюсю гезикде сийдикни чачыравларындан сакъланмайгъанлыкъдан болажакъ. Ибн Аббас Пайхаммарны ﷺ булай сёзлерин етишдирген: «Оланы (къабурдагъыланы) азапгъа уллу тюгюл гюнагьлар саялы тарта». Демек, бу гюнагьгъа адамлар тийишли кюйде агьамият бермей болгъан, амма Аллагьны ﷻ алдында буса, шо герек чакъы гюнагь. Аль-Бухари гелтиреген гьадисде шо гьакъдагъы Пайхаммарны ﷺ сёзлери булай язылгъан: «Амма оланы гьарисини гюнагьы авур тартажакъ. Оланы бириси айтдыкъуйтду юрюте, башгъасы буса, оьз сийдигинден сакъланмай болгъан» (Бухари, Муслим).

Мундан англашылагъан кюйде, олай адам къаркъарасына яда опурагъына тиеген сийдикден тазаланмай яда адамланы алдында сувъяравун этмеге уялмай болгъан. Оьрде язылгъан сёзлерден ачыкъ болагъаны йимик, биринчи дёрт ишни бирин де къоймай этмеге къаст къылмагъа тарыкъ ва, озокъда, экинчи дёрт ишден сакъланмагъа герек. Шолай этсе, гьар ким де къабурдагъы азапдан сакъланыр, Аллагь ﷻ буюрса.

АБДУЛЛА МАГЬАММАТОВ