«Уллулагъа гьюрмет этмейгенлер бизден тюгюл…»
Динибиз яхшы ишлер этмеге, бир-бирибизге гьюрметли янашмагъа, аралыкъларда къылыкъысыздан сакъланмагъа чакъыра бизин.
Айшат етишдирген кюйде, Пайхаммар ﷺ булай айтгъан болгъан: «Гьакъ кюйде, йымышакълыкъ, неде болса да – безендире ва ону ёкълугъу буса, неде болса да – гьакъ кюйде яманлыкъ гелтире» (Муслим). Абу Гьурайра Пайхаммарны ﷺ булай сёзлерин гелтире: «Гьей, Аллагьны ﷻ къуллары, бир-биригизни гюллемегиз, багьаланы гьатдан оздуруп артдырмагъыз, оьчлюкден сакъланыгъыз, аралыкъларыгъызны уьзмегиз, сатыв-алывда бир-биригизге пуршавлукъ этмегиз ва къардашлар болугъуз.
Неге десе бусурман бусурмангъа агъа-ини йимик, ол ону къыйыкъсытмай, сансымай янашмай, кёмексиз къоймай, Аллагьдан ﷻ къоркъуву мунда яшырылгъан!» – деп Пайхаммар ﷺ уьч керен тёшюне гёрсетген ва арты булан булай къошгъан: «Дин къардашына сансымай янашагъанлыкъны заралы инсан учун таманлыкъ этер ва гьар иманы бар адам учун башгъа бусурманны яшаву, мал-матагьы ва менлиги гери урулгъан!» (Муслим). Абу Бакр хабарлагъан кюйде, савболлашыв гьажны вакътисинде къурбан союлагъанда Пайхаммар ﷺ халкъгъа багъып булай сёзлер айтгъан болгъан: «Гьакъ кюйде, къаныгъыз, малыгъыз ва менлигигиз сизин учун шу шагьардагъы, шу айдагъы, шу гюн йимик сыйлы! Етишдирдимми мен сизге?» (Аль-Бухари). Зуль-гьижжа ай гери урулагъан дёрт айланы бириси, бусурманлар учун Куърбан – лап уллу байрам, Макка ва ону ювукъ арадагъы топурагъы (Аль-Гьарам) – Ер юзюны сыйлы ва лап яхшы ери.
Пайхаммар ﷺ билдирген кюйде, бусурманны менлиги эсгерилген сыйлы затлар йимик гери урулагъан даражада. Айлана якъдагъылар бусурманланы янында оьзлени парахат ва къоркъунчсуз гьалда сезмеге болагъан кюйде, иманы бар адам янгыз яхшы затланы айтмагъа ва яхшы ишлени этмеге герек. Бизин динибиз иманы барланы уьйретеген кюйде, бусурманлар оьзге бары да адамлагъа бир йимик эдепли-гьюрметли янашмагъа ва оьзюн тийишли кюйде тутмагъа герек. Бир-биревлеге буса, бирден-бир гьюрметли янашмагъа тарыкъ. Шоланы арасына уллулар, хоншулар ва къардашлар гире. Пайхаммар ﷺ булай айтгъан: «Гиччилеге языкъсынмайгъанлар ва уллулагъа гьюрмет этмейгенлер бизден тюгюл…» (ат-Тирмизи). Айтылгъанны маънасын гючлендирмек учун, Пайхаммар ﷺ «бизин арадан тюгюл» деген сёз тагъымны къоллагъан ва шолайлыкъ булан гиччилеге рагьмулу тюгюл ва уллулагъа гьюрмет этмейгенлер ону ёлу булан юрюмей ва насигьатына тынгламай демек бола.
Расулуллагь ﷺ булай айтгъан: «Гьакъ кюйде, башына акъ гирген къарт бусурмангъа гьюрметли янашыв Есибизге таби болмакъны бир белгиси…» (Абу Давуд). Пайхаммарны ﷺ булай сёзлери де бар: «Эгер яш адам оьзюнден уллугъа ону чагъын гёз алгъа тутуп абур этсе, Есибиз Аллагь ﷻ шо адамгъа ол къарт болгъанда шолай гьюрмет этегенни йиберер» (ат-Тирмизи). Уллу табиинлени бириси Ягьия ибну Сайит булай айтгъан болгъан: «Бизге етишген кюйде, башына акъ гирген къарт бусурмангъа гьюрметсиз янашгъан адамгъа, ол оьзю де уллу болуп башы акъ болгъанда, шолай абурсуз янашагъан жагьилни Аллагь ﷻ йибермей туруп оьлмес».
АБДУЛЛА АБДУЛКЕРИМОВ
