Бюс-бютюнлей таза болмакъ

Бары да бусурманлагъа жумагюн киринмеге бек яхшы санала. Шо гьакъда Пайхаммар ﷺ булай айтгъан: «Гьакъылбалыкъ чагъына етишген адамгъа жумагюн киринмек борчдур» (аль-Бухари). «Борчдур» деген сёзню маънасын Ислам динни алимлери бек агьамитлы сюннет деп англата.

Башгъа гьадисде булай айтыла: «Жумагюн киринген гишиге (гиччи) гюнагьлары гечиле» (ат-Табарани). Олай да, Расулаллагь ﷺ айтгъан булай сёзлер де бар: «Арагъыздан жума намазгъа бармагъа сюеген гиши киринсин» (аль-Бухари, Муслим).

Имам аш-Шафии булай айта болгъан: «Мен жума гюнню киринивюн къышда да, язда да, сапарда да, уьйде де къоймагъанман».

Киринмек яда оьзге гьажатыбыз учун сув къоллайгъанда, сув – Есибизни бизге берилген рагьмусу экенни унутмайыкъ. Сувну тарыкъдан артыкъ, исрап этип харжламакъдан сакъланмагъа тарыкъ.

Бир гезик намаз жувунуп турагъан Саадны янындан оьтюп барагъанда, Пайхаммар ﷺ: «Бу не исраплыкъ!» – деп тавуш этген. Саад тамаша болуп: «Намаз жувунувда да исрап боламы дагъы?» – деген. Пайхаммар ﷺ: «Бола, гьатта сен оьзенни ягъасында бусанг да», – деп англатгъан.

Уьйдеги тазалыкъ

Пайхаммар ﷺ адам яшавлукъ этеген ерлени – уьйлени, абзарланы тазалыкъда сакълама чакъыра болгъан. Ол: «Уьйню алдындагъы абзарларыгъызны тазалагъыз (таза сакълагъыз) ва ягьудилеге ошамагъыз», – деген (ат-Тирмизи).

Гьажатын битдиргенде тазалыкъ болдурув

Гьажатын битдиргендеги жувунув таза сув яда таш сюртюв булан этиле (уьч яда кёп хырлы уьч яда бир таш булан). Таш булан тазаланма ярай, эгер нажжас чыгъагъан еринден айлана якъны батдырмагъан ва нажжас къатмагъан буса. Таш къоллай буса, шону уьчден аз болмайгъан кюйде ва батгъан ер таза болгъанча ишыма тарыкъ. Сув булан жувунагъанда башлап таш яда кагъыз къоллап, сонг сув булан жувмакъ яхшы деп санала. Таш яда сув къолламакъны арасында сайлама тюше буса, сув къолламакъ къолай болур.

Токътагъан сувгъа сувъяравун этмеге яхшы тюгюл. Шо гьакъда гьадисде булай айтыла: «Токътагъан сувгъа сувъяравугъузну этмегиз» (Муслим). Башгъа гьадисде булай айтыла: «Шолар саялы налат берилмеге болагъан уьч ерден сакъланыгъыз». Расулуллагьгъа ﷺ шо не ерлер деп сорагъанда, ол: «Адамлар салкъын ерде олтурагъан, ёлда ва токътагъан сув бар ерде гьажатыгъызны (уллусун ва гиччисин) битдирмегиз», – деп англатгъан (Агьмат).

Олай да, сувъяравун емиш береген терек тюпде, адамлар жыйылмагъа болагъан ерде, ердеги тешиклеге ва япсарлагъа (трещина) этмеге яхшы тюгюл деп санала. Гьажатын битдирегенде нажжас къаркъарагъа ва опуракъгъа тийип къалмакъдан сакъланмагъа тарыкъ.

Чёпден тазаланыв

Биз оьзюбюзден сонг чёп къоймай, таза турмакъны гьайын этмеге герекбиз, айрокъда ёлларда. Айлана якъны чёпден тазалав ва оьтюп барагъан адамлагъа четим этежек затны ёлдан тайдырмакъ садагъа этгендей гьисаплана.

Пайхаммарны ﷺ гьадисинде шо гьакъда булай айтыла: «Иман 70-ден ва артыкъ да бёлюкден ясалгъан, шону лап тёбен даражасы – ёлдан адамлагъа пуршав этеген затны тайдырмакъ, лап уллусу буса – «ля илягьа илля ллагь» деп айтмакъ» (аль-Бухари, Муслим).

Башгъа гьадисде: «Ёлдан (адамлагъа) пуршав этеген затны тайдырмакъ садагъа гьисаплана» (Агьмат).

Ондан къайры, инсан учун тазалыкъ дегенде, айлана якъны ва гьаваны нас этмей турмакъ да санала. Яшайгъан, турагъан еригизге даим таза гьава гийиртмеге, чёпден тазаланма, опуракъ жувмагъа тарыкъ бола. Ятагъан ер айрокъда таза сакъланмагъа тийишли. Таза гьава къаркъараны сант басма къоймай, кислород булан толумлашдыра ва инсанны яхшы ишлеп болардай жагь эте. Турагъан ерге таза гьава етишмей тунчукъ буса, адам тез арый, башы аврума башлай.

Оьрде айтылгъандан англашылагъан кюйде, динибиз тазалыкъгъа уллу агьамият бере ва шолай оьзюбюзню тутмагъа болсакъ, савлукъ сакълавгъа ажайып яхшы таъсир этер.

Магьаммат Дибиров