Тазиятда оьзюн нечик тутмагъа тарыкъ
Динибиз яшавда болагъан гьар-тюрлю ишлерде бусурман адам оьзюн нечик тутмагъа гереги гьакъда ёрав бере, тюз ёл гёрсете. Шону ичинде оьлю булан байлавлу ишлерде де.
Бир-бир адамланы юреклери шонча да къатты болгъан, бир затгъа да ойлашмай, янгыз дюньялыкъны гьайында. Къыямат гюн болажагъы, айлана якъдагъы балагьлар ва къыйынлыкълар оланы эсине де гелмей. Бир пайда да гелтирмейген ишлер булан машгъул болуп, биревлер кеп чегип, яшавдан леззет алмакъдан къайры оьзгени билмей. Гьатта ювукъ адамлары дюньядан гетегенни гёрюп, кёрге къардашларын салгъанлар да шулай гьал оьзлеге де гележекни ойлашмай, бирт де башгъа тюгюл ажжалдан къутулажакъ йимик.
Тазиятларда дюньялыкъ хабарланы юрютме тарыкъ тюгюл, шо этмесе яхшы ишлер деп имамлар нечакъы айтса да, англатса да халкъ тынмай, шо алдагъы кююнде хабар къура, айтды-къуйтду да юрюте. Барыбыз да билебиз чи Азрайыл малайик бизин унутуп къалмасны, артыбыздан гележекни. Буса да шо мюгьлет къачан болажагъы чы бизге белгисиз ва заман тез гетип, эрте-геч гьар инсан ажжалын гёрежеги гьакъда ойлашмай къоябыз. Олар йимик ойлашагъанлар энни ерни тюбюнде экенни гьакъында олар эсине де гелтирмей. Тюнегюн бары да халкъ булан бирче пеленчени тазиятында болгъанлар бугюн оьзлер саялы адамлар къайгъырышмакъ учун жыйыла. Бусурман гиши башгъа адамны ахыр ёлуна салагъанда тангала яда бириси гюн оьзюн де шолай гётерип къабурлагъа элтежегин гёз алдына гелтирмеге герек.
Абу Гьурайра ﷺ оьлюню ахыр ёлгъа салагъанны гёрегенде: «Барыгъыз, узакъ къалмай биз де артыгъыз булан гележекбиз», – деп айта болгъан. Гьалиги заманда лап кёп болса, адам юз йыл яшар ва артда да герти дюньягъа гёчмей къалмас. Гьакъылы бар адамгъа тазиятда буса да оьз гележегин гёз алдына гелтирмеге, лап агьамиятлы сапары гьакъда ойлашмагъа ва ахырат учун не онгаргъанын тергеп къарамагъа герекдир. Амма бир-биревлер ойлашма чы нечик де ойлашмай, гьатта оьлю бар абзарда бош лакъырлар юрюте, тавушун къычыртмагъа уялмай.
«Мугни аль-Мугьтаж» деген китабында Хатыб Аш-Ширбини ﷺ шо гьакъда булай яза: «Оьлюню ахыр ёлгъа салагъан адам тавушун гётермесе яхшы, неге десе Аль-Байгьакъи етишдирген кюйде, асгьабалар оьлюню янында, давну вакътисинде ва зикир охуйгъанда тавуш гётеривню айыплай болгъан».
«Аль-Мажмуъ» деген китабында имам Ан-Навави де шо гьакъда яза ва булай эсгере: «Саляф ас-Салих оьлюню къабурлагъа оздурагъан заманда иннемей турмакъны яхшы гёре болгъан. Шолайлыкъ айрыча агьамиятлы санала ва, уьстевюне, лап яхшы да болур».
Сабит аль-Бунани булай билдирген: «Биз тазиятларда бола эдик ва шонда адамланы бетинде къайгъы басылгъандан къайрыны гёрмей эдик». Олар ажжалдан шолай бек къоркъа болгъан ва шо саялы бизге де тавуш гётермеге тюшмей, гьатта Къуръан охуй, зикир эте бусакъ да. Некъадар, оьлюню ва шону булан байлавлу ишлени гьакъында ойлашмагъа тарыкъ. Тавуш узатагъан авам охувчуланы гьакъында айта буса, шо, озокъда, гери урулагъан ва айыпланагъан ишлерден. Алимлени кёп яны гьисап этеген кюйде, оьлюню янында гьатта: «Шуну гюнагьларындан гечмекни тилегиз», – деп айтмакъны да этмесе яхшы ишлерден гёре. Неге тюгюл Абдулла ибн Умар ﷺ пеленче адамдан оьлюню янында шолай сёзлени эшитгенде: «Аллагь ﷻ гечмесин шондан», – деп айтгъан болгъан.
Биз гьайсызлыкъдан айынмакъны гьакъында Есибизден тилейбиз, неге десе тазиятда ортакъчылыкъ этегенлер учун лап яхшы гьал – шариат дазулардан чыкъмайгъан кюйде оьлюге багъышлангъан къайгъыда болмакъ. Амма инсанлар терен ойлаша эди буса, олар оьлюню гьакъында тюгюл, оьзлер саялы къайгъыгъа батар эди! Ибрагьим аз-Заййат оьлген адамгъа рагьмулукъ билдирмекни тилейгенлени бир гезик гёргенде: «Эгер де сиз рагьмулукъну оьзюгюз саялы тилей эдигиз буса, сизин учун шо яхшы болур эди. Неге десе, ол уьч затдан къутулгъан: ажжал гелтиреген малайикни юзюнден – ол шону гёрюп битген, оьлюню аччылыгъындан – ол шону татувун сезген ва оьлежегини къоркъунчлугъундан – энни ол шондан къоркъмай».
