Сафар ай ва ону башгъалыкълары
Сафар ай ва ону башгъалыкълары
Белгили йимик, бусурман рузнамагъа гёре сафар – мугьаррамдан сонг гелеген йылны экинчи айы.
«Сафар» деген сёз (башында «сад» деген гьарпы булан) «сари болмакъ» демекни англатмагъа бола. Башгъа маънасы – «бошамакъ», «бош болмакъ». Бу гюзню айы ва шо вакътиде терек япыракълар сари болгъанда, араплар уьйлерин къоюп, сапаргъа чыгъа болгъан. «Сафар» деген сёзню адабият маънасы да табиат булан байлавлу ва «елни сызгъыртып тыныш алыву» демек бола. Сайки, йылны бу вакътисинде гьаваны гьалы нечик экенин гёрсете.
Бу айны башгъа атлары да бар – «сафар аль-музаффар», «сафар аль-хайр» – «уьстюнлюк», «онг тюшюв» (удача). Бу атлар Ислам дин яйылмагъа башлагъанда берилген. Шолайлыкъ булан авамлыкъны девюрюнде (жагьилийя) халкъ арада адатланып къалгъан къайдагъы пикирлени (предрассудки) алдын алмакъ деген мурат болгъан. Тарихи бойда адамлар терс кюйде сафар айны яман ишлер булан байлай болгъан. Оланы эсине гелеген кюйде, сафар айда аврувлар, налатлав, шайтанны айрыча хозгъалыву, иш юрюлмейгенлик ва оьзге балагьлар башлана болгъан.
Адамлар сафар айда гебин къыймакъдан къача болгъан ва гючюне гёре оьзлени яманлыкълардан ва балагьлардан сакъламакъны гьайын этген. Амма булай къаравлар гьалиге ерли де сакълангъан ва бир-биревлер бу айны ичинде гелешмей, той этмей, ёл чыгъывун артгъа тебере. Нечик де, сафар айда агьамиятлы иш этмекден сакъланмагъа къаст эте.
Шолай янашыв дурус тюгюл ва сафар айны ичиндеги къыйматлыкълар ва артыкълыкълар оьзге айлардан эсе кем тюгюл. Бу айны ичинде къылынгъан намазлар, дуалар ва оьзге ибадатлар Аллагь ﷻ булан башгъа айларда йимик къабул этиле ва рагьмусуз къалмай. Белгили йимик, бир-бир сыйлы айлар ва гюнлер бар, шоланы ичинде этилген яхшы ишлер артыкъ шабагъатлана, тек шоларда этилген гюнагь саялы такъсыр да гючлю бола.
Бары да ишлерибизде Есибиз гёрсетген ёлдан тайышмай юрюмеге герекбиз, сыйлы Къуръандан ва Пайхаммарны ﷻ гьадислеринден баш алып. Ислам динни алимлери, машгьур имамлары, сыйлы адамлар бизге Къуръанны маънасын ачыкъ этген, Пайхаммарны ﷻ гьадислерин нечик англамагъа герекни гёрсетген. Биз буса, шо илмуну охусакъ, билим ахтарсакъ ва билгенибизге гёре яшав къурсакъ къутулабыз.
Расулуллагь ﷺ гьакъыкъатны нюрю булан адамланы юреклерин ярыкъ этген ва яман аламатланы (приметы), адатланып къалгъан къайдагъы пикирлени гери ургъан. Шону ичинде сафар ай булан байлангъанларын да. Гьакъ кюйде, балагь гелтиреген ва оьзлер де яман айлар, гюнлер ва тархлар болмай, тек адамланы ишлери яхшы да, яман да болуп бола.
Яхшы иш булан машгъул болгъан заман – яхшы вакъти болажакъ, гюнагь иш этип ва Яратгъаныбызгъа таби болмагъан заман – яман ва авур вакъти болажакъ. Есибиз Аллагь ﷺ Къуръанда булай айтгъан (маънасы): «Аллагьны ﷻ пурманы болмай туруп, инсангъа балагь къопмас…» («Тагабун» деген сура, 11-нчи аят). Иманы барлагъа бу аят къайдагъы сигьручулагъа, пал салагъанлагъа, болажакъны айтагъанлагъа инанмас учун таманлыкъ этер.
Ислам динде ялгъан къаравлагъа ер ёкъну белгилейген ва сафар ай оьзлюгюнден яман болуп болмайгъанны, балагьлар гелтирмейгенни ачыкъ этеген гьадислени гёрсетербиз. Бусурманлар адатланып къалгъан къайдагъы пикирлерден баш алмагъа герекмей, шолайлыкъны Пайхаммар ﷺ ачыкъ кюйде гери ургъан. Шо саялы сафар айда гебин къыймакъны артгъа тебермек, агьмиятлы ишлени этмей къоймакъ дурус болмас, динибизге къыйышагъан иш тюгюл.
Пайхаммарны ﷺ гьадисинде шо гьакъда булай айтыла: «Ислам динде ташаумгъа (яман болажакъ деп ойлашмакъ, яманлыкъны оьзюне тартмакъ) ер ёкъ. Лап яхшысы – тафауль болур (яхшы болажакъ деп ойлашмакъ)» (аль-Бухари).
Башгъа гьадисде булай деп бар: «Аврувлар, къушлар, ябалакълар, сафар ай булан байлавлу гьакъылгъа къыйышмайгъан затлагъа (суеверие) инанывгъа ер ёкъ» (аль-Бухари).
Олай да, Расулуллагь ﷺ булай айтгъан болгъан: «О-бу затларда яманлыкъны белгиси ёкъ, сафар айда яда ябалакъ къычыргъанда да ёкъ» (Муслим).
Рузнама булан байлавлу айланы гьакъында Пайхаммар ﷺ булай айтгъаны бар: «Бары да айлар – Аллагьны ﷻ айлары, бары да гюнлер – Аллагьны ﷻ гюнлери» (аль-Бухари).
Башгъа гьадисде Пайхаммар ﷻ сафар айда ёлгъа чыкъмагъа ярамай деген хабарны юзюн ача. Биревлер умраны сафар айда къылмагъа ярамай деп ойлаша болгъан. Пайхаммар ﷻ шо гьакъда булай англатгъан: «Умра къылмакъ не заманда да яратыла» (аль-Бухари).
Сафар айны башында булай дуа охумагъа ярай: «Аллагьумма фаррихна би-духули-с-сафари ва-хтим лана би-ль-хайри ва-ззафар». Маънасы: «Гьей, Аллагь ﷻ, сафар ай башланыву булан бизге сююнч бер ва шо айны яхшылыкъ ва уьстюнлюк булан битдирмекни бер хари».
Аявлу охувчулар, барыбызгъа да берекетли сафар ай болсун! Есибиз Аллагь ﷻ гьакъыкъатны бар кююнде ва ялгъанны да бар кююнде гёрмеге имканлыкъ берсин, тюз ёлубузда беклешдирсин ва Ислам динге къаршы чыгъагъан къаравлардан, ойлардлан аман сакъласын! Амин.
