Мавлет – берекетли янгылыкъ
Гьижраны биринчи асруларында бусурманлар раби уль-аввалны оьзге айлардан бир кюйде де айырмай эди. О вакътилерде бусурман жамиятда Пайхаммаргъа ﷺ бакъгъан сююв ва ону гьакъындагъы эс яшав сюре болгъан. Амма бара-бара адамлар Пайхаммарны ﷺ яшавуну гьакъында, ол этген ишлени унутмагъа башлай ва шо билимлени янгыдан яшавгъа гийиртмек учун алимлер бу айны ичинде айрыча агьвалатлар этмеге тюз гёрдю.
Мавлет деген недир? Тарихи ва дин якъдан шогъар кюрчю бармы? Ону пайдасы недир? Мавлет оьтгермеге яратагъан ва шону пайдасын гёрсетеген далиллер кёп бар, буса да биревлер шону инкар эте. Сайки, шо – «бидъа», демек янгылыкъ ва Пайхаммарны ﷺ, олай да асгьабаланы заманларында мавлет юрюлмеген. Шо гьакъда: «Гьар янгылыкъ – адашмакъгъа элте», – деген гьадис де (Абу Давуд) гелтириле.
Шо гьадисге гёре алимлени пикрусу
Имам ан-Навави булай айта: «Бу гьадисде умуми гьал суратлана: динде кюрчюсю де ёкъ, ал заманларда да этилмеген янгылыкъланы гьакъында айтыла. Шо саялы алимлер янгылыкъланы борч саналагъан, этмеге яхшыларына, этилмеге ярайгъанларына, этмесе яхшыларына ва гери урулагъанларына айыргъан» («Шарх сахих уль-Муслим»).
Хафиз ибн Гьажар аль-Аскаляни булай яза: «Гьадисдеги “янгылыкъ – адашмакъгъа элтеген” деген сёзлени дурус англамакъ учун, Пайхаммар ﷺ бу дюньяны къойгъан сонг динге далилсиз къошулгъан затланы гьакъында айтылагъанны билмеге тарыкъ. Эгер де янгылыкъда яхшылыкъ бар буса – шо этилмеге яхшы янгылыкъ болур» («Фатх уль-Бари»).
«Яхшы янгылыкъ» (бидъа) деген недир?
Пайхаммар ﷺ айры ибадатланы гёрсетегенде, шолар учун мекенли заманын, этилмеге герекли ерин, ракаатларын ва шолай башгъаларын белгилеген. Масала, эртенги намаз учун оьз шартлары бар: тангдан гюн чыкъгъанча вакъти ва эки ракаат. Есибизге сайки дагъыдан бек ибадат этмек учун деп, бирдагъы ракаат къошулса, намазны вакътисин яда суждаланы санавун алышдырса, муна, шолай янгылыкълар гери урулагъанлардан болур.
Амма, зикир этмекни яда салават салывну умуми гьалын гёз алгъа тутуп, заманын белгилемесек ва ерин токъташдырмасакъ, шолайлыкъ янгылыкъ деп саналмас, неге тюгюл шо – динибизде олай да бар. Демек, гьар намаздан сонг Къуръанны бир жузун охусакъ яда уьюбюзде пеленче гюн салават салсакъ – шолар янгылыкъ болмас.
Ибн Гьажар аль-Хайтами булай айтгъан: «Яхшы янгылыкъ яратыла дегенге байлавлу алимлер бир пикругъа гелген ва шо яхшы янгылыкъдан берекет алмагъа къаст къылагъан гишиге шабагъат болургъа умут бар».
Шо янгылыкълар деп санала: Къуръанны текстлерин бир китапгъа жыйыв (мусхаф), бусурман охув ожакълар, институтлар, динге багъышлангъан китапланы басмадан чыгъарыв, бусурман информация къураллар, бусурман илму конференциялар, мавлет учун жыйылыв, телеграмдан таба къайгъырышыв, межитлер учун минаралар къурув, гьажгъа самолёт яда машин булан барыв, Ислам динни аян этмек учун бир-бир илмуланы ахтарыв (шоланы арасына усуль (кюрчюлер), фикх (ихтиярланы якълав), тафсир (Къуръанны баянлыгъы), маан (риторика), мантик (логика), нахв (синтаксис), сарф (морфология), тасаввуф (тарикъат) гире), рамазан айда таравих намазланы жамият булан къылыв, жума намазны алдында азанны эки керен берив, ташдан этилген межитлени ишлев, накъыш булан безендирив ва хыйлы шолайлары. Булар сонг, артындагъы асруларда асгьабаланы, табиинлени ва дёрт мазгьапны имамларыны заманында арагъа чыкъгъан.
Шолай болгъан сонг, асгьабалар «Гьар янгылыкъ – адашмакъгъа элте» деген гьадисни эшитмегенми? деген сорав тува. Гьакъыкъатда, асгьабалар Пайхаммарны ﷺ гьадислерин бары да халкъдан яхшы биле ва англай болгъан. Олай буса, биз динибизни герек чакъы ахтармайгъан, гьадислени маънасын билмейген болабыз. Яхшылыкъны яшавгъа гийиртген адам шо саялы шабагъат алажагъын Пайхаммарны ﷺ шу гьадисинден билебиз: «Ким Ислам динде яхшы ва пайдалы иш ойлашса, шо саялы шабагъат алажакъ. Ондан къайры, шогъар къарап башгъалар да яхшылыкъ эте буса, ол адам шолар саялы да шабагъат алажакъ, оьзюню артына тюшгенленики бирт де кемимейген кюйде» (Муслим, ат-Тирмизи).
Шолайлыкъ булан, мавлет – Къуръан охулагъан, Пайхаммаргъа ﷺ салават салынагъан, ону яшавун эсге салагъан, сюннет ишлени гьакъында хабарланагъан, ахырында буса садагъа оьлешинеген ва Яратгъаныбызгъа алгъыш-дуа этилеген берекетли ва сююнчлю мажлис.
Есибиз Къуръанда булай айта (маънасы): «(Олагъа, гьей Мугьаммат ﷺ): “(иманы барлагъа) Аллагьны ﷻ чомартлыгъына ва рагьмулугъуна сююнсюн”, – деп айт…» («Юнус» деген сура, 58-нчи аят).
Есибиз Оьз рагьмулугъуна сююнмеге буюра бизге. Мугьаммат Пайхаммар ﷺ буса – инсан урлукъ учун лап уллу рагьмулукъ, неге тюгюл Яратгъаныбыз Оьзю шо гьакъда булай айта (маънасы): «Ва Биз сени (гьей Мугьаммат ﷺ) дюньялагъа (адамлагъа ва жинлеге) рагьму гьисапда тюгюл эсе йибермегенбиз» («Аль-Анбия» деген сура, 107-нчи аят).
Аявлу Есибиз, шу берекетли айны оьр даражада оьтгермеге кёмек эт хари бизге. Шу айда Яратгъаныбызны лап кёп сюеген къулу – Мугьаммат Пайхаммар ﷺ тувмакълыгъына сююнмеге ва ону гьакъында билим алмагъа да, шону гьакъында маълумат яймагъа да имканлыкъ болсун, деп Аллагьдан ﷻ тилейбиз. Амин!
