Гюнагь ишни янын тутагъанлар да бола экен!
Гюнагь ишни янын тутагъанлар да бола экен!
Есибиз Аллагь ﷻ буйрукъларына гёре юрюмеге ва Ислам динни яймакъ учун гьаракат этмеге чакъыра бизин. Биз гьалалны гьарамдан айырмагъа, этилмеге яхшы ва этмеге къыйышмайгъан ишлени яхшы билмеге герекбиз. Яратгъаныбызны буйругъу гьар инсангъа ва умуми жамиятгъа тие. Динибизни бу агьамиятлы ери «аль-амруби ль-маъруф ва нагьюани ль-мункар» деп белгили, шону маънасы: «яхшы иш этмеге буюр ва гери урулгъандан сакъланмагъа кёмек эт», – демек.
Рагьмулу Аллагь ﷻ Къуръанда Мугьаммат Пайхаммарны ﷺ уьмметин булай суратлай (маънасы): «Адам арада болгъанланы арасында сиз – лап яхшыларсыз. Сиз яхшыгъа чакъырасыз, айып ишни гери урасыз ва Аллагьгъа ﷻ инанасыз» («АльИмран» деген сура, 110-нчу аят). Ибну Касир этген тафсирде шо гьакъда булай язылгъан: «Бу сёзлени булай англамагъа бола: “сиз адамлагъа яхшылыкъ болсун учун арагъа чыкъгъансыз”, демек адам урлукъгъа пайда гелтиресиз. Сонг Есибиз Аллагь ﷻ адам урлукъ учун Мугьамматны ﷺ уьммети бары да девюрлерде не саялы яхшы экенин англата, себеплерин гёрсете». Ал заманлардагъы динлеге де шолайлыкъ шарт болгъан, тек олар шо масъалагъа немкъорай янашгъан ва шо саялы Яратгъаныбыз олагъа Оьз жазасын ва налатын бакъдыргъан.
Ибн Масуд Пайхаммарны ﷺ булай сёзлерин гелтире: «Гьакъ кюйде, Израил наслуну (дини) кётюр болмагъа башлагъан заманы шудур: бир адам башгъасын гёрегенде: “Гьей, пеленче, Аллагьдан ﷻ къоркъ, этеген ишингни къой, шо чу сагъа гери урулгъан”, – деп айтып, артындагъы гюн ону шо кюйдеги гьалда янгыдан гёрсе де, сан да этмей, ону булан ичмеге, ашамагъа ва къатнав болдурагъан заманда. Олар шо кюйде этегенде Яратгъаныбыз оланы юреклерин бирбирине къаршы этген». Сонг Пайхаммар ﷺ шу аятланы охугъан (маънасы): «Израил наслудан инанмайгъанлары (Есибизни буйрукъларын) къойгъаны саялы ва этмеге ярайгъанны дазуларындан (Аллагь ﷻ токъташдыргъан) чыкъгъаны саялы Давуд ва Иса булан налатлангъан» («Аль-Маида» деген сура, 78–81-нчи аятлар). Ондан сонг Пайхаммар ﷺ булай айтгъан: «Ёкъ, Аллагь ﷻ булан ант этемен, сиз яхшыгъа чакъырмагъа ва гери урулагъандан аман сакъламагъа герексиз ва зулмучуну къолундан тутуп, гьакъыкъатгъа чакъырмагъа ва гьакълыкъны дазуларындан чыкъмагъа къоймай тутмагъа герексиз, дагъы ёгъесе Аллагь ﷻ шексиз кюйде юреклеригизни бир-бирине къаршы этежек, сонг, оланы налатлагъан йимик, сизин де налатлажакъ!» Абу Давуд).
Динни бу яны жамиятда болмакъ борч, дагъы ёгъесе шо саялы болагъан такъсыр гюнагь иш этегенлерден къайры сав жамиятгъа да тиежек. Абу Сайит аль-Худри етишдирген кюйде, Пайхаммар ﷺ булай айтгъан болгъан: «Эгер арагъыздан ким буса да айыплы ишни гёрсе, шолайлыкъны къолу булан тюзелтсин. Амма къолу булан этмеге болмай буса, тили булан айтсын. Гьатта тили булан этмеге де бажарылмай буса, юреги булан разисизлик билдирсин: шо да – динни (иманны) лап тёбен даражасы саналажакъ» (Муслим). Шо саялы бизин борчубуз – айыплы ишлени имканлыгъыбызгъа гёре ёкъ этмек. Къолубуз, тилибиз булан яманлыкъгъа къаршы чыкъмагъа герекбиз, эгер де шолай этмеге болмасакъ, юрек булан разисизлик билдерибиз, демек болгъан шолай яман ишни ичибизден айыплайбыз. Шолай сама да этмеге болсакъ, динибизни (иманыбызны) лап осал буса да белгиси болажакъ.
Ибн Ражаб аль-Ханбали шо гьадисни англатагъанда булай яза: «Эгер пеленче бирев гюнагь ишни юреги булан айыпламаса, ону ичинде иман къалмагъанлыкъны белгиси бола». Амма, нечакъы яман чалынса да, гьалиги заманда гюнагь ишни бир-биревлер юреги булан сама да айыплама сюймей, некъадар болуп турагъан яманлыкълагъа ёл тапмагъа да къарай, сайки «гьар ким сюйгенин этмеге» ихтиярлы деп. Ондан да бетери, динге арт бергенлени яны болагъанлар да ёлугъагъаны. Шолай адамлар не яманлыкъны да сан да гёрмей. Зиналыкъ, гёрюнюшюн операция этип алышдырыв ва дин гери урагъан шолай оьзге ишлеге этмеге ярайгъан йимик янашагъанда инсан иманындан айрыла. Шолай ойлашагъан адамлар, оьзлени гьакъыллы ва замангъа гёре юрюйген йимик гьисап эте, демек эрши ишлени юрютегенлени янын тутуп, олагъа сёз айтмагъа къоймайгъан якъчылар. Гьакъыкъатда буса, шолай терс ойлашагъан адамлар зулмуну, эрши ишлени яны ва, маслагьат этмеге къарап, гюнагьны айыпдан чаймагъа къаст къыла.
Шолай гьаракаты булан олар оьзлеге Аллагьны ﷻ ачувун ва налатын къазанагъанны билмеге герек. Гьакъылы тюз ишлейген гьар адам гюнагь ишге жиргенч булан къарамагъа, ону айыпламагъа ва шондан сакъланмагъа герек. Эрши ишге оьчлю янашмагъа ва шондан оьзгелер де ари турагъан кюйню этмеге де герекбиз. Шолай деп Есибиз Аллагь ﷻ Къуръанда да айта (маънасы): «…Аллагьдан ﷻ къоркъувда ва яхшы иш этивде бир-биригизге кёмек этигиз ва гюнагь иш этивде ва оьчлюкде бир-биригизге кёмек этмегиз. Аллагьдан ﷻ къоркъугъуз, неге десе Аллагь ﷻ такъсыр этмеге бакъса къатты» («Аль-Маида» деген сура, 2-нчи аят).
АБДУЛЛА АБДУЛКЕРИМОВ
