Интернетдеги яла ябыв – гюнагьмы?
Бир-бирде адамлар оьзлер де билмей тюрлю-тюрлю гюнагьлагъа тарый. Кёбюсю гюнагьлар буса, тергевню тюбюнде сакъламагъа огь нече де къыйын, къаркъарабыздагъы гиччи сандан – тилден геле. Шо саялы Мугьаммат Пайхаммар ﷺ тил не сёйлейгенни тергемеге ва не айтагъанны билип, гюнагь этмекден сакъланмагъа чакъыра болгъан.
Абу Гьурайра етишдирген кюйде, Пайхаммар ﷺ булай айтгъан болгъан: «Аллагьгъа ﷻ ва Къыямат гюнге инанагъан адам яхшылыкъны сёйлесин яда иннемей турсун» (Бухари, Муслим). Сагьль ибн Саад етишдирген башгъа гьадисде булай айтыла: «Авзундагъысын ва бут аралыгъындагъысын аман сакълажакъман деп инандырагъан адамны мен женнет булан сююндюрермен» (Бухари). Абу Муса аль-Ашъари Пайхаммаргъа ﷺ : «Гьей, Расулуллагь ﷺ , бусурманланы арасында лап абурлусу кимдир?» – деп сорагъанда, ол: «Башгъа бусурманлагъа тили ва къолу булан зарал этмейгениси», – деп жавап берген (Бухари).
Билял ибн аль-Харис альМузани етишдирген кюйде, ол Пайхаммар ﷺ булай айтгъан деп эшитген болгъан: «Арагыздан биригиз негер гелтирерге оьзю де билмейген кюйде сёз айтар ва огъар Аллагь ﷻ Оьзю булан ёлукъгъанча разилигин къазангъанын язар. Олай да, арагъыздан башгъагъыз негер гелтиререге англамай сёз айтар ва огъар Аллагь ﷻ Оьзю булан ёлукъгъанча ачувлу болар» (ат-Тирмизи). Абу Сайид аль-Худри етишдирген кюйде, Пайхаммар ﷺ булай айтгъан болгъан: «Адам пайхаммарны u наслусу эртен уянагъанда ону бары да санлары тилине: “Бизге бакъгъан якъда Аллагьдан ﷻ къоркъ, неге десе гьакъ кюйде биз сенден гьасилбиз ва сен тюзлюкню (гьакъыкъатны) ёлунда болсанг, биз де шо ёлда болажакъбыз, тек сен тюз ёлдан тайышсанг, биз де тайышажакъбыз”, – деп айта» (ат-Тирмизи). Тилни гюнагьлары нече де кёп, тек лап уллулары ва генг яйылгъанлары бугьтан ва гъибат.
Есибиз Аллагь ﷻ Къуръанда булай айта (маънасы): «Гьей, иманы барлар! Шек болувдан сакъланыгъыз, неге тюгюл, бир-бир шекликлер – гюнагь. Бир-биригизни гьызарламагъыз ва башын сёйлемегиз. Къардашыны этин ашамагъа къайсыгъыз сюер? Сиз шону ушатмайсыз чы! Аллагьдан ﷻ къоркъугъуз! Гьакъ кюйде, Аллагь ﷻ товбаны къабул эте ва гюнагьлардан гече» («Аль-Хужурат» деген сура, 12-нчи аят). Есибиз Аллагь ﷻ башын сёйлемекден бизин шонча да сакъ болмагъа чакъыра ва гьатта шо гюнагьны уллулгъун ва яманлыгъын оьлген къардашыны этин ашамакъ булан тенглешдире. Пайхаммар ﷺ булай айтгъан болгъан: «Гъибат – къардашынгны гьакъында ол ушатмасны айтмакъ». Огъар: «Гьей, Расулуллагь ﷺ , айтылагъан зат шо къардашымда гертиден де бар буса нечик болур?» – деп сорагъанда, ол: «Эгер сен айтагъанынг онда бра буса, шо – гъибат бола, тек онда ёкъ затны сёйлей бусанг – шо бугьтан бола», – деп англатгъан (Муслим).
Олай да генг яйылгъан гъибат ва бугьтан гюнагьлар, интернет арагъа чыгъыву булан дагъыдан да кёп болду. Бир-бир адамлар башгъаланы башын сёйлейгенден, мысгъыллайгъандан, барны-ёкъну айтып булгъап къошагъандан къайры дагъы иши де ёкъ. Олар айланадагъыланы малын, тыш гёрюнюшюн, этеген ишлерин айтып, чайнап леззет ала. Пеленче бирев хата болуп, гюнагь иш этип къойса чы, Аллагь ﷻ сакъласын, шо гьакъдагъы хабар тезокъда социальный сетлерде яшмын йимик чалт яйыла. Олар бирт де ойлашмай шо биябурлукъ булан эсгерилген адамгъа нечик яшамагъа тюшерни. Ол чу гьёкюнмеге бола ва гьатта дагъы шо эрши иш этмесе де, ону гьакъындагъы «билдирив» атына мых йимик къагъылып къалып, унутулмасгъа айланмагъа бола. Гележекде аты дангъа яйылгъанны яшаву рагьат ва тынч болмас. Аллагь ﷻ сакъласын. Биябурлукъгъа чыдап болмай оьз-оьзюн оьлтюргенлер де болгъан.
Социальный сетлерде болуп турагъан гьалиги гьал ярайгъан зат тюгюл: менлигин оьр этемен яда белгили боламан деп кёплер не де этмеге гьазир. Башгъалагъа не болурну гьисапгъа да алмай, натижада буса адамланы яшаву чыдамагъа ярамайгъан ва гьатта бу дюньядан гетердей гьалгъа айлана. Эгер къылыгъы оьр даражада тюгюл яда узун тилли кимесе беревден танышыгъыз, къардашыгъыз гьакъда не йимик эрши хабар гелсе, тах деп инанып къалмагъа алгъасамагъыз. Адамлар чёп чакъы да ёкъ затны къопдуруп кёклеге чыгъартып къоя. Нечик болса да, оьзгени яшавун хотгъап турмакъ яда болгъан ишни бары да янларын билмей туруп, айыпламакъ, сёкмек къыйышагъан къылыкъ тюгюл. Есибиз Аллагь ﷻ Къуръанда булай айта (маънасы): «Гьей, иманы барлар! Пасат адам сизге не йимик буса да хабар гелтирсе, шону (гьакъыкъатгъа къыйышама деп) тергегиз, неге десе билмейгенигиз башгъагъа зарал гелтирип, сонг гьёкюнч болмагъа бола» («Аль-Хужурат» деген сура, 6-нчы аят).
АБДУЛЛА АБДУЛКЕРИМОВ
