Ата-ананы бир-бир къоркъунчлу хаталары
Ата-ананы бир-бир къоркъунчлу хаталары
Ата-ана авлет оьсдюрегенде лап къыйынлы ер – тарбиялавну дурус ёлун тангламакъ. Кёбюсю ата-ана ойлашагъан кюйде, багъыйлы тарбия – яшына татли аш, арив опуракъ, оьр охув ожакъда охутмакъ ва шолай оьзгелер булан таъмин этив бола.
Оьсюп гелеген наслуну гьайын этмекни жаваплыгъы ата-ананы имбашларында буса да, бир-бир уллулар герек кюйде гьаракат этмей. Олар аш-сув бермей, дюньялыкъ ишлерден къуру къоя деп айтмайман: ругь тарбияда немкъорай янаша, къылыгъын яхшы этмекни гёз алдына тутмай деме сюемен. Ата-ана булай хаталаны авамлыгъындан яда хантавлугъундан йибере, тек иш этип терс янашагъан кюй де бола. Натижада олар балаларын тувра маънада да, гёчюм (переносный) маънада да тас эте.
Яшлары тынглавсуз болуп оьсгенде яда оланы о-бу кемчиликлерин гьис этгенде, ата-ана оьпкелеме ва айыплыланы излемеге башлай. Амма болгъан ишге бары да жаваплыкъ ва айыплыкъ оланы башында экенге мюкюр болма сюймей. Яшлагъа тюшеген гьал туп-тувра ата-ананы хантавлугъундан бола.
Авлетлерин оьсдюрегенде бир-бир ата-ана оьзлени тарбиялагъан кюйню къоллай. Амма не ёлну тангласа да, шону натижасы нечик болажагъын, ахырда не гёрежегин гьисапгъа алмай.
Жамият учун пайдалы, яхшы адам оьсдюребиз, деп гьаракат этеген ата-ана инг башлап оьзлени тарбиясына багьа берме тарыкъ. Бу якъгъа агьамият берилеми деп тергеме герек.
Яш тарбиялавда натижа бережек, уьстюнлюкге гелтирежек къайдаланы гьакъында тюгюл бугюнгю макъалабыз, биз энни авлет къылыкълы болсун учун этмеге тарыкъ тюгюл ишлени гьакъында эсгерме сюебиз.
- Гьар этилген хатасы саялы, яшны менлигине тиймеге, даим айып этмеге тарыкъ тюгюл. Йымышакъ кюйде йиберилген хатаны гёрсетмеге ва шолай этмеге неге ярамайгъанны, гележекде шолай ишден сакъланмагъа тюшегенни далил булан англатмагъа тарыкъ.
- Эгер ата-ана авлетине урушма яда такъсырлама сюе буса, къурдашлары, тенглилери бар ерде шолай этмесе яхшы. Яшгъа этилеген насигьатны ят адамлар, айрокъда ону къурдашлары гёрмеге герекмей, тарбия янгыз ерде этиле.
- Яшны ёнкютюв, айрокъда ана якъдан артыкъ сюйкюмлюк гёрсетив къоркъунчлу натижалагъа гелтирмеге бола. Шолай яш уялагъан, тартынагъан, оьз-оьзюне инанмайгъан мююш баш болуп болуп оьсе.
- Яшны лап гиччи заманындан тутуп тарбияламаса да ярай деген ойну ювукъ да гелтирмеге герекмей. Яшны тувгъан гюнюнден тарбиялама тарыкъ. Гиччи вакътисинден башлап насигьат этмеге, дурус ёлгъа бакъдырмагъа, гьалалны гьарамдан айырып, яхшыны сююп, яманны гери уруп болагъан кюйде уьйретмеге тарыкъ.
- Яш тарбиялавда йиберилеген бирдагъы хата – уьй къуллукъ этмекге къадагъа этив, айрокъда ана якъдан. Сайки гьайын этеген болуп, гючю етмежек, деп ана баласын къызгъана, рагьмулу янашагъандай бола.
Амма яшлагъа бакъгъан булай «языкъсыныв» агьлю яшавдан оланы арек этеген бола. Шолай тарбиялангъан авлет эринчекли ва бир затда да гьайы ёкъ кюйде оьсежек. Оьсгенде буса, шолай яш оьзюню гьайын этмеге бажармажакъ, даим башгъалагъа таянмагъа къаражакъ.
- Оьтесиз кюйде яшны тергевню тюбюнде сакъламакъ, айрокъда аналар эте шолай. Шолай аналар баласыны гьар абатын тергей, бир мюгьлетге де тергевден чыгъармай. Булай къарав яшгъа уллу болмагъа четим эте. Артыкъ тергев зарал этсе тюгюл, пайда бермес. Озокъда, ата-ана авлетини гьайын этмеге, ону тергемеге тарыкъ, тек гьатдан озмакъ яхшы болмас.
- Ата-ана этмеге болагъан лап къоркъунчлу хаталаны бириси – бир яшын башгъасындан артыкъ гёрмек. Савгъат бере буса, сюегени гьакъда айта буса ва оьзге гьар тюрлю ишлерде шолай болма герекмей. Ата-ана адилли болмагъа ва бир яшын башгъасындан артыкъ гёрмеге, айырмагъа ярайгъан зат тюгюл.
- Яшланы мысгъыллама ва бир зат айтма сюйгенде авзун сырмагъа, олар айтагъан сёзге кюлемеге ярамай. Шолай этилсе оьсюп гелеген адам оьз-оьзюне инанмайгъан ва халкъ арада чыгъып сёйлеме тартынагъан болажакъ. Яшлагъа тынгламагъа ва терс буса, не саялы терс экенин ачувланмай англатмагъа тийишли.
- Яшланы алдында, олар гёреген кюйде гери урулагъан иш этмек бирт ярайгъан зат тюгюл. Неге десе, авлет ата-анасына къарай, огъар ошайгъан бола. Ата-ана яшын оьсдюрегенде оьз уьлгюсю булан тарбияламакъдан артыкъ иш болмас. Хыйлы ёравдан, битмес насигьатлардан эсе, ата-ананы оьзлени тутагъан, этеген кюю агьамиятлы.
- Яшгъа сюйген-сюйгенин берип ёнкютмеге ярамай. Дагъы ёгъесе, яш сюйгенин алмакъ учун йылажакъ, гьасси болажакъ; шолай гезиклерде ата-ана яшыны авзун япмакъ учун, ол сюйгенни эте. Яман натижагъа гелтирежекни биле туруп, ата-ана къавгъадан къоркъуп, шыплыкъ учун яшларын буза.
Шолай гезиклерде яшлар ата-анасын чыр-чырына айландыра, гьар айтгъанын этдирте. Бу кюйде оьсген яш оьзюнден къайры дагъы биревню де сюймейген, башгъаланы гьайын этмейген болажакъ, айлана якъдагъылар саялы къулагъыны арты да терлемежек.
