Ораза тутувну пайдасы
Ораза тутувну аслу янлары – шардангъы ашны (сухур) ва ораза ачывну (ифтар) заманында ва герекли кююнде юрютюв.
Гюн батгъан сонг, ахшам намазны вакътиси гелгенде, артгъа салмай шоссагьат ораза ачмакъ яхшы. Пайхаммарны ﷺ гьадисинде булай айтыла: «Ораза ачмагъа алгъасагъан чакъы заман адамлар берекетли болмай къалмас» (аль-Бухари, Муслим). Оразаны кабахурма булан ачса яхшы санала. Пайхаммар ﷺ шо гьакъда булай айтгъан: «Эгер арагъыздан кимесе оразасын ача буса, кабахурма булан ачсын, неге десе шолайлыкъда берекет бар. Кабахурма тапмаса, сув булан ачсын, неге тюгюл, гьакъ кюйде, сув -- тазалавчу» (Ибн Мажжагь).
Айтылагъан кюйде, Пайхаммар ﷺ ораза ачагъанда уьч кабахурма ашап, ахшам намаз да къылып, сонг ашгъа гирише болгъан. Анас етишдирип, булай сакълангъан: «Расулуллагь ﷺ намаз къылгъанча башлап оразасын ача, янгы (свежий) кабахурма булан. Янгы кабахурма тапмаса, къуругъанын ашай ва гьатта шо да болмаса, бир-нече уртлам сув иче болгъан» (Абу Давуд, Тирмизи).
Неге кабахурма ва сув?
Кабахурма ашкъазанны чалт ишлете ва къаркъарагъа гюч бере, беклешдире. Адамны ичине гиргенде кабахурма къанны глюкоза булан толумлашдыра, шолайлыкъ буса ачлыкъны басылта. Он минутдан глюкоза къангъа етише ва баш майгъа, къаркъара аш булан таъмин этилген, ачлыкъ тайгъан деген билдирив геле. Шо саялы намаз къылып битген сонг, артыкъ ва чалт ашав булан къаркъарагъа зарал этмейген кюйде, алгъасамай толу кюйде аш ашама ярай.
Кабахурма болмай къалса, гьадисде айтылгъан кюйде, оразаны сув булан ачабыз. Сув сувукъ болмай, йылы буса, яхшы санала. Ач къарынгъа сувукъ сув ичсе, къаркъарагъа зарал этилмеге, гьатта иммунитет осал болмагъа бола.
Ораза ачагъандагъы аш
Ораза ачагъанда тепсиде шу ашлар болса яхшы: таза будайдан (цельнозерновой) этилген экмек, эт – къой эт, тавукъ эт, чабакъ. Олай да, ораза ачагъанда эт шорпалар, пилав, салатлар, къакъ емиш, къакъ кюрегеден этилген сув, емишлер, овошлар ва яшылчалар болса яхшы.
Рамазан айны узагъында акъ ундан этилген ашланы, газ булангъы татли сувланы, майонезни, кетчупну, тюкенде сатылагъан тез биширлеген ашланы, кампет ва зараллы шолай оьзге затланы ашамаса яхшы. Бола туруп янгыз таза ашланы ашамагъа тарыкъ.
Шардангъы аш (сухур)
Пайхаммарны ﷺ гьадисинде: «Шардангъа (сухур) туруп ашагъыз, гакъ кюйде шардангъы ашда берекет бар», – деп айтыла (аль-Бухари). Башгъа гьадисде булай билдириле: «Сув уртлап сама да шардан этигиз» (Ибн Хиббан). Олай да: «Иманы барлар учун, кабахурма – шардангъа ажайып арив», – деп айтылгъан (Абу Давуд).
Шардангъа тургъанда, къаркъараны сав гюн гюч булан таъмин этежек ашлар ашаса яхшы. Шоланы арасына – таза будайдан этилген экмек, гречка, дюгю, макарон, увмабишлакъ, бишлакъ, салатлар гире. Сувлардан – бал сув ва къакъ кюрегеден этилген сув. Эт, чабакъ, йымырткъа, къоз къошма да ярай.
Къаркъарагъа май тарыкъ саялы, тангдагъы ашгъа гиччи гесек къакъ къуйрукъ, салатлагъа оливковый май къошмагъа арив болур.
Ораза ачгъан сонг, шардангъы ашны заманы гелгенче, таравигь намазлар битип, бираз къакъ емишлер, масала, кишмиш, къоз, миндаль ашамагъа яман болмас.
Шу эсгерилген бары да аш ашавланы вакътисинде кёп ашамакъдан, ашкъазанны артыкъ толтурмакъдан сакъланмагъа тарыкъ. Ахшам ашайгъанда гюнню узагъында ашалмай къалгъан бары да ашны ашай бусагъыз, ораза тутувну маънасы не болсун? Ораза тутувну мурады – ачлыкъны сезмек, чыдамлы болмакъ ва шолайлыкъ булан гьар гюн тойгъанча ашап болмайгъан ярлыланы гьалын англамакъ, олагъа языкъсынмакъ, кёмек этеген болмакъ.
Ондан къайры, ачлыкъ булан биз напсыбызны Есибизге таби болагъан этдиребиз. Пайхаммар ﷺ булай айтгъан: «Гьакъ кюйде, иблис инсанны ичинде, къантамурлардагъы къан йимик агъа, шону ёлларны ач булан тар этигиз» (аль-Бухари, Муслим).
Ораза тутувну аслу мурады – янгыз аш ашавну ва сув ичивню къоймакъ тюгюлню гьакъында эсгермеге герекдир. Гюнагь ишлерден, айрокъда тилни гюнагьларындан сакъланмакъ да тарыкълы. Пайхаммар ﷺ булай айтгъан: «Ачлыкъдан ва сувсаплыкъдан къайры бир пайда да алмайгъан ораза тутагъан нечесе адам бар» (Ибн Мажжагь).
