Инамлыкъ деген недир?
Инсанны къылыгъын билмек учун, огъар инанма яраймы-ярамаймы деп къарала. Инамлыкъ деген недир? Инамлыкъ – сагъа умут этеген, аркъатаяйгъан гишини умутун яшавгъа чыгъармакъ, бойнунга алгъан борчларынгны кютмек, алдатмакъдан сакъланмакъ. Олай да, тазалыгъынгны, аминлигингни, сёзюнгде табылагъанынгны гёрсетмек. Бу асил хасият оьр къылыкъны аслу белгисидир. Адам арадагъы, ишдеги ва жамиятдагъы аралыкълар инамлыкъгъа кюрчюленип гелгени белгили.
Инамлыкъ – инсан ялгъан айтмасгъа, алдатмасгъа, гертини яны болургъа инанагъанлыкъ бола. Инамлы гиши айтгъан сёзюнден къайтмай, сёзюн тута, намарт тюгюл, билгенин сагъа къаршы этмей. Ол бу хасиятындан таймай, гьатта оьзюне къыйын болса да. Инамлы адам авур гьалда сени сатмас, огъар не заманда да аркъатаяма ярай.
Инамлыкъ неге шолай къыйматлыдыр?
Инамлыкъ гёрсетеген гиши даим гертини айтагъаны булан белгили, гьатта шону ушатмайгъанлар болса да. Олай адам бир затгъа да къарамай, айтгъан сёзюн заманында яшавгъа чыгъара. Инанмагъа ярайгъан адам билгенин яйып юрюмей, гишини сырын ачыкъ этмей ва оьзюню хаталарына мюкюр болуп, шоланы тюзлемеге къасткъыла.
Арада инамсызлыкъ тувса, ювукъ адамланы гьалы татывсузлукъ булан бузула, жаны къыйнала, гьёкюнч гьислер ярата. Далапчыланы арасында инамсызлыкъ адамны атына дамгъа сала, жамиятдагъы инамсызлыкъ урушбатгъа ёл ача, бузукъ гьалгъа гелтире.
Таселген инамлыкъны нечик къайтармагъа бола?
Бир-бир гезиклерде таселген инамлыкъны къайтармагъа бола. Амма шону учун этилген айып ишине адам мюкюр болмагъа ва гьакъ юрекден гьёкюнмеге, товба этмеге тарыкъ. Сонг да этилген заралны яда алынгъан борчну къайтармагъа тийишли. Инанмагъа ярайгъанын олай адам заман гетип белгилей турма да герек.
Ондан къайры, бу бары да ишлер этилгенде, айлана якъдагъылар оьзюне инангъанны сюе буса, олай адам таза къылыкълы, таза юрюшлю ва яхшылыкъ этегени булан белгили болма тарыкъ.
Инамлыкъ не заманда да итти масъалалардан болгъан ва ону къыйматлыгъы не девюрде де агьамиятлыгъын тас этмеген. Неге тюгюл экиюзлюк, инамсызлыкъ ва шолай эрши хасиятлар жамиятда яхшылыкъ ва исси аралыкъ деген гьислерден эсе узакъ яшай.
Мугьаммат Пайхаммар ﷺ инсан оьзюню нукъсанлыкъларын ва кемчиликлерин тюзлесин деп чакъыра болгъан. Ону сёзлери эмли булакъдай юреклени сав эте, ойларыбызны юхудан уята. Яхшылыкъ этмеге генг ёл ачагъан шолай бир гьадисни бирисин Абу Хурайра етишдирген, онда Пайхаммарны ﷺ булай сёзлери бар: «Сагъа инангъангъа инамлыкъны (аманатны) къайтар ва огъар гёре намарт болма, гьатта ол сагъа намартлыкъ гёрсетген буса да» (Абу Давуд, ат-Тирмизи).
Кёплер учун «инамлыкъны сакъламакъ» деген англав гишини сырын яймай, ичинде къоймакъ деген англав булан дазулана. Амма шо бек агьамиятлы буса да, инамлыкъ янгыз шону булан битип къалмай. Инамлыкъ деген сёзню толу маънасын англатма къарасакъ, муну ичине адамны гьакъ юреклиги, тазалыгъы, аркъатаяма ярайгъанлыгъы, аминлиги гирер.
Бу англав къолланагъан эки якъны белгилемеге ярай:
1. Ишдеги инамлыкъ
Чалышывгъа къыйматлы янашып, тапшурулгъан ишни оьр даражада ва тетиксиз кютмек – загьмат булан байлавлу инамлыкъны гёрсетмек бола. Масала, деллекчи учун, оьзюне гелген гишини арив къыркъмакъ, сакъалын таза юлюмек, мухбир учун – англашылагъан, енгил охулагъан, маъналы ва къужурлу макъала язмакъ, ашбаз учун – татывлу ва пайдалы аш биширмек бола. Муаллим дарс бермекден къайры, алдында охуйгъан яшны къылыкълы этип, тюз тарбияламакъны да бойнуна алмагъа тийишли.
Ким болса да, касбучуну янына гьар баргъанда, ишин бажарагъан адамдан йимик, ондан пайда гёрер деп умут эте. Амма шо умутлар яшавгъа чыкъмаса (бир-бир касбучулар гертиден де ишин оьр даражада кютмей), мунда англашылагъан кюйде, ол касбучу ишин билмейгени, гьатта загьматына гьайсыз янашагъаны ачыкъ бола. Билмей къалмакъ айып тюгюл, уьйренмей турмакъ айыплы деп негьакъ айтылмай.
Загьматгъа гиришеген кёбюсю янгы касбучулар сынаву ёкъ саялы адамлар булангъы ишинде бир-бир хаталар йибере. Бир якъдан бу гьалны англама къыйын тюгюл, сынав топлагъанча олай боладыр, башгъа якъдан буса, бажармайгъан ишге гиришмесе яхшы. Адамны кепин бузмас яда зарал этмес учун, гючю чатмайгъан ишни бойнуна алмаса къолай. Бажармайгъан касбучу боламан деп этме сугъулса, арты яман битме бола.
2. Адамгъа инамлыкъ
Адам сагъа инангъанны сюе бусанг, ону умутларын ерге урмакъдан сакъланма тарыкъсан. Сонг да ойларынгда да, ишлерингде де тазалыкъ юрютме герексен. Ислам динде инамлыкъ бусурман гишини лап аслу хасиятларындан санала.
Инамлы болмакъ дегенде мунда янгыз къардашлагъа ва ювукъ адамлагъа гёре шолай болмакъ демек тюгюл. Танышлагъа ва таныш тюгюллеге бир йимик янашабыз: гьар кес булан къатнавда инамлыкъ гёрсетме тарыкъ. Ишинге гёре ят адам булан ёлукъма тюшгенде де, ону булан аралыкъ тутагъанда лап ювукъ адамынга йимик инамлыкъ гёрсетмесенг, сенден не бусурман болсун?! Инамлыкъ муна булай амалгъа геле.
Инсан айлана якъдагъыланы инамлыгъыны артындан чапмакъдан эсе, шо инамлыкъгъа къыйышагъан, шолай герти адам болмакъ артыкъдыр. Демек, инамлы адамдан къоркъунчлукъ ёкъ, ол башгъаланы сёз булан яраламай, ону сёзю де, иши де таза, заралсыз. Гьатта олай адамны ойлары да таза. Бу – жанны сав этеген тазалыкъ. Натижада инамлы адам айлана якъгъа яхшы йимик, ону ич дюньясы да тюзевлю, ол оьзюн насипли гёре ва шолай дюр де дюр.
Инамлыкъ дегенде, адамлагъа яхшы янашагъанда йимик, зарал этмекден де сакъланма тарыкъ. О дагъы да бек агьамиятлы. Инамлы болмакъ, оьзюне аркъатаяйгъанлардан гьисапланмакъ, сёзюнде табылмакъ – булай алгъанда инсанны ич дюньясы тюзелгенликни белгиси, гьакъ бусурманны къылыгъы.
