Гьамам – пайда ва тазалыкъ учун яхшы
Гьамам – пайда ва тазалыкъ учун яхшы
Ибн Аббас етишдирген кюйде, Расулуллагь ﷺ булай айтгъан болгъан: «Гьамам деген уьйден сакъ болугъуз». Асгьабалар огъар: «Гьей, Аллагьны Элчиси ﷺ, гьамам насдан тазалай ва аврувгъа кёмек эте», – деген. О заман Пайхаммар ﷺ: «Олай буса, ону ичине гиреген адам къаркъарасын япсын (авратын яшырсын)», – деген (Абу Нуайм).
Биринчи сапун ойлашгъан ва гьамамдан пайдаланмагъа башлагъан адам Сулейман пайхаммар болгъан. Янгы гьамамдан эсе, шону учун къолланып тургъан эсги бина яхшы санала. Бина эсги деп санала етти йыл къоллана буса. Гьамамны ичинде, ону тамларында табиатны арив суратларын этсе яхшы: тереклер, гюллер, денгиз, тавлар ва шолай башгъаларын. Шолай суратлагъа къарайгъанда инсан рагьат бола ва парахатлыкъ сезе.
Гьамамгъа ач къарындан бармаса яхшы, неге десе баш аврув ва къаркъара осал болма бола. Олай да, гьамамгъа кёп ашап бармакъ да арив болмас, неге тюгюл шолайлыкъ аш къазангъа гюч эте, ону гёпдюре ва бир-бир аврувлагъа тарытмагъа бола.
Гьамамгъа баргъанда шоссагьат ону къызгъан ерине гирмеге тарыкъ тюгюл. Сувукъ къырдан къызгъан уьйге гиргенче, бир башлап ортакъ (общий) уьйде олтурса яхшы. Сувукъдан сонг, заман да гетмей, иссиликге «чомулса» къаркъарагъа зарал этмеге бола. Къаркъараны иссилиги нормадагъы адам гьамамдан чыкъгъанда уьстюне сувукъ сув тёкмеге бола. Шолай этсе, къызгъан болат сувукъ сув булан къатты болагъанда йимик, къаркъара да чыныгъа.
Гьамамдан чыкъгъан сонг, сувукъ сув ичмесе яхшы санала. Гьамамны ичинде атир ийис чыгъартмакъ учун, къаранпил (гвоздика), къыст яда шолай оьзгени гюйдюрюп, арив ийис чыгъартма яхшы болур. Гьамамдан чыкъгъанда бираз ашамакъ яхшы санала.
Имам аш-Шафии : «Гьамамдан чыкъгъан сонг, бир зат да ашамагъан адам сав къалгъангъа мен тамаша боламан», – деп айта болгъан. Олай да, ол: «Къышы, язы булан мен янгыз исси сув булан кирингенмен», – деген.
Гьакъыллы бир адам булай айтгъан болгъан: «Гьамамгъа уьч зат гире: сыйпав ва массаж, къаркъарагъа май сюртюв ва киринив».
Гьамамдан чыгъагъанда, айрокъда яйда, къолланы да, аякъланы да сувукъ сув булан чайса яхшы. Къаны чалт ишлейген, чарс жагьил адамлагъа шолай этмек айрокъда яхшы. Булайлыкъ юрек ишлевге ва оьзге санлагъа арив таъсир эте.
Гьадисде булай айтыла: «Гьамамдан чыкъгъанда аякъланы сувукъ сув булан жувмакъ – баш аврувдан сакъланмакъдыр» (Абу Нуайм).
Гьамамдан сонггъу юху, дармандан пайдалы деп айтыла, шо саялы гьамамдан чыкъгъанда бираз ял алса яхшы болур. Исси ювургъанны тюбюнде ятса, дагъы да яхшы. Гьамамгъа гюн битеген вакътиде барса яхшы деп айтыла, неге десе ондан сонг ятып юхлама багъыйлы болур. Гьамамдан сонг авур иш этмекден сакъланып, рагьат гьалда турма яхшы.
Гьамамгъа нечакъы керен барма ярай?
Гьамамгъа нечакъы керен бармагъа герекни гьакъында пикрулар кёп бар. Бир ахтарывчулар гьисап этеген кюйде, гюнде – бир керен, башгъалар гьар эки-уьч гюнден сонг бармагъа яхшы дей. Амма мунда гьар ким къаркъарасыны ва умуми гьалын (хасиятын) ойлашма тарыкъ. Бир ерге де алгъасамайгъан, юваш хасиятлы адам не гюн де бармагъа бола. Иннемей турагъан, адамлар булан ончакъы къатнаву ёкълар – гьар уьч гюнден сонг барар. Хасияты гюнде нече керен алышынагъан адамлар бола, муна шолар гьамамгъа жумада бир керен барса таман. Чарс, жагь къылыкълы адамлар буса, айда эки керенден артыкъ бармаса яхшы.
Атир ийислер ва оланы яхшылыгъы
Ислам дин инсанны тыш гёрюнюшюне ва ондан гелеген ийисге айрыча агьамият бере. Мугьаммат Пайхаммар ﷺ арив атир ийислени сюе болгъаны ва ону къаркъарасындан мускус ийис геле болгъаны белгили.
Бир гьадисде шо гьакъда булай айтыла: «Магъа шу дюньядан къатынланы (оьз къатынларын) ва атир ийислени сюймеклик салынгъан, намаз да – гёз сююнчюм» (ан-Насаи). Башгъа гьадисде буса: «Гьар жумагюн киринмек ва бар буса атир ийислер уьстюне сепмек – бары да бусурманны Есибизни алдындагъы борчу», – деп айтыла (Ибн Гьиббан).
«Пайхаммаргъа ﷺ атир ийислер берилегенде, ол шоланы бирт де алмай къоймагъан» (аль-Бухари). Эргишилер учун уьстюне атир ийислени жумагюнлер ва байрам гюнлер сепмеге айрыча яхшы. Олай да, о-бу жайынларда ортакъчылыкъ эте буса да, атир ийислер сепмеге яхшы.
Тиштайпалагъа буса, ят эргишилер сезип болардай уьстюне артыкъ атир ийислер себип, уьйден чыкъмагъа гери урула. Къатынгишилеге атир ийислени уьюнде, эри учун къолламакъ лайыкълы. Арив атир ийислер аралыкълагъа таъсир эте, адамны хошун гётере ва кепине геле.
Ибн Умар етишдирген гьадисде булай айтыла: «Уьч затдан къаркъара сююне, шолардан къолай бола: йымышакъ арив опуракъ, атир ийислер ва къолламакъ учун бал» (Абу Нуайм).
Имам аш-Шафии булай айтгъан: «Къаркъарасындан арив атир ийис гелеген адамны гьакъылы арта». Атир ийис адамны кепин гётерегенден къайры, ону тыш гёрюнюшюн исбайы эте, савлукъну къолайлашдыра, гьалны яхшы эте, арыгъанлыгъын тайдыра, къарсалавну басылта ва ишлеп болагъанны артдырта. Шолай бола атир ийислеге эфир майлар ва дарман оьсюмлюклени гесеклери къошулагъан саялы.
Масала, атир ийислеге лимон къошулса, шо арив ийис бермекден къайры, бир-бир артыкъ татли ийислени басылта ва арыгъанлыкъда, гёз осал гёрегенде пайда бере. Лаванда чечекни атир ийислеге къошагъанда буса, ишге берилмекге болушлукъ эте.
